Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Приставтың үні жылы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тіпті бір рет басынан да сипады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Баланың домбығып кеткен аяғына көзі түсіп, бір солдатқа айқайлап, тон алдырып, Тұрарды соған орап қойды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрар есі енді кіргендей, бейбіт күн туып, баяғыша ойнағысы келгендей, қаһарлы топтың арасынан өзінің достары Арман мен Оразбақты іздеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Олар көрінбеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бала біткен қазір ініне кіріп, төсектің астына тығылып, қоянның көжегіндей үрейлері ұшып жатқан. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сонда да, баламысың деген, сырттағы сойқанды көргісі келіп, тығылып жатып, тысқа бұқпалап қарайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қызыл Жебені сойғалы жатыр, – дейді Оразбақ үні әрең шығып. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Жаңа ана дәу пышағын суырып алды ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Иә, соймайды, – дейді Арман ақырын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– дәу оны сояйын дегенде анау бастық орыс сойғызбай қойды ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Менің Қызыл Жебе болмағаным жақсы болды, ә? – дейді аңқау байғұс Оразбақ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Мен – Шолақ Шабдармын, ә? Шолақ ІІІабдарды олар соймайды, ә? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ей, қойшы, оттай береді екенсің – деп жақтырмайды Арман үлкендерден естіген сөз аузына түсіп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Рас айтам, – деді таңқы Оразбақ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қызыл Жебе деген атты сойды ма – сойды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Енді мына Қызыл Жебені де сояды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өзі ғой, «мен – Қызыл Жебемін, Қызыл Жебемін», – деп мақтана беретін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ей, кетші-ей, содан дейсің бе? Қызыл Жебенің көкесі болысты өлтірген. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Білдің бе? Соны да түсінбейсің бе? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ең сұмдығы сол: шабарман Ахат ақсақалды жейде-дамбалшаң жалаң аяқ далаға дірдектетіп сүйреп алып шығып, аппақ сақалынан лақ құсатып ұстап тұрып: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Кәне, қақбас, інің қайда, қаныпезер, қашқын ініңді қайда тығып қойдың!? – деп алқымынан алғаны батып кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шыныбек шыдай алмай: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Әй, әкеңнің аузын... қоя бер қартты! – деп шабарманның қолын қағып жіберді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қатын-қалаш, бала-шаға ұлардай шулап, таң қылаң берген, табиғаттың толғанып, күнді күтіп тебіренген шағында, жоқ-жұқа кедей ауылда дауыл тұрғандай алай-түлей жағдай болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қап, маңқа ит, сені ме! – болыстың он қолы боржық Таубай Шыныбекті жалаңбастан тартып кеп жібергенде, Қорған ұста шыдай алмай, шабарманның қолынан жұлып алып, күмістеген тобылғы сабын шырпы сындырғандай қақ бөліп, аулаққа лақтырып жіберді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мынау дүлей күшті көрген Таубайдың сесі қайтайын деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Айналайын, ақылың бар азамат едің ғой, неге қинайсың жазықсыз жандарды? Рысқұлды біз көрген жоқпыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көзіміз шықсын, көрсек, – деп тіл қатты Ахат. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ол қарақшы патшаның түрмесін тесіп шығып, қашып кетіпті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Осы ауылға келмегенде – қайда кетеді? Жер жұтып қойды ма? Білесіңдер сендер. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Айтқызамын бәрібір. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлі өздерің келіп, аяққа жығылып айтарсыңдар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өздерің-ақ ұстап бересіңдер. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сондай халге жеткізбесем, Таубай атым өшсін, жер басып жүрмей-ақ қояйын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ахатты айнала Шыныбек, Молдабек, Қорған, Үсіп тұр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Омар қосылмады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Омар өз үйінің есігінен баспалап қарайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Омар үрейлі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ахатқа араша түскендердің тәуекелге бел буғанын көріп, Таубай ыға бастады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Келмесе, келмеген шығар, – деді ол не сұмдыққа дайын тұрған солдаттарға. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ол жырынды тау-тасты, жыра-жықпалды паналап та жүре береді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Таудың текесіндей тағы болып кеткен сұм ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мүйізін қағып алып, етін итке тастамасам. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сай-сайды сүзіп шығайық. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал осы ауылда екенін сездім бар ғой, айтпады деме, от қойып жіберіп, күліңді суырамын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шапқыншылар, бастығырылып, ұйықтағанда көрген жаман түстей өте шықты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бір сайдың қырқасында ғана шоқиып отырған қауқарсыз ауылдың ересек еркектері Ахаттың есігінің алдында әлі тұр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тарқар емес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Үйді-үйіне тарап, төсектеріне қисайып жата-жата кететін бейбіт күн жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлгі старшын атжалманның айғырындай шақылдап кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сұмдығым әлі алда деп кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ақылы-айран, ойы-ойран болған шақта ес жиып, етек түріп, ел болып кеңесетін кез келді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шапқыншы кеткен соң, Омар да інінен шыққан борсықтай дүрдиіңкіреп келіп қосылды топқа. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрғандар оған қырын қарады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлгіндей жан алқымға келген шақта жанында болмаған ағайынның болымсыздығына бәрі де ренжулі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Әй, Омар, қара қатынның қойнын қалай қиып келдің? Жата тұрмадың ба? – деп Шыныбек шағып алды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қой, шырағым, – деп Омардың батырлығы енді қозды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Айттым ғой анада. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аман-есенде елімізді табайық дедім. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көнбедіңдер. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мүйіз дедіңдер мені келіп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал не болды енді? Әлі бұл-бұл ма! Мына жаман-жәутік кепелердің шаңырағын ортасына түсіріп, өзімізді не қойдай бауыздап қырады, не абақтыға тығады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көр де тұр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Айтпады деме. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Онан да, әлі кеш емес, көшейік. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жаңылдық, жаздық десек, Түлкібас бізді басқа теппес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Омар, шырағым, сенің айтып тұрғаныңның әбден жөні бар, – деді жүдеп тұрған Ахат қарт. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Рысқұл қамаудан қашып шығыпты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол бір соқпай кетпес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Соның бір ауыз сөзін тосайық. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Хабарласпай, қаша жөнелмейік. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұйыртса, құдай жолымызды оңдаса, көп кешікпей қайтармыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сәл шыдай тұралық. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Омар тыжырынып, мыңқ етті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ ештеңе айтқан жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Құлан иректеніп таң атып келе жатты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Талғардың шыңдары жарқырап, тағы бір таң атқанын әлемге айқайлап айтқысы келіп тұрғандай, алқымы кеуіп бара жатты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алдағы күннің не боларын, Рысқұлдың қайда жасырынып жүргенін сол заңғар Талғар білетін сияқты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ахат көзі жасаурап, таңғы салқыннан жаурап, Талғардың апайтөсіне тесіле, телміре қарады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ Талғар дәмелендіргенмен, тіл қатпады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Албандағы қызылбөрік еліне Саймасай «күйеу бала» болып, Алатаудың інжу-маржаннан таққан алқасы сияқты әдемі Көлсайдың алқымында жатқан Саты ауылына келіп түскелі екі күн болған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мезгіл қысқа қарай бет бұрған кез. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қыс түсіп, қар басып қалса Талғар мен Албан арасындағы Тау-Шелек арқылы асатын жол қиындап қалады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сол себепті де болыс қалындыққа қар түспей тұрып барып, нақсүйері Нүкетай сұлуды алып қайту сапарына шыққан. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Албан – мейман келсе мелдектеп, берекесі кіре түсетін қонақжай ел. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал мынадай атақты күйеу келгенде риза қылып жіберейік деп барынша шабылған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қарағай мен шыршаның ну орманы сыңсыған Саты шатқалының іші той-думаннан масаттанған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көлсайдан құлайтын күркіреуік өзені түйе-тастарға арс-арс соғып, содан сонау көк аспанға қарай уыс-уыс ақ маржаннан шашу шашылып жатқандай. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Нүкетай сұлу – дүниенің дүрия жамылған жәннаты Көлсайды жайлаған Мұқыш байдың қызы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бай мен бай құда болса – арасында тайпалған жорға жүрер дегендей, Саймасай күйеу болғанда, Мұқыш қайыната, қатынасы, сөз жүйесі жарасқан. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әйтпесе, «күйеу бала» мен қайыната жас жағынан шамалас. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Екеуі де пайғамбар жасын игерген жандар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Албан, Суан, Дулат бір анадан – домалақ анадан тараған ел. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ертедегі бір аңыз айтады: ағайынды үшеуі енші бөліскенде үлкен үйге ие болып қалған Дулатқа бір тай артық кетіпті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Соған өкпелеген ортаншысы Суан күншығысты бетке алып көше жөнеліпті дейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Суанды көндіріп, кері қайтармақ болып артынан ағасы Албан шығады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Суан көнбейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Албан қиналады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ата жұртында қалып бара жатқан кіші інісі Дулатты да қимайды, беймәлім сапарға кетіп бара жатқан ортаншы інісі Суанды да қимайды. |