Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Үйдің керегелері дүниенің өзіндей көпті көрген көне еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дауыл да жыққан, жауын да сіңген. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жосасы кетіп, кәдімгідей қарайған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Түйенің терісін тіліп түйген көгі тастай қатып о да қарайған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кім білген, әр жерінде жоса бояу қызғылтым-қызғылтым боп сақталған да шығар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ үйдің іші күңгірт, содан да қара бояу басым. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қуыс құлақ түңкеге тоң май салып мақтадан ескен білтенің бір ұшын сол майға батырып, бір ұшына от тұтатып қойған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Үйде отырғандардың бәрінің көз тоқтатары сол майшам. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ағаш келіні төңкеріп, соның үстіне үйдің ортасына қойыпты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ортада бейнебір ауру адам отырғандай, адамдар айнала қоршап соның тілеуін тілеп, үзіліп кетпесе екен деп жалбарынып жатқандай. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қатшагүл берген кеспе көжені бәрі бір қара шарадан айнала отырып ішіп болған соң, Ахат бетін сипап бата қылды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дастарқан жиылды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Тарының енді бір суы қалды, – деді Ахат. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Дән тартып, болып-ақ тұр, енді бір су ішсе, құдай берейін-ақ деп тұр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал су ішпесе, қайдам, күйіп кетер түрі бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шиная боп қалар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Мына Дауылбайдың әупілдектері ана жолғыдай тағы да итше шуылдар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жөнді су ішкізеді дейсің бе, – деп Рысқұл арт жағына бұрылып шырт түкірді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Оның үстіне мына бір күміс ер дегенді тағы шығарды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өткен жолы да осы ер-тоқымды қалаған, былтыр да араға кісі салған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ұмытпайды-ақ екен, дәйіс! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Е, бұл ұмытпайды, – деп күрсінді Ахат қос алақанын бір-біріне үйкеп жүресінен бүк түсіп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Бұл жаман. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Буынсыз жерден пышақ салады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кешегі Қоқан заманында сарттардың бегімен қосылып сорушы еді бұның әкесі елді, енді бұл орыстың оязымен қосылып ойсыратып барады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көп асқанға–бір тосқан деуші еді, бұларға дауа жоқ екен де, қызталақ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ су сұрамасқа амал жоқ, батырдың ер-тоқымын бере алмаймыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сондай тұйыққа тіреліп тұрмыз ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ау, бұл не өзі! – деп Рысқұл Ахатқа қарай сілкіне бұрылған кезде майшам шалықтап сөніп қала жаздады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Жер Дауылбайдікі, су Дауылбайдікі, шабындық та Дауылбайдікі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал сонда аспандағы құдайдың жаңбыры да Дауылбайдікі ме? Жауын да жаумай қойды қасақана. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Су сұрамай-ақ, жаңбырмен пісіп кетер еді бұл тарысы түскір. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Жеті күн жауған жаңбырдан желдіріп еткен су жақсы деген. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ахат Рысқұлдың аптығын баса сөйледі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Суармай болмайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сонда астығың – астық, әйтпесе – аштық. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Осы екі-үш күннен қалмай, қырғи келгенше су салу керек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Суарсақ-суарамыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көрмей жүрген құқайымыз ба? Азар болса, тағы да жаға жыртысармыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өткен жолғы суда да жұлқысқанбыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әй, осы тары деген бәленің қайдан шыққанын қайдам. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Құдай мал бермеген соң жер еміп қазақ жарыған емес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жерге телміру Сайрамдағы сарттарға жарасады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бізге не жоқ осы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қолыма білте мылтық алып, таудан киік ауласам, осы бір ауылды асырар едім. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Су-су деп қырқысады да жатады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Рысқұл шыдамай орнынан тұрып кеткенде мүлгіп тұрған майшам тағы да шалқыды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұлдың алпамса көлеңкесі үйдің жарты қанатын алып кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Босаға жақтан керегенің басына ілген үрген қарын қалбаңдады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қаракөбең арасынан ауылдас ағайынның жалаң бұт балаларының борбайлары көрінеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қуырған жүгеріні көйлегінің етегіне салып алып қытырлатып жеп отыр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Мына байғұстар қызыл көрмегелі қашан. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қап, ертең тауға кетіп бір киік құлатып келмесем... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ертең тары суару керек, киігіңді қоя тұр, қарақ, – деді Ахат, – әлді-әлді жігіттер жүрмесе, әлгі дойыр неме кесір болады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кіжініп кетті ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жә, оның бір жөні болар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кәне, домбыра қайда? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қатшагүл ұшып барып ескі кебеженің артында тұрған қалақша қара домбыраны алып берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Домбыра әуелі ұшатын дуадақтай ебедейсіз армандап алды да, бір сыдырғы шертпе жортаққа көшті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ахат тамағын кенеп, бірер рет жөткірініп қойды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шапанын иығына тартыңқырап жапты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жүгері қытырлатып отырған балалар да тына қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Дүние бір қисық жол бұраңдаған, |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бақ тайса ерге дәулет құралмаған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Күніне тоқсан тоғыз бәле көрсең, әлу-ай! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сонда да күдер үзбе бір Алладан. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дүние дастан |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әуелі-ақ бастан |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ақылды дұшпан жақсы |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ақымақ достан, әлу-ай! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ой, сорлы-ай, рас қой, –деді Рысқұл орнына қайтадан келіп отырып. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жапалақ жалпылдайды жар басында, |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Немене жоқтың күні бар қасында. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дос болып қас болғаннан сақта, құдай |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қасқыр да қастық қылмас жолдасына, әлу-ай! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қоңыр қаз, үйрек, |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қанатын сүйреп, |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл жалған өтер-кетер |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өй-деп, бүй-деп, әлу-ай!.. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Әй, айналайын, көкем-ай, мынауың әлгі иттің өзі ғой! Дауылбайдың қолшоқпары. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Рысқұл айызы қанып, әнді рахаттана тыңдады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Мынауың бұрынғы айтқандарыңнан басқа ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ахат асықпай қоңыр дауыспен, баппен айтып отыр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шертпектің үні оған қосылып о да адамша аңырайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жабыны жауға мінбе жалды екен деп |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жаманмен жолдас болма малды екен деп, әлу-ай. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Баласын Қазанаттың бақпай қойма |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жем түсіп аяғынан қалды екен деп, әлу-ай! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әшіркүл, Зейнеп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Отырмын сөйлеп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл дәурен өтер-кетер |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өй-деп, бүй-деп, әлу-ай!.. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл әнге Дәу-Бабадан аса соққан Алатаудың кешкі самалы қосылды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әркім-ақ Қазанаттың кім екенін жобалап отыр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол кешегі өткен Әлімбек батыр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жағасын жауға жырттырмаған, қанша сұрапыл соқса да басы жерге иілмеген зау бәйтерек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ сонда аяғына жем түскен кім? Не деп отыр мына Ахат? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Жем түскенді көрсетермін әлі мен оларға! – деп Рысқұл есік жаққа қарады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Құдай Дауылбайға алақанымды жайдырмай-ақ қойсын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қазанаттың баласын Дауылбай бақпай-ақ қойсын. |