Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Камераның терезесінен енді мұнар да көшті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сыртқы қарауылдың етігі де қараңдамайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Еденде жатқан қазақтың да бет-жүзі көрінбейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Төбесі жоқ зынданның түбінде тұрғанда – адам ақылынан адаспай, жігерін жоғалтпай, санасы мұнарланбай қалуы қиын да шығар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сондай бір оппаға түсіп кетпестің амалын ойлап, Бронников алыстағы қарт анасын, үш бала мен Танясын елестен іздеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Олардан жылдың басында айырылып еді, енді, міне, жаз ортасы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тағдыр мұны дүниенің бір қиырына әкеліп тастады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қара дауыл оны осыншама алысқа ұшырып әкетер деп кім ойлаған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Енді елге оралу деген үміт тек қиялында жылт-жылт етуші еді, ал бүгін күндізгі соқтығыстан кейін тұтқындық мерзім ұлғая түспесе, кемімек емес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Қайдағы бір қазақтың қора тазалаған баласына несіне арашашы бола қалдым? – деп бір ойлап, ол райдан тез қайтты: – Әділетсіздік тасыраңдаған жерде мен бейтарап тұра алмаспын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Біздің о бастағы ұранның өзі әділетсіздікке қарсы көтерілген жоқ па? Содырлы сойқанды көре тұра көз жұмсам, сорлы болғаным емес пе?». |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Күндізгі қазақ баласы мына тастай қараңғыда көз алдына келді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Балғын қанат балапанды қарақұс шүйгелі төніп барған кез. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жұдырығын түйіп алған қара бала. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Ай, өзі де жүрек жұтқан екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Титтей болып, еңгезердей алпауытты итеріп жіберді-ау. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сол сонда әлгі бір түп қызғалдақты надзиратель таптап кетпесін деп ышқынды-ау. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Апыр-ай, сол бір ғана қызғалдақ үшін шырылдап, албастымен алысқанда, сондай сұңқар текті балаға мен неге ара түсе алмасқа?». |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Осы бір ойдан Бронников иығынан зіл қара тас түскендей жеңілейіп қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Камераға қамалудың өкініші өшейін деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мына еденде жатқан қаһарлы қазақ та соншалықты қорқынышты емес сияқтанды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлі де болса, тіл қатып, көңілін тауып, сөз бастау керек деп ойлады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Тіптен болмай бара жатса, оны көріп алармын», – деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кенет балтырының шым-шым ете қалғанын сезді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Бұл лағнет атқыр мұндай тас қапаста қайдан жүр?» – деп таң қалды қандала шаққан балтырын қасымақ болып еңкейе беріп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қансорғыштар қараңғы болды – шабуылға шыққан-ды... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Балтырын қасымақ болып Бронников еңкейе бергенде, жантайып жатқан Рысқұл орнынан барысша атып тұрды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ананың әрбір қимылын аңдып-ақ жатқан екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қараңғыда да көре беретін қасиетін камера жоя алмапты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Айсыз тастай қараңғы түндерде жылқы бағып өскен Рысқұлда үкі тектес құстардың көргіштігі бар еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бронников сасып қалып: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Клоп, клоп, – деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Онысына Рысқұл түсінбеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл түсініспеушілік неге апарып соғары белгісіз еді, дәлізден тықыр естілді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл құлақ түре қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Тұрар, – деді ол ішінен тастай қараңғыда. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сарт-сұрт етіп есік ашылды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Надзиратель ішке баланы кіргізді де, фонарьдың өлегізген сәулесімен камераның түкпір-түкпірін тінткілеп шықты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ортада состиысып тұрған екі тұтқынды көріп, көңілі толғандай, бір жөткірініп қойып, есікті қайта құлыптады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Бұл қалай?» – дегендей – бала босағада тұрып қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әкесінің қасындағы қаба сақалды фонарьдың болымсыз жарығынан шырамытқандай ғана болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Шыннан сол ма? Маған араша түскен адам ба?». |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бронников баланың жүзін жыға танымаса да, күндізгі батырының дәл өзі екенін бірден білді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қуанғаннан дауыстап, орысшалап: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Это ты?! – деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– яИә, мен, – Тұрар да орысша жауап қатып. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Мұнда қалай келіп қалдыңыз? Ә, түсінікті, түсінікті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Айтпай-ақ қойыңыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Маған бола басыңызға бәле тілеп алдыңыз ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кінәлімін мен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Түк түсінсем бұйырмасын»,– деп Рысқұл тұр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Оу, мұның кім, Тұрар? Нағашың келгендей шүйіркелесе кеттің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Бұл жақсы адам, көке, – деп Тұрар күндізгі болған жағдайды бастан-аяқ айтып шықты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қайдан білейін, маған әдейі жіберген жансызы ма деп қалдым. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мың да бір рақмет, тамыр, – деп Рысқұл қараңғыда Бронниковтың қолын сипалап тауып алып, қатты қысты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Бұл орыстардың ішінде де небір азаматтары бар-ау, шіркін! Қарашы, қорықпай надзирательдің өзіне қарсы шығуын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Енді Рысқұл жаңа «тамырына» тақтайдан орын берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тікесінен тік тұрып, аяғы талған Бронников, сірә бір төрт қабаттап салған төсеніштің үстіне отырғандай, рахаттанып жайғаса берді де: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Хорошо, – деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Тапқан екенсің, қарошоны, – деп күлді Рысқұл. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Орыстың «хорошосын» ол түсінуші еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– «Қара тас ұйқың келсе болар мамық», – деген осы, тамыр, шыда! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Что он говорит?–деп сұрады Бронников Тұрардан. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрар түсіндіріп берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Әкең шынында да батыр екен, – деді Бронников. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сен күндіз надзиратель айтқандай, бандиттің баласы емес, батырдың баласы екенсің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Не дейді! – деді Рысқұл. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрар қазақшалады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Мен сияқты саяси тұтқынға, «Қанды жексенбінің» сойқанын көрген адамға жігер беріп тұрған бұл, сірә, оңай қазақ емес шығар». |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Кәне, таныс болайық: менің атым Александр Бронников. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сенің ше? – деді қаба сақал Тұрарға қарап. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Менің атым – Тұрар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әкемнің аты – Рысқұл. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Күндіз айттым ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Рыс-кул, – деп буынға бөліп созып айтты Бронников. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Рысқұл. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал мұнда қандай жағдаймен келіп қалдыңдар? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Не дейді? – деді Рысқұл. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Мұнда не үшін отырсыңдар дейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Е, ол ұзақ хикая де, – деп Рысқұл қисая кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Е, ол ұзақ әңгіме, – деді Тұрар Бронниковке. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Түсінікті, – деп Александр баланың иығын сипалап тауып алып, арқасынан қағып-қағып қойды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Уақыт көп, құдайға шүкір жата-жастанып асықпай тыңдап алармын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал енді мына қандаланы қайттік? Мені буып бара жатыр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сірә, жатырқағаны ма? Сендерге тимейді-ау деймін өздері? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Не дейді? – деді Рысқұл. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Әшейін қандаланы айтады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Буып бара жатыр дейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сорлының қаны тәтті шығар, – деп Рысқұл мырс етті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Таланып көрмеген екен әлі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Айт оған таланғанның көкесі қандай болатынын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әй, тамыр... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл Бронниковтың тізесіне қолын салды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Өзінің аяғы да бураның саныңдай екен-ау»,– деді ішінен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Әй, тамыр! Сен қандалаға өкпелеме. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қандала деген не ол! Атжалманды айт. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Атжалманға талатқан жоқ па сені? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Что он говорит? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрар орысшалап берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Нет-нет! – деп тұла бойы тітіркенгендей болды Бронниковтың. |