Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мені қазір іздеп те жатқан шығар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қар жауып тұр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Саған келген ізді басып қалады, қорықпа. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сен түрмеден бекер қашқан, Рысқұл. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сені осы станицадағы Софронның атын ұрлады деп айыптады ғой, рас па? Так вот, сол Софронның аты таяуда табылған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Цығандар ұрлаған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Базарда ұстаған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сені әкімдер түрмеден былай да босататын еді ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Болысты бекер өлтірген. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бекер, бекер – деп Қара Иван дудар басын шайқады, өкінішпен таңдайын тақылдатты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ә, солай ма? – деп Рысқұлдың қараңғыда екі көзі құтырына жайнап шыға келді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Солай ма? – Онда мені болыс неге қаматады? Жала ма? Жала! Өмір бойы жала! Өмір бойы жаза! Жазықсыздан – жаза! Шыдай беру керек пе? Бұға беру керек пе? Зауал қайда? Болыс біреу-ақ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Оны өлтірдім. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кегім қайтты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ баяғы қорлық – сол қорлық. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Одан құтыларға тағы да қалған қорқауларды өлтіру керек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Иван, досым, маған тағы да мылтық керек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бес-алты мылтық керек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Менің туысқандарымда қару жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қайдан табамын! Ақыл айт. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өзің айтушы едің ғой, көп адам көтерілсе, әкім де артын қысады деп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сен үйреткен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал енді маған қазір бәрібір – бір өлім. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қару тауып бер, алысып өлемін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жалғыз өзім не бітіремін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тым болмаса бес-алты, он мылтық. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұлдың ысылдап, ышқына шыққан үнінен қорқып, Қара Иван: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Тсс! – деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шолақ Шабдардың тізгінін тартып, қораның тасасына жақындатты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жан-жаққа құлақ түріп: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Эх, Рысқұл, Рысқұл, – деді досының иығына қолын салып тұрып. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Біріншіден, сонша мылтық табылмайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Екіншіден, табылған күнде де бес-алты, тіпті он мылтықпен дүниені төңкеріп тастай алмайсың. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Он шақты қолдан өкімет құламайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ажалды қарға ақ иық қыранмен ойнаған сияқты әурешілік ол. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сонда қандай ақыл бересің? Не істеуім керек? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Әзірше осында жасырына тұр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Менің жасырғанымды білсе, оңдырмайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал менде де шиеттей бала-шаға бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ мына атың қиын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Атты көршілер көріп қойса, дереу сөз тарап кетеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аттан құтылу керек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Жарайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тағы да жаяу қалдым ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ат жоқ жерде мен байғұс қанаты кескен құс сияқты мүсәпір болып қалам ғой... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл Шолақ Шабдардың шылбырын қырғыз ердің қайыс бауынан өткізіп, тізгінді ердің қасына байлады, жан серігі болған жануардың құлағын қасылап, тұмсығынан сипап, мойнынан құшақтады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Е, жануар, енді көрісеміз бе, жоқ па – бір Алланың ісі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бар, жануар, бар – деп сауырына жалпақ алақанымен сарт-сарт салып қалып, мал қораның маңайынан айдап шығарып, қоя берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аттың осыдан Бесағашқа баратынын білді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шолақ Шабдардың иесіз келгенін көріп, Тұрар шошыр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ізбайша дауыс қылар, ел дүрлігер. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жабыла іздеп жүрген жау да болар... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шолақ Шабдар бірер басып, басын бұрып, әлдене күткендей тұрып қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жылқы хайуанның бұл қылығы Рысқұлдың өзегін өртеп жібергендей, жанына қатты батты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қызыл Жебедей дүлдүл тумағанмен, Шолақ Шабдар жүріске шыдамды, күй талғамас, жол танығыш, жер танығыш, соған қарамай кеудесін басқаға басқызбас тәкаппар, бір батыр екенін Шолақ Шабдар кейбір адамдардан артық білгендей еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Хайуанның адамға деген адалдығына іші елжіреген Рысқұл: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сорлы Шолақ, енді сен кімнің астында кетер екенсің? Сені Тау-Шілмембетке бұйыртпас, қорқау иттер, – деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Бар, бара ғой, жануар, ауылға бар, – деді иесі күбірлеп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ат басын ықылассыз қайта бұрып алып, құлағын тікшитіп тау жаққа қарады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ жылжымастан, ішін бір тартып тұра берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жануар иесін күтіп тұрғанын Қара Иван да байқап: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Жалко, – деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Бірақ, амал не, сені жасыруға болар, оны қайда тығып қоямын? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл қолындағы дойыр қамшының тобылғы сабын саусағы ауырғанша қысып ұстап: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ақымақ хайуан, енді мен жоқпын саған! Несіне тұрсың? Жоғал, айда! – деп ыршып барып, аттың сауырынан осып кеп жіберді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мұндайды күтпеген Шолақ Шабдар оқыс ырғып, пыр-пыр осқырынып, ақ буалдыр арасына кіріп жоқ болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Бекер ұрдың, – деді Қара Иван досын күстаналап. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Көңілі қалсын, әйтпесе осы төңіректен айналшықтап шықпай қояды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Енді ауылға тіке тартады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ізін қазір-ақ басып қалады... атасына нәлет. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Барсын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Менен гөрі ол да бақытты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ауылға жасырынбай, еркін бара алады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал енді қайтеміз, тамыр? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Үйге жүр дей алмаспын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Үйде бала-шаға біліп қойса, баламысың деген біреу-міреуге айтып қояды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тіпті, Марфа білуге тиіс емес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қатын деген жарықтықты өзің білесің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мына шөмеле шөпке кіріп жатасың. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жылы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Елеусіз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Таңертең малға шөп алған болып, жейтін бірдеңе әкеліп берермін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Байқайық, не хабар болар екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Содан арғысын тағы ақылдасармыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әбден қалжыраған көрінесің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жат та, ұйықта. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Саспа, – Қара Иван шөмеленің іргесін кеулеп-кеулеп Рысқұлды кіргізіп жіберді де, кеуектің аузын қайта бітеп, шашылған шөп-шаламды жиып-теріп сезіктенер із қалдырмай, үйіне оралды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тастай батқан, судай сіңген, сілесі қатқан қалың ұйқыға кеткен екен... Бас Қараштың бауырындағы бір мая шөптің түбінде жатқан екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Төбеде жалғыз қыран қалықтап жүрді де қойды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өзі суат жолында арқар аңдып жатырмын-ау дейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Оңашада оны толқын-толқын ойлар қамалады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Құдай бұйыртса, бұл арқарды да атып алармын, – қолындағы қорғасын оқты салмақтап, берданканың патронына дәрі салып отырып. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қош, болыстың қаны шашылды делік. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сонан соң ше? Сонан кейінгі күн не болмақ? Үкіметтің құрығы ұзын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тау паналап, таста түнеп, қашанғы күн көре аламын? Тау-Шілмембет ауылының тоз-тозы шығады? Ізбайшаны көкпар қылады... Тұрардың халі не болмақ? Осы итті өлтірмей-ақ қойсам ше? Өлтірмей-ақ қойсам... Мені бәрібір ұстап береді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Түрмеден қашқан адамды аяу жоқ, не Сібірге жібереді, не кардцерде шірітеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сонда не ұғым? Күштісі-ай бұл иттердің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Атасына нәлет!» |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қорғасын оқты мылтықтың көмейіне тығып, затворын жапты да, қаруды қасына сұлатып тастап, құрғақ пішеннің арасынан гүлқайырдың қурап қалған ақ гүлін алақанына салып біраз отырды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Төмендегі жол бойын көзімен тінткілеп өтіп, басын көтеріп жоғары қарады. |