Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дауылбайдың қолына бір бәле қылып, шыдас берерміз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Менің қорқатыным: Шымкенттен әскер шықпаса. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Онда құрыдық. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Құрымасқа қару соғамыз, – деді Қорған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Алсай жиырма түтін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Патшаның әскері – түмен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алыса алмайсың. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сонда амал не? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Амал – ақырын бағайық. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Іс қиынға айналса – көшеміз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қайда? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Әулие-Ата жаққа. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ата-бабаның жерін тастап па?! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Иә. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ата-бабаның жеріне сыйыспадық емес пе? Дайын болыңдар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алсайлар күткендей Дауылбай ауылды шаппады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол құрығын басқаша сілтеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алсай ауылы болыстың шабуылына дайындалып, бесіктегі баласы мен белі бүгілген шал-кемпірінен басқасының бәрі қолдарына қару алды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Солдаттардан тартып алған қос винтовка, бірнеше шитті мылтық, қалғаны садақ, сойыл, шоқпар, күрек, кетпен, айырға дейін қолдарына алды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Маужыраған әдемі кеш келді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мал өрістен қайтты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дәу-Бабаның самалы жібектей есіп, ну теректердің жапырақтары жамырап, енесін іздеген жетім қозы жеке маңырап, әлсін-әлсін әупілдеп иттер үріп қояды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бүгін тарыны шымшықтан әйелдер қорыды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тарының тұмсығы қызарып, басы иіліп, иісіп қалған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Құдай қаласа енді ертең-бүрсігүні орақ саламыз деп отырған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тары қорыған әйелдер де ауылға қайтты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қарақойынның егіні батқан күннің сәулесімен ойнап, алтын дариясындай құлпырып, сынаптай толықсып, шалқып жатты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жау шымшық ұясына қонақтаған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ ызаны да ақылға жеңдірсек керек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Болыстың, анау Шымкенттен келіп жатқан ұлықтың алдында кісілік сақтайық, – деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл үндеген жоқ, екі көзі тесіліп төскейге қарады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Болыс ауылы салтанатты шаһардай аспандап тұр екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Арқасын тауға тіреп тұрған ақ орданың есігі түрулі еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сәскелік сары қымыз ішіп отырған Дауылбайдың шегір көзі төменнен келе жатқан шұбырындыны шалып қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қасындағы мәртебелі қонағы салқын қымызға шала мас болған кез. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дауылбай сыртқа шаңқ етті: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сақан! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Үй иесінің оқыс дауысынан орыс ұлық селк етті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Ой, осылардың тағылығы-ай», – деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сақан биік маңдайшаның өзінен екі бүктеліп ішке кірді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ләппәй, тақсыр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сонау келе жатқан кімдер? – Дауылбай жауабын күтпестен: – Кім де болса, қайтар! Қазір арыз-құрыз тыңдар уақыт емес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ауылда үлкен ұлық жатыр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Топырламасын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Кім болушы ед, Рысқұл бұзық та, – деп күңк етіп Сақан шыға берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шығып бара жатып маңдайшаға басын тарс соғып алып, қолымен маңдайын тыжырына сипалады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Есалаң, – деді Дауылбай да қоса күліп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Осы үйге күніне жүз кіріп, жүз шығады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ылғи маңдайын ұрып алады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Адам деген маңдайына бір-екі рет соққы тиген соң үйренбей ме екен қалай шығуды! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сіздерше не деуші еді? – деп ұлық шиқылдап күле берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Әлгі, түйенің үлкені көпірден таяқ жейді... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Иә, мырза, дәл тауып айттыңыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сол түйе осы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бойы ұзын, ақылы қысқа. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ адал, байғұс. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Міне, міне, – деді ұлық күлгенін қойып, жастықтан шынтағын алып, қолымен жер тіреп көтеріле беріп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Адал қызметкер керек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қызметкерлердің бәрі адал болса, мемлекет үшін, ұлы держава үшін еш қауіп жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Өте дұрыс айтасыз, жоғары мәртебелі мырза. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өте тауып айтылған сөз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Болыс өзінің сөзін қостап, қошаметтеп отырғанмен, көңілі алаң, назары басқа жақта екенін ұлық аңғарып қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Бұл азиаттар сені мақтап отырып, мақтамен бауыздап жіберуі де мүмкін». |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дауылбайдың ақ ордасы олимптің төріндегі құдайлардың трибунасы тәрізді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Төменде гладиаторлар соғысы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сақан палуан дәу қара айғырға мініп, ылдидан келе жатқан тобырға топандатып жетіп барған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қайыршы құсап қайда шұбап бара жатырсыңдар! Ордада ояз жатыр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мына тасыраңбай тағы түрлеріңмен ұлықты шошынасыңдар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қайт! Қайт дегенде – қайт! – Қара айғырды омыраулатып, додаға кіретін көкпаршыдай атты қамшылап-қамшылап, ақиландырып, ауыздықпен алыстырып қойды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қара айғыр басып кетер ме екен деп ықтаған жұрт ығысып, жапырыла жол шетіне шықты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Әй, Қодар, – деді Ахат айылын жимай. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Әкіреңдемей бізді Дауылбайдың алдына алып бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Орыс ұлықты да көрейік. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Оған да арыз айтайық. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ұлықшылын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ұлықта нең бар? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Неміз жоқ ұлықта?! Дауылбай арыстай азаматымызды ұрып өлтірткізіп отыр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Іздеусіз-сұраусыз сорлы емес, құнымыз бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қара айғыр ауыздықпен алыса-алыса аузынан көбігі бұрқырады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ауыздықпен алыспайын десе үстіңдегі адам қамшылап тұр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қамшылап алады да, тағы тізгінді тартады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қамшы салған соң аттың басын қоя берсе болмай ма? Тізгінді шірене тартады екенсің, қамшылап нең бар? Ат байғұста тіл болса айтар еді, тіл жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тек ақиланып, көзі шарасынан шытынап шығып, ауыздық жырған езуі ырсиып, ақ көбік шашырайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Іздейтін-сұрайтын сонда сендерсіңдер ме? – деді Сақан кекесін күлкімен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Миды ашытпай қайт түге! Өлген адам – өлді! Оны Дауылбай ұрып өлтірген жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Болысқа жала жапқаның үшін алдымен өзің бәлеге қаласың. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Итжеккен кетейін деп жүрмесең аузыңды жап, аулыңа қайт! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ой, Қодар ит, – деп бағанадан бері үндемей тұрған Рысқұл сөзге араласты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Астындағы алды биік, жалы сұйық, сидаң торы атты жай тебініп Сақанға таяп келді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ахат сенің ағаң болад. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Неге ат үстінде тұрып ақиланасың, көргенсіз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мына қаралы ауыл тұр алдында. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Надан болмасаң, аруақ атқыр болмасаң, көңіл айтпаймысың! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сақан қанша палуан болса да Рысқұл аңшыдан сескенеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қазір не айтарын білмей тұқшиып қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ бетбақтыққа салып, омыраумен алмақ болып, барылдай жөнелді: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Өлсе – құдайдың ісі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ажалы жетсе – ешкім де қалмайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мен ештеңе білмеймін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Болыс қайтсын деп жатыр. |