Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ояз мәдениетті, зиялы кісі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сыпайы мінезбен бәрін жуып-шайып сыр білдірмей кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал бірақ ішінен не деп кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ел басқара алмайтын, халықты уысында ұстап отыра алмайтын болымсыз болыс екен деп бара жатқан жоқ па? Қол астындағы бағыныштылары басынып, болысын сыйламайды екен деп бара жатқан жоқ па? Тапа-тал түсте ақ орданы солқылдатып, маңдайын түсіріп, уықтарын сындырып кеткені анау. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шын мәнінде маңдайы жарылған киіз үй емес, Дауылбайдың өзі шығар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ел құлағы елу, болыстың ақ ордасын тал түсте ат ойнақтатып, бір кедей сабалап кетіпті деген сыбыс жер-жерге жайылып кетсе, сол жаман. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сүйекке таңба. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Масқара таңба. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қап, ит алсай! Жер басып жүрсем ендігі ісім сенімен болсын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қоңыз тергізіп жегізіп, қаңғыртып жібермесем, Дауылбай атым өшсін! Үрім-бұтағыңа дейін қан қақсатармын сен алсайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ашыққан ит аяғымды келіп жалайсың әлі! Ал мен сен сұмдарды аш бөрідей ұлыта аламын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өзің келесің... Төрт аяқтап, жер бауырлап, жорғалап жетесің! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Анттан соң ақылы жиылғандай Дауылбай селк етіп, жан-жағына қарады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Нөкерлері күтіп тұр екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қарны жуан қарагер атқа екі жігіт екі қолтығынан көтеріп мінгізді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ат үстінен дүние айқынырақ көрінеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сазтөбеге Қоқан хандығы кезінде келіп қоныстанған диқандардың бау-бақшасы мәуелеп тұр екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шабдалысы, алмасы бәрі төгіліп, ағаш басы иіліп, көздің жауын алғандай. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аташ жапырақтарын тозаң тұтқан. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жауын жаумай, тамшы тамбай тұр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жүгерінің балағы сарғайып, жапырағы қусырылып бозаң тартыпты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қап-қара диқан басына шалма байлап, балағын түріп, дәу кетпенмен бір қасық суды қақпалап, жетелеп, шөлдеген жүгеріге алып барады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дауылбайдың есіне алсайлардың тарысы түсті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Осы су үшін соққыға жығылған Бердіқұл көз алдына тұра қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бір сәт оның өліміне өзі кінәлі екенін іштей мойындағандай да болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Су азабын тартқан мына диқанды көріп, алсайлардың халін түсінгендей де болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ бұл бір сәттік осалдық еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дауылбай емешегі езілгіш, бор мінез, жасығыштан емес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қайтадан қара тастай қасарып алды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Енді осыдан Күмісбастауға жетіп, Алсай ауылынан өш алғанша көңілі жай таппайтынын сезді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қарны жуан қара терге қамшы басты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Нөкерлер үндеместен соңынан ерді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Болыстың қара тері арқан бойы алда келеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алсайлар әрі-сәрі, Қырғызбай айтты: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Осы жатқан жыланның құйрығын қатты бастық қой деймін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Құдай әйтеуір артын қайырлы қылсын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ол жатқан жылан емес, шаққан жылан еді ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ұмыттың ба, арысымыз қайда! – деп Үсіп сілкінді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қырғызбай Соқыр батырдың баласы еді ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ Соқырға тартпаған, тайғақтау мінез таныта береді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қиыншылық көрсе демде күйреп, күйзеліп қалады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Денесі мол, көзі алақандай, ірі кісі болса да қопалақтау. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сақалы желкілдек, кеудесіне түседі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дүниеде жыланнан қатты қорқады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жылан алып жүрсе оны бала да қорқытып, айтқанын істете алады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Үсіп керісінше шағын кісі еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жасына қарамай шашы ерте ағарып кеткен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Екі қолы қалтырауық еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Келіндері оны сыртынан Қалтырауық қайнаға дер еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ шақар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сөйлегенде тістеніп сөйлейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ашуға булыққанда сөйлей алмай күре тамырлары білеуленіп, мойны ісініп, бет-аузы қып-қызыл боп кетеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Тас түссе талайымыздан. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тәуекел. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Болар іс болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мен өзім Рысқұлды кінәламаймын, – деп Шыныбек шықты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аласа бойлы, көсе кісі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көзі ежіріктеу, сәл мұрнынан сөйлейтіні бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жас кезінде мұрнына самал түсіп, осы Рысқұл таудан аю атып әкеліп, соның өтін ішіп жазылған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әйтпесе, жаман ауру сәңкитіп кетер екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мүмкін, содан болар, Шыныбек Рысқұлдан шығарда жаны басқа, әйтпесе дұрыс па, бұрыс па – ол жағына мән беріп жатпай, Рысқұл жағын жақтайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мұнда көп сөйлемейтін, ұрыссаң ренжу білмейтін, қажу білмейтін нағыз нар Қорған ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ұзын бойлы, аққұбаша ажарлы жігіт. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қияқ мұрты қап-қара, көзі нұрлы, дәу мұрын, қисса батырларын еске салатын ерекше жан. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Осы түрімен бір елге сұлтан болып отыратын адам. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ біреуге билік айтып көрмеген. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол тек айтқанды орындауды біледі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алсайдың үлкен-кішісінің құлы сол. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бәрінің тірлігін істейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Темір ұста. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ағаш ұста. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алсай біткеннің ыдыс-аяғы, кетпен-күрегі, құрал-сайманы түгел соның мойнында. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Біріне жоқ демес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қабақ шытпас. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Құдай осындай адамды жарылқаса жарасар еді, бірақ есігінің алдында тышқақ лағы жоқ жалғыз, есектей көк төбеті бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мына төтенше жиында Ахат одан: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қорған, сен не айтасың? – деп сұрағанда, Қорғанның бар айтқаны: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Мен орыс солдаттарының мылтығындай мылтық соға алатын сияқтымын, – деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мен төбелеске дайынмын деген сөзі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қорған басқаша сөйлемес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тек қатыны күңейлеу, әрі бала таппаған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Құдайдың бір қимағаны сол. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сақау қатынның тілі шаяндай. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мінезі ауыр момын адамды балпылдап мазалаумен болады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Шойлы кішінің жұмышын істегенше, өжімішке бір пышақ іштеп әкелшең қайтеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Пышаққа да жайымадық, – дейді де отырады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сонда Қорған өз үйіне арнап пышақ соқпайды емес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Істеп әкелген пышақты қатыны жоғалтып жібереді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Күлмен бірге байқамай шығарып тастайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Немесе, үйлеріне біреу келсе, «күйеуің ұста ғой, мына пышағыңды мен алайыншы», – деп қалап әкетеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қор болған Қорған, – дейді оны есіркеген жұрт. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Осы Ахаттар талай рет: «Құтылсайшы сол сақаудан. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қу бас қаласың ба? Елміз ғой, көптеп, көмектесіп, құда түсіп, басқа бір шүйкебас алып берейік», – деген. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көнбейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Кішкентайынан қосылып еді, маған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көзінің жасынан, обалынан қорқам пәленің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Не ғыласыңдар, жүре берсін, – дейді Қорған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Құдай бермейін десе, қанша қатын алғаныңмен бала бермейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Не болса да, болары болды, бояуы сіңді, – деді Ахат. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Дауылбай бізді шабады – ол анық. |