Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дауылбайды қойшы, ол Алсай емес қой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Құдай ұрғанда өз жақынымызды ұрды ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сақанды айтам. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қасқыр да өз ұяласына қастық қылмайды екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал мұныкы не? Сыртта Қатшагүл қазанның түбін қырып, жуындысын итке құйып жүр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Төбеден, аспан түндігіне тағып тастаған асыл тастай жылтырап жұлдыздар көріне бастаған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дәу-Бабаның төбесінен бір жұлдыз аққан бойда ағып отырып күншығыс-терістіктегі Құланның үстіне барып құлады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қатшагүл: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Бісміллә, бісміллә, – деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көрші үйден көк төбет ұлыды, жұлдыз аққанда ит ұлитыны несі екен? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Камераның құлпы әдеттегіден ерте салдырлады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрар кешірек келуші еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл әлденеден секем алғандай екі көзі есікке қадалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Надзиратель Тұрардың орнына еңгезердей, ұзын бойлы біреуді мылтықтың дүмімен итеріп кіргізді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сенің тілегенің осы болса – жеттің мұратыңа. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жат жабысып тас еденде! – Надзиратель темір есікті сақырлата құлыптап болып, көздей тесіктен сығалап бірауық қарап тұрды да кетіп қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл аң-таң. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Оның түкке түсінбей тұрғанын сезген қонақ: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Здравствуйте! – деп қолын ұсынды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл палуандықпен аты шыққан-ақ азамат еді, мынаның күректей қолы Рысқұлдың қолын көміп кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Бұл әдейі сыр тартпақ үшін жіберіп отырған жансызы болды ғой, сірә». |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұлды тергеуге жиі алып баратын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сұрақты көзілдірік киген бір арық орыс алушы еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жіңішке ауруға ұшыраған адамдай ілмиген біреу. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сірә, көп өмір сүрмесіне көзі жеткен соң ашынып, ашуын тұтқындардан алғысы келе ме, сорлы, әйтеуір азапқа салатын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сонда Рысқұлдан: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сенің серіктерің кім? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Болысты өлтіруді саған кім тапсырды? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Патшаға тіл тигізгенің рас па? – Тағысын тағылар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ұдайы сұрайтыны сол. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұлдың айтатыны ұдайы бір жауап. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ақыры тергеуші шыдай алмай жөтелге буынып өліп қала жаздап қиқылдайды да, айдауыл Рысқұлды камерасына әкеліп тығады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Ешқандай амал таппаған соң мына жансызын жіберіп отыр енді». |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл шақырылмаған қонақтан бойын аулақ ұстады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Анау мұны әңгімеге шақырып, сөз тартып көріп еді, Рысқұл оның айтқан орысшасын түсінбеген болып, иығын қиқаң еткізді де, безеріп қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Менің атым – Александр, – деді ұзын бойлы, жирен сақал. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Александр Бронников. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұрын жалпы камерада едік. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Енді сен жалғызсырамасын деп осында жіберді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал сен болсаң қуанбайсың, бұл қалай? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Білмейді, – деп күңк етті де, Рысқұл мойнын ішіне тығып, бешпетінің жағасымен бетін бүркеп, бүк түсіп жатып қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрардың келуін күтіп, сақ жатты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дәлізде тырс еткен дыбыс шықса, басын жерден жұлып алып тың тыңдады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ бүгін де Тұрар кешікті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Өзі арт айланбайтын зынданға мауыздай қылып мынаны қамағаны несі? Баламыз екеумізге жетпейтін жердің бұл қай жағына жатады? Онсыз да тынысы тар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Есік ашылғанша қайранда қалған балық құсап аузымызды ашып, алқынып шығамыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Енді тым келістік қой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қанша күнге жіберілген қу бұл? О, көкірегін құрт жеген залым көксау!» |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Темір төсектің тақтайлары ойнақшып, құлай беретін болған соң, Рысқұл сол екі тақтайды тас еденге төсеп, соның үстінде отыратын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тақтайсыз койка құр босқа орын алып тұрады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бронников әуелі соның темір жақтауына шоқиып қана отырды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Салмақ салуға сескенді, қисаң ете түсе ме деп ойлады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Онсыз да шабақтары майысып, қалт-құлт етіп тұрған неме екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жалғыз терезе – шел басқан көздей, мұнарта берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Күн батып, көз байланған кез шығар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Терезе сыртынан ары-бері айналшықтап жүрген надзирательдің етігінің елесі құсап бір көлеңке қараң-құраң етеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бронников мына құдық сияқты тас қуысты көріп, бұрынғы жатқан жерім мұның қасында кең сарай екен той деп қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Демек, – деді ол, – мына жатқан қазақтың жазасы біздікінен де ауыр болғаны ма? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ей, дос, – деді ол дауысын жұмсағырақ шығаруға тырысып, – не үшін жатырсың? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл үндемеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Не үшін қамалдың деймін? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл бұған бұрылып қарап еді, екі көзінен екі қанжар атылып шығатындай сұп-суық екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бронниковке жеп жіберердей, кірпік қақпай бір сәт қарап тұрды да, қайтадан бүк түсіп, жатып қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Енді Бронников сасайын деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Алда иттер-ай, түрменің бастықтары мені жазалағандағы түрі-ау. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Надзирательмен егес үшін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мына жатқан бір баскесер шығар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мені мертіктіру үшін осының үстіне әдейі әкеліп тықты-ау. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Төбелессе, оңай беріле қоймаспын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ ұйықтап кетсем – қастандық жасар да. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сақ бол, Александр». |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бронников отырудың ыңғайын таппай, тар қуырда тікесінен тік тұрды да қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Намаздыгердің көлеңкесі құсаған неме екен, – деді Рысқұл ішінен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Тірсегінен ұрып құлатар ма еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Төбеден төнгені несі?» |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дәлізден надзирательдің етігінің тақасы тарсылдайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тас еденге тигенде тақады етік табыттың қақпағына шеге қағып жатқандай сақ-сақ етеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тамұқтың есігін торып жүрген әзірейілдей; әлгі дыбыс шақ-шақ етіп миыңды шағып жатқандай, еріксіз тұла бойың жиырылып, аза көңілді қаза қылады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Е, тәубе, – деді Рысқұл дауыстап. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мұнысы, сірә, тағы бір күн өтті, – дегені шығар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– «Е, тәубе» – дегенде, Бронников, елең ете қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Мынауың оңай емес, – деді ішінен, – Жетісудың губернаторын айтып отыр ғой». |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Таубені қайдан білесің? – деп сұрады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл түкке түсінбей оған бағжия бір қарады да, қайтадан жантая кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Е, тәубе, – тағы да. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Генерал фон Таубе сенің досың ба, жоқ әлде соған арыз айтайын деп пе едің? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Әй, оттама! – деді Рысқұл басын жерден жұлып алып, мені мазақтап отыр деп ойлап. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Надзиратель көздей тесіктің қақпағын көтеріп, сығалап ішке қарады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Камераның ортасында діңгектей болып әлі тұрған Бронниковты, еденде бүк түсіп жатқан Рысқұлды көрді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ішінен риза болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Демек, екеуінің тұзы жараспаған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл екеуінің тістескені керек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бір-бірімен қырқысқаны керек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Екі тұтқынды атыстырып қойса, надзирательдің жұмысы жеңіл болады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірін бірі әшкерелеп отырады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұлардың ауыз жаласып кеткені жаман. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Құдай содан сақтасын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көздей тесіктің қақпағы сырт етіп қайта жабылды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Темір тақалы етіктің жан-жүйкені жаныштаған дыбысы алыстап бара жатты. |