Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бүйтіп өмір сүргенше, алысып өлген жақсы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Саймасай әділ болса, біз аш-жалаңаш қалармыз ба? Жоқ! Оны аяудың керегі жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Азды аяған, көптен құр қалады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Саймасай жойылса, бәлкім, басқа болыстарға ақыл кірер, тәубасына келер, елге жеңілдік болар... Әй, атасына нәлет!». |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қақпанға түскен қасқырдай, ызалы көздері қанталап бара жатты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрардың жалаң аяқ, жертөледен шыға алмай отырғаны тағы елестеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көзінен шоқ шашырағандай болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ оны мына меңіреу түкпірде ешкім көрген жоқ, көрсе шошыр еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көңілінен Тұрар кетпей қойды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Оның ар жағынан Түйметай мен Ізбайша буалдыр көрінеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрар тура қарсы алдында бетпе-бет тұрғандай. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Көке-ау, мені де ала кет», – деген үні құлаққа келді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Күні бойы міз бақпай отырған Рысқұл тықырши бастады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Құлыны үйде байлаулы қалған, желіні сыздаған биедей бей-жай. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көзге көрінбес арқаннан босаса-ақ, Тұрарына алып-ұшып жетпекшідей. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қыршынның жасындай қысқа күн күңгірттене берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кенет долана ағаштың басында отырған сауысқан шық-шық ете қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл шошып кетіп, орнынан атып тұрды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сауысқан қалбаң етіп, ұша жөнелді де, қарсы беттегі қарағайлы бөктерге қарай парылдап бара жатты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ақ буалдыр арасынан, түкпірдегі тұмсық айналымнан қара шұбартоп бұлдырап көрінді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұлдың жүрегі дүрсілдей жөнелді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мылтық ұстаған қолының селкілдегенін сезіп: «Ой, жігерсіз!» – деп өзіне-өзі кіжінді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұқпалай түсіп, сәл жүріңкіреп бір шоқ итмұрынның түбіне барып паналады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қолының дірілі басылды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жолаушы топтың жақындай түсуін тосты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Маяның жылы қуысынан шыққан бетте жұқа шекпеннен суық өткен сияқты еді, енді тұла бойы ысып бара жатты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қара шұбар топ шоғырланып таяп қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мая тұсынан өткен соң жол шолтаң етіп, келесі тұмсықтың тасасына кіріп кетеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол тұмсықтағы қара жартас қазір қаһарланған адам кейпіне келгендей екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бетіне қар жұқпай еріп кете берген соң, суланып, көзінен сорасы ағып, әжімі айғыздалып, наладан жаны күйзелген, әлденеге тас түйілген қалпы бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол да зауал заматын тағатсыз күтіп, қозғалсам жауымды шошытып аламын-ау деп, тапжылмай, қалт қарап қалғандай. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– «Бұл менің кием шығар, – Рысқұл. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Бұл менің кием, пірім, қаратас...» |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қара шұбар топ жүріп емес, мұхитта жүзіп келе жатқандай ырғатылады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дүние шіркін дүлей мұхит. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Адамды туа салысымен сол мұхитқа лақтырып жібереді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Батып кетпейін десең, тырбануың керек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл айналасына барлап тұрып тағы бір қарады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өкпеңді қысып, тыныс тарылтар таулар қазір көрінбейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дүние бозала шексіз кеңістік. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Адамдар сыйыспайтын жөні жоқ сияқты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Орын көп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аспан асты кеуек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Аяғыңды етік қысса, дүниенің кеңдігінен не пайда?» – деді Рысқұл мырс етіп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қара шұбар топ тіптен таяп қалды: Енді бір сәттен соң мұның тұсына келеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сампылдап, қауқылдап сөйлескендеріне дейін, қарқылдап күлгендеріне дейін естілді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұлдың тілеуі болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қалдықызыл ат арқан бойы алда келеді екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Үстіндегі адам ұйықтап қалғандай, басы омырауына салбырап, ұнжырғасы түсіңкіреп кеткен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Болыс неге пәс? – деді Рысқұл. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Абайсызда атқаным болмас. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кімнің қолынан өлгенін біліп кетсін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қарақшы құсап қапылыста атып, қаша жөнелмеймін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Олар мені қазір бәрібір ұстай алмайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жардан шыға алмайды». |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл итмұрын бұтасының түбінен тік түрегелді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мылтықты созып керді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қара шұбар топ тақала бергенде: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әскер шақырып, соғыс жүргізіпті деген дақбырты қандай жаман. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сайлау алдында ондай дабыра сізге тиімді емес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дауэльбай Тайтелиевич. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сіздің өз жігіттеріңіз-ақ тындыратын шаруа. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Келісіңіздер, келісіңіздер, туысқансыздар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлбетте, әлгі батыр киргиздың әрекетін ақ патшаға, оның жергілікті әкімдеріне қарсы қимыл деп танып, жаза қолдануға әбден болады... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Е, мырза, менің айтып отырғаным сол ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ақ патшаның сіздей ұлығына менің ордамда көрсеткен бұл қорлығы жазасыз қалсын дегеніңізге түсіне алмай отыр едім. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Дегенмен шу шықпайтын жағын ойлаңыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Үркердей киргиздарға шамаңыз жетеді деп ойлаймын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ әлгі жираф сияқты аты бардың бір өзі-ақ алты-жеті адамды аттан құлатып, екі бірдей солдаттың қаруын тартып әкетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Генерал Черняевтің жорықтарына қатысқан кәнігі солдаттардың мұндай ашық ауыздығына таңданбасқа лаж жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал әлгі батыр киргиздің қимылына сүйсінбеске тағы лаж жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сұмдық! Бұл үшін қалай коньяк алмасқа. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Коньяк қағысқаннан кейін ояз өзінің Шымкентке қайтатынын айтты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Біраз күн қымыз ішіп, таза ауа, салқын самалда болып, шынжау денсаулығы едәуір дұрысталып қалғанын айтты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Мен көп жер көрдім, бірақ дәл бұл Күмісбастаудай жер көрмедім, Дауэльбай Тайтелиевич, – деді ояз шын ниетімен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Швейцария десе болғандай. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл хабарға Дауылбай қапаланды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлі де бола тұрмадыңыз ба, жайлауға шығып, небір тамаша көрер едіңіз? Неден кенет аттанбақшысыз? Әлде әлгібір бейбастақ іс сізді ренжітті ме? – деп бәйек болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ояз ризалығын білдірді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мемлекеттік мәні бар көп істер күтіп тұр Шымкентте. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тіршілік болса тағы келер. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жер арасы жақын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жақсы атқа бір-ақ күндік жол. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Енді шақыртпай-ақ келеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өйткені Түлкібасқа ояз ғашық болып қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал әлгі жираф мінген киргиздің ісін болыс билер арқылы өзі шешсін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тіпті іс насырға шауып, дүние бүлініп бара жатса, Шымкент алыс емес қой, хабарлассын болыс. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ояз әскер бөлуге дайын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ақ патшаның адал қызметшісі Дауэльбай Тайтелиевич сынды ардақты адамдарды ояз әрдайым қамқорлыққа алады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дәм-тұзыңа, ықыласыңа рақмет! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
* * * |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ұлықты Дауылбай Сазтөбеге дейін шығарып салды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қоңыраулары күмбірлеп күймелер көрген түстей лезде ғайып болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дауылбай аттан түсіп, оязбен құшақтасып, қоштасқан жерде әлі тұр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ұлықтың құшып тұрып, арқасынан қаққаны әлін алып қойғандай, орнынан қозғалар емес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шала мас. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бәрі шала. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көңіл ала. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ояз күліп аттанса да, Дауылбайдың күдігі жанын жеулі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлгі алсай сойқаны болысқа қатты соққы болды. |