Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Білдің бе? Бізге ешкім тиіспейтін, қорламайтын, қоқаңдамайтын мекен табамыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Саған тай сатып әперемін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қызыл Жебедей ме, көке? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Иә, Қызыл Жебедей, Тұрар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қызыл Жебені Саймасайлар сойғаны рас па, көке? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Оны кім айтты? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Оны болыстың Қалдыбек деген баласы айтыпты ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Жо, Тұрар, Қызыл Жебе сияқты асыл жылқыны ешкім де соймайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қайдам... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл баласын тағы қысып құшақтады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Тұрар, сен тез барып, ер-тоқымды, менің шекпенімді мылтықты алып кел. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ешкімге көрсетпе. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірер таба нан, бірер уыс құрт ала шық. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жеңешең үйде ме еді? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Жаңа Ахат атамдікіне кеткен Түйметай екеуі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Онда тез бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Біреу-міреу байқап қоймасын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тез орал, Тұрар... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
* * * |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шолақ Шабдарға мініп тұрып, еңкейіп баласын жерден көтеріп алды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қос қолтығынан көтерген бойы бірауық ұстап тұрды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сүйген жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Құшқан жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Тұрар, бауырым, жігерім! – дауысы дірілдеңкіреп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сенен несін жасырайын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кетіп барамын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жолым ауыр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ қандай бір күн туар, нендей бір ауыртпалық болар, еш заман әкеңе күмән келтірме. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мен де бір адасқан жанмын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кімдерге қиянатым да болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал арам болған жоқпын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Соған сен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Баласың ғой, байғұсым. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өсерсің, ақыл кірер, сонда түсінерсің сорлы әкеңнің қан жұтып, қаһар кешкенің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жеңешеңді ренжітпе. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Түйметайға қарап жүр, қарағым. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал үйге бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қуғын келіп қалар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Баланы еңкейіп ұстап, қатып қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Көке, мені ала кет. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көке... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ей, Тұрар! Қой деймін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сені қайтып келіп алып кетемін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қайт үйге! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шолақ Шабдар бұл жол өрлеп тауға, таудың шатқалына қарай қыландап барып, қараңғыға сіңіп кетіп, жоқ болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қуғын түн ортасы ауа, ауылдың ит біткенін шуылдата келді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бір топ солдат ауылды жан-жағынан қоршап тұрды да, боржық сары старшын бастаған екі-үш адам тінтуді әуелі Рысқұлдың үйінен бастады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Беймезгіл уақытта есікті тарсылдатқан Рысқұл шығар деп қалды Ізбайша. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрар қуғын екенін бірден сезді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Түйметай оянған жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ізбайша иығына бешпентін іле сала іш көйлекпен есікке жүгіріп барып. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Бұл қайсың? – деді ақырын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Аш! – деп ар жақтан бөтен дауыс арс ете қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Үйде кісіміз жоқ, аша алмаймын, – деді әйел дауысы дірілдеп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Полиция, ұлықтың адамдары бұл. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аш тез! – деп боржық сары есікті тұтқасынан тартып-тартып қалып еді, ілдебай ілгек жұлынып кетті де, боржықтың өзі байқаусызда шалқалап құлап қала жаздады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Шырағдан жақ! – деп бұйырды боржық Таубай киініп те үлгірмеген әйелге. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ізбайша түртінектеп жүріп, ши шақпақ тауып алып, шишасыз май шамның білтесін тұтатты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Үйдің ішіне күңгірттеу болымсыз жарық түсті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ортасында жалғыз тіреуі бар жартылай жеркепенің қабырғаларына сорайған ұсқынсыз көлеңкелер сыймай төбеге шығып кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Байың қайда? – деп Таубай қамшымен өз етігінің қонышын сарт еткізіп, үйдің ішін көзімен тінтіп болған соң әйелге бұрылып. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қайда болушы еді, мырза. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Абақтыда жатыр ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Былжырамай шыныңды айт. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Абақтыдан қашып кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әйтпесе неміз бар түн ішінде сандалып, сенің қойныңа келіп тұр дейсің бе бізді? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Келіншектің төмен жүзі лап етіп, басын көтеріп алғанда алақандай әдемі көздері жалт ете қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Өйтіп айтпаңыз, мырза. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бала-шаға бар үйде. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кісіміз келген жоқ үйге. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қашып кетсе қайда жүргенін біз білмейміз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Таубай аузы қисық көне кебеженің ішіне үңілді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кебеженің ішінен ашыған сүзбе исінен басқа ештеңе сезілмеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Төрде сыры кеткен ескі әбдіре тұр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Күндіз үстіне екі-үш көрпе, бір-екі текеме жиылып, жүк көтеріп тұратын әбдіренің түнде арқасы босап қалады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Аш! – деді Таубай келіншекке әбдірені бүктеулі қамшымен нұсқап. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Әй, мырза-ай, осы жаман сандықтың ішіне біздің кісі сыйып кетеді деп ойладыңыз ба? Ашайын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көңіліңіз қалмасын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ізбайша ұзын бұрымының ұшына байланған қара кілтпен әбдірені ашты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ескі де болса әбдіре құлпы екі-үш бұралады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кілт бұралғанда құлыптағы тілшік шүріппе сыңғыр-сыңғыр етіп әуендетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Осы әуеніне бола Тұрар қолына кілт түскенде сандықтың, аузын қайта-қайта бұрай беруші еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бір қайырым ғана әуен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сандықтың ішінде іске татыр ештеңе жоғына кешірім өтінгендей аяулы мұң. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл баяғы батыр баба Әлімбектен қалған жұрнақ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Самарқанның саудагер сартына екі қой беріп сатып алған сонау Қоқан заманында. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көне шеберлер кілт бұралар құлпына екі тілшік салып, бұлбұл құстың бір қайырым үнін түсірген. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әу баста ол үн көңілді де шығар, ал келе-келе, қажала-қажала құлыптың көмейінен енді жалынышты, мұңды әуен шығатын болған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сандықтың ішінде Ізбайшаның төркінінен келген біркиер сары шәйі көйлек, жасыл тыс барқыт камзолы, шашақты шәлісінен басқа көзге түсер ештеңе жоқ сияқты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шуда жіппен белінен бір байлаған, сарғайып кеткен қағаздар бар екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сөйтсе, ол сонау Қоқан заманынан бергі толып жатқан алым-салықтардың куәлігі болып шықты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сандық түкпірінде шүберекке ораулы түйіншекке қолын созды Таубай. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Тимеңіз, – деген бала дауысы шар ете қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Енді байқады, әнеукүні болыспен келгенде Саймасайға қолын бермей қойған безіреуік бала екен... – Тимеңіз, – дегеніне құлақ аспай, шүберектің орауын жазып көрді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Күміс жалатқан, әр жерінің күмісі көшіп қара қотыр болған кәдімгі бәкі екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл да Әлімбек батырдан қалған мұра. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлімбек бұл бәкімен өзінің ұлы Жылқайдардың кіндігін кескен; бұл бәкімен Рысқұлдың кіндігі кесілген; бұл бәкімен Тұрардың кіндігі кесілген; кіндіктен басқаға жүзі тиіп көрмеген. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шабарман оны қалтасына тыға қояйын деп тұрды да, татымсыз нәрсені қойшы дегендей сандыққа қайта тастай салды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жоқ жерден ашу шақырып, баланы құлағынан тартып тұрып: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Айт, әкең қайда? – деді. |