Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Білмеймін, – деді бала безеріп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шабарман оны ыстан қарайып кеткен тіреуге тақап қойып: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Шыныңды айт! – деп қамшы көтерді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қойыңыз, мырза, баланың жазығы не? – деп Ізбайша шырылдады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Есіктің алдында тұрған екі солдат селт еткен жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Боржық Таубай араша түскен келіншектің өзіне тақалған тамағынан жұпар иіс сезгендей, делебесі қозды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дәл өзіндей іркілдек, сары қарын тартқан кексе әйелі көз алдыңа елестеп, онымен салыстырғанда мына тұрған келіншектің перідей сұлулығына қызығып, осыны иемденген Рысқұлға бұрынғыдан бетер өшіккендей жер кепенің іргелерін тепкілеп көрді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Абақтыны тесіп шығып кеткен кәззап, бұл үйден де үңгір жол жасап алуы мүмкін ғой, – деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жартылай жертөледе тышқанның інінен басқа тесік жоқ еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өзінің ерсі әрекетін жуып-шайғысы келген Таубай Ізбайшаға тағы тиісіп: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Есіктен басқа қойныңа келетін жол жоқ екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Есігің осал, оны білдік. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Келесі жолы есік тықылдаса – шошыма. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Төбе шашы сексиіп, төрге қашар» сен емессің ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кәне, жігіттер, басқа үйлерді шолып көрейік, – деді старшын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Бұл кірме иттердің ұңғыл-шұңғылы көп болады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шығып бара жатып, Таубай Тұрардың құлағын тағы бір бұрап қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бала тістеніп, үн шығарған жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Екі көзі Таубайдың өңменінен өте тесірейіп қарады да қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Таубай көзіне көз тігуге шыдай алмай шыға жөнелді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тау-Шілмембет ауылы сол түні асты-үстіне шығып, қиямет күйзеліс кешті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Иә, Қызыл Жебенің көкесі жаман. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Соған бола енді біздің көкелерімізді өлтіретін болды-е-е, – деп Оразбақ аңырап қоя берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әкесінің халін ойлап Арман қосыла жылады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Арман тысқа шығайын деп еді, Оразбақ етегінен тартып жібермеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Барма, Қызыл Жебе құсатып бізді де ұстап алады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сояды, – деді Оразбақ дір-дір етіп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аспанда бұлт сейіліп, күннің көзі көрінді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кеше жауған қар жіпсіп ери бастады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алтыбақанның белағашында қалған қардың тамшысы аяқтарынан асулы тұрған тұтқындардың қанталап ісінген беттеріне тырс-тырс тама бастады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аппақ қудай басы қалтаңдап, Үсіп бір-бір басып барып, приставқа дірілдеген қолын жайып: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Төре, садағаң болайын төре! Ана сорлылардың өті аузына құйылып кететін болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Босатсаңшы, екі дүниеде жамандық көрмегір! – деп жалынды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Әй, қалтырауық ит, көрмеймісің, төре баладан жауап алып тұр ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кет былай! – деп Таубай старшын Үсіпті кеудесінен итеріп-итеріп жіберді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Пристав Үсіпке көкала шапыраш көзімен ызғарлана бір қарады да, байғұстың басының дамылсыз қалтаңдағанын көріп мырс етті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Талғар таудың, қар басқан басы жарқырап, асыл ақықпен күптеп тастағандай сәулеттене түсіпті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сайдың қабағындағы ағаштардың бұтағынан жалп-жалп етіп, үлпілдек мақта ұшқандай, жерге қар түсіп жатыр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл кеш келген қыстың алғашқы қары еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Болыстың басын жалмай келді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мына панасыз ауылға суығымен бірге сұмдығын ала келді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Артынша күн ашылып кетіп, еріп жатқаны мынау. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ақторғын жамылып, сызылып тұрған ағаштар қайтадан қарайып, сидиған қолдарын аспанға қайта созып, құдайдан жақсылық тілегендей үнсіз, телміріп тұр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бастарына қара шапан жамылып, беттерінен қан аралас жас сорғалаған қатындар да қазір жапырақсыз сидиған сиықсыз ағаштар тәрізді; отын орып, тезек теріп күстенген өмірі әтір, сабын көрмеген, өмірі таза сақина салынбаған саусақтарын көкке жайып, тәңірден, бір ғана тәңірден медет тілеп, мына өз жерінен мекен таппаған, қайда барса да, қуғын көрген, әлденендей қарғысқа ұшыраған ауылға келін болып түскендеріне, талайсыз тағдырына налығандай, құйқаңды шымырлатып, толассыз боздады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тонға ораған соң баланың бойы жылынайын деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өзін ажалдан алып қалған, қала берді тон беріп бойын жылытқан төренің рахымына риза болғандай, приставтың жүзіне енді тіксінбей қарады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Пристав та мұны сезіп: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Кәне, балақай, айта ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қайда әкең сенің? Айтсаң, мыналарды босатамын, – деп жұмсақ сөйледі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрардың көзі алтыбақан жаққа бұрылып еді, жылыған бойы қайтадан мұздап қоя берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қорғанның аузынан бұрқырап қанды көбік шығып тұр екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мұны Тұрардан басқалар да байқап қалып азынауық айқай аңырақай дауылдай қайта қаптады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– О, алла, уа тәңірі, қуат бере гөр біз сияқты ғаріпке! Есіл ерлердің жанын салауат қыл! – деп Ахат інілерінің иманын үйіре бастады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қорғанның сақау қатыны басындағы шапанын жұлып тастап, омырауы жыртылған көйлекшең күйінде алтыбақан жаққа атыла қарғып, ақыл-естен адасқан адамша екі көзі шатынап, мылтықты солдаттарға шапшыды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кеудесіне мылтық тіреген солдаттың бетіне қолын салып жіберіп, мұрнының үстін сыдыра орып түсті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Солдаттың бетінен қан сау ете қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Екінші солдат есі кеткен әйелді бұрымынан тұтамдап ұстап алып, шиіріп лақтырғанда, ана байғұс лайсаң жерге етпетінен құлап түсті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрар шыдай алмай шыңғырып жіберді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Көкем келеді, көп кешікпей келеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өзі келеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қазір келеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Босатыңыз, мырза, босатыңыз! – деп шыр-шыр етті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Әне, келді, қараңыз! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Пристав бала көрсеткен жаққа жалт бұрылып еді, Рысқұлдың жертөлесінің алдында тұрған Шолақ Шабдарды көрді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қос тұлымшағы сексиген титтей қыз бала есіктің көзінде ербиіп жылайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шолақ Шабдар сол сәбидің жылағанын үнсіз тыңдап, мойны салбырап, сұлқ тұрып қалыпты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Өзі қайда? – Пристав еріксіз белінен қару іздегендей жалпақ қайыс белдігін сипалай берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қанша жан бар, соншасы Шолақ Шабдарға сұқтана, сұрана қарап, содан бір жәрдем күткендей, күңіренген азалы үн де пышақ кескендей сап тыйылды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Өзі қайда? Іздеңдер! – деп бұйырды пристав солдаттарға. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шолақ Шабдар шаң-шұң дауыс шыққан жаққа құлағын тікшитіп, баданадай көздерін қадап бір қарады да, қайтадан мойнын салбыратып, тұлымшағы, сексиген кішкене қызға төніп, әлдене ұққысы келгендей, мүлгіп кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Саймасайды құлатқан соң, Рысқұл түнделетіп отырып, Талғарға келіп кірген. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Софийская станицасының шетінде, жар судың жағасына тығылып тұрған Қара Иван үйінің терезесін тықылдатқан. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Түнгі суықта жылы төсектен жиіркене түрегелген Қара Иван терезеге үңіліп, ашулы үнмен: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Бұл кім? – деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Рысқұлмын, тамыр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шаруа бар, – деді Рысқұл. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қара Иван шолақ тонын жамылып, аяғына пима сұғып, дудар басы жалаң күйі далаға шықты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– А-а, Рысқұл? Қайдан? Түн ғой қазір, – деді Қара Иван қол алысып тұрып. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Мүйізі қарағайдай дәу арқар атып қайттым, тамыр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жағдай мәз емес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Е, неге? Арқарың қайда? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Арқарым – Саймасай болыс. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Албаннан тоқал алып келе жатқан жерінен атып кеттім. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қара Иван шошығандай, жан-жағына қарады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Станицаның қар жамылған үйлері үнсіз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Иттер де үрмейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бәрі бұйығып, қалың ұйқыға батқан шақ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қар жауып, әлдилеген әдемі түн. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сен түрмеден қашып кетті дегенді естігем. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Енді бәле үстіне – бәле жамалды ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Енді қайтесің? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Соны сенімен ақылдасқалы келдім, тамыр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Менде сенен басқа дос-ағайын жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жал-құйрықсыз жалғызбын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Есіктің алдынан былайырақ кетейік, – деді Қара Иван мал қора жақты көзеп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сен қашқын, қылмысты адам. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Менің үйіме келгеніңді білсе, оңдырмайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Түсінеді? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Түсінемін, Иван. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Саған сеніп келдім. |