Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ойласа, мына келе жатқан Нүкетайға да Қызыл Жебенің кебін келтіргенін түсінер еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ бұл ұғым Саймасайға жат. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ар алдында да, адам алдында да ақталатын үлгісі бар: пайғамбардың өзі төрт қатын алған дейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сұлуды сүюді пайғамбар да жек көрмесе керек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жарықтық, алпыс үш жасында жас тоқалының тізесін құшақтап жатып жантәсілім қылған ғой... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мұның да мезгілі пайғамбар жасына жақындаған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ бұл дүниеге уақытша қонақпын деген қаперінде жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қартайдым-ау, қайратым қайтады-ау, сонда Нүкетай болса әлі жап-жас. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жас неме Тұқымбайдың тоқалы құсап, өсектің өртіне түсіп кетеді-ау деген күдік әзір мазаламаған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Түні бойы бие сауып, саба пісіп шығатын жылқышы жігіттің Тұқымбай тоқалымен әмпей-жәмпайы барын бүкіл жұрт жыр қылып айтып жүреді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұған бір жиында қарқылдап тұрып Саймасайдың өзі де күлген. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Бұқаның өзі қартайса да мұрны қартаймайды» дегенмен, уақыттан күшті құдірет жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Уақыт зауалына әлемді қалтыратқан жиһангерлер де, патшалар да, перғауындар да төтеп бере алмаған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Күшті болса, ұлы пайғамбар қайда кетті? Ескендір Зұлқарнайын неге өлген? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұмса байталдың бал қымызы мен қара қойдың жілік майына бапталған, мансап пен байлыққа мастанған болыс мұны ойлап жатқан жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол өзін мәңгі өлмейтіндей сезінетін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Жалаң жібек байлаған арулар кімнен қалмаған», – деп жыраулар айтқан нақылдан махрұм болып, ертеңгі күнін болжап бас қатырмаған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Еркектің пірі Зәкәрия да ертеңгі күні қанша жалбарынса да қайырылып қарамай кететінін бүгін білмей, кеудесін есірік жел екілендірген шақ қазір. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл Тұрармен қоштасып шыққан түні дамылсыз жүріп отырып, Тау-Түрген жақты бетке алып, Тау-Шелектен асатын жолдың Орта Қараш тұсындағы тар қылғанға таң ата бір-ақ тоқтады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
... Нардай шөгіп жатқан иір мойын қырқаның ойпаңында бір мая шөп бар екен, соны барып паналады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шолақ Шабдардың ауыздығын алып, шылбырын белдігіне байлап, маяны үңгіп-үңгіп ұя жасап, өзі соған кіріп, бұйығып жатып ұйықтамақ болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әбден қалжырап еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Болыс ертелетіп жүрмейді, – деп қойды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сәскеде шықса бұл тұсқа түс ауа жетер, көз шырымын алып алайын». |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол шошып оянды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Қара басып, қатты ұйықтап қалдың ба?» – деп пішенді шынтағымен аршып, тысқа атып шықты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Күн бұлыңғыр, қай мезгіл екенін аңғара алмай, бірауық аңырып қалған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шел басқан ақ көздейін күн қиялап, Бас Қараштың тұсында тұр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Үлкен сәске болған екен, – деп қойды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Болыс жолға шыққан да шығар». |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шолақ Шабдардың бүйірі тоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кермек исі аңқыған көк пішеннен жерігендей, көзін жұмып, кекжиіп тұр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қатқыл тезек тастапты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Шөлдеген екен», – деді Рысқұл. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шолақты бір қолына жетектеп, бір қолына мылтығын ұстап, Рысқұл қырқаны қиялап төмендегі суға беттеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұяқ астында қураған тобылғы сытырлап, қияқ тастар қышырлайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Түксиген төңірек – айнала тау, әр жерден «шиқ-шиқ» деп ұшқан зымыран шымшықтан басқа тіршілік жоқтай. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тек төменде сарқырап аққан тау суының сарыны ғана қуатқа дәт. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Суды бойлап, жыландай ирелендеп, сүрлеу жол жатыр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұлдың бар үміті осы жолда. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аңдыған адамын оған осы жол әкеледі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шолақ Шабдар мұзарттан құлап жатқан құрыш судан сілесі қатқанша сіміріп болған соң, Рысқұл оның ауыздығын салып, үстіне мінді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Су жағалап, бір бұлымды айналып өтіп, тұйықтау тас қорымға тартты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ондай жерде кекілік жайылатынын біледі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кешегі кекіліктен кегін енді алмаққа бекініп, мылтығын бытырамен оқтап, оңтайланып келеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ежелгі аңшының сергек сезімі оны алдаған жоқ, тұйықтың тұсына жете бергенде бір ұя кекілік «пыр» етіп бәрі бірден жер бауырлай көтерілген кезде, Рысқұл әлгі топқа мылтығын көздемей-ақ сілтеп жіберген. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мамығы қобырап, жып жылы, жұп-жұмсақ болып жатқан екі кекілікті қу шиенің түбінен тауып алып, қоржынға сала салды да, қайталап маяға тартты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шолақты маяның тасасына, бір түп тобылғыға байлап, ауыздығын алып пішенге қойған соң, Рысқұл шөп-шалам, қурай жинап, от тұтатып, кекіліктің біреуін қақтады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Осы жұмыспен жүріп, ұдайы екі көзі төменде, ирелеңдеген жол бойында болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жарау атты жолаушылар мұның тұсынан бір сәтте ете шығуы мүмкін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кекіліктің жас етін жеп, жан шақырып, қарны тояттаған соң, көңіл де көтеріңкі тартты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Маяның жол жақ іргесін үңгіп жіберіп, қылау қардың арасынан төменге көз тігіп, шөпке арқасын сүйеп, жүресінен отыр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қашқын қурай бастаған қатқыл көктің үстіне шалқасынан түсіп көзін жұмды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жүдеген жүйкесі босап, қол-аяғы жансыздай салбырап, дел-сал, қамсыз халге түсті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көзі жұмулы жатып, көгілдір аспанды, ақбас Талғарды көрді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көкірегінде бір ыстық қайнар бүлк-бүлк етті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көз байланды-ау деген кезде қашқын Бесағашқа жетіп, сайды тасалап, өз үйінің желкесінен шыққан. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Табанда тұсаулы тұрған Шолақты көріп, анадайдан «тәк-тәктап» жанына келді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ат иесін танып танауын желпілдетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Иесі оны тұмсығынан, құлағынан сипалап, мойнынан құшақтап, біраз тұрды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өзінің туған бауырын көргендей, үнсіз құшақтасып, мауқын басты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аты оттағанын қойып, мүлгіп қалғандай. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Осы бір кездесу кезінде алма ағаштың ашасында отырған бала жерге секіріп түсіп, қабақтан төмен қарай жүгіре беріп, сескеніп тоқтады: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Бұл қайсың-ай! Тиме атқа! – деп дауыстады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Тұрар, – деп сыбырлады әлгі адам. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Көке, – деп бала айқайлап жіберіп сайдың табанына дөңгелеп түсті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Айқайлама, – әкесі Тұрарды бауырына қыса беріп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Жалғызым менің, жарығым менің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кәне, былай тасаға барайық. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол баласын қолынан жетектеп, қалың шырғанақтың ішіне кіріп отырды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Беті сопайып азып кеткен ұлының басынан сипалады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бауырына тағы қысты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Көке, енді саған тимей ме олар? – деді ұлы әкесінің сақал басып кеткен бетінен сипап, қараңғыда кезіне көзін қадап. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Енді тимейтін шығар, – дерін десе де, осы кезде Алматыдан болысқа хабар жеткенін сезді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бүгін түнде, тіпті осы қазір қуғын шығып, бұл ауылды түгел тінтеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аялдауға амал жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Болыс ауылында ма? Бөтен хабар естіген жоқсын ба, Тұрар? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Шыныбек атам айтады: болыс албандағы Қызыл бөріктен қыз айттырып кетіпті дейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ауылында емес қой деймін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қашан кетіпті? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Кеше ғой деймін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Анық білмеймін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Онда болыстың шабармандары шығады, шаһардан солдат шығады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Албанға кеткен болысқа да хабар жетеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қайын жұртында ол көп аялдамай қоймас. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қазір жолға шығу керек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кешікпеу керек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Астаң-кестең басталады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Астаң-кестең... Сорлы ауылдың тынышын тағы аламын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ақырғы сойқан, шыдап бақ, ағайын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Содан кейін ел жаққа ауамыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ел жаққа...» |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Тұрар, – әкесі әлденеден сезіктеніп отырған баланы қорқытып алмайын деп абайлап, жұмсақ үнмен тіл қатты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Тұрар! Қазір ауылға мені іздеп жүрген адамдар келеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сен қорықпа. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жеңешең де қорықпасын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сендерге тимейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мені көрген жоқпыз, келген жоқ деңдер. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мені көргеніңді жеңешеңе де айтпа. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мен бірер күннен соң ораламын да, сендерді алып бұл жерден көшіп кетеміз. |