Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сәліктің басқа баласының бәле-жаласы сендермен бірге кетсін! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл тізгінді тартып қалса керек, торы аттың басы кегжең-кегжең етіп кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Е, білдім, болыс. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл Алсайдың балалары малымды бақпады, егінімді екпеді, отыммен кіріп, күліммен шықпады, еркіме жүрмеді, – деп тұрсың ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сенің дегенің болмаса – ол шіріген жұмыртқа екен ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сол үшін де Бердіқұлдың қанын төктің, қапыда қалдырдың. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мұныңды екі дүниеде кеше алмаспын, Дауылбай! Қанға қан. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кек алмасам, ағамның шейіт кеткен жаны ана дүниеде жай таба алмас. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ендігі қалған өмірім сенен кек алумен болсын! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– О, найсап... – деп Сақан палуан тұра ұмтылған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бет-аузы топырақ, ыза буған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Болысқа тіл тигізуін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл оның қолын қағып жіберді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көз ілеспей торы атқа қарғып мінді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Е, сорлы малай, – деді енді аттың үстінде тұрып. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сен өлгенде мына болыс басыңа көк тас қояр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Асыранды төбет. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әупілдетіп қойғаны-ай сені Дауылбайдың. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өз ұяласын өзі қапқан сорлы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көзің бір ашылмады ғой! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл кезде Ахат бастаған алсайлар келіп жеткен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Болыс солардың сәлемін алмады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сақанға: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Аласта ауылдан! – деді де ордаға кіріп кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл шыдай алмай қайың сойылмен ақ орданың маңдай тұсын құлаштап тұрып бір салып қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Құба талдан қиылған уықтар сықырлап барып сынып түсті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Іште ояз санап отыр екен: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Бір ұрғаннан төртеуін сындырды, – деді сүйсінгендей болып. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сірә, ағасының төрт қабырғасы үшін шығар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Казак-орыстар мылтық көтерді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аспанға қарай атып-атып жіберді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Іштен ояз айқайлады: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Атпаңдар, оңбағандар! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Әшейін, қорықсын деп аспанға аттық, – деді солдаттар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Айтса айтқандай, алсайлар сескеніп, шегіншектей берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ат үстінде Рысқұл білтелі мылтығын тақымынан суырды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Әттең, ана солдаттың қолындағы мылтық менде болар ма еді», – деп армандады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қапелімде ойында бір сотқар от лап ете қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тәуекел деп торыны тебініп те жіберді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Торы сонда шегірткедей ыршып түсті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл солдаттардың тұсынан жұлдыздай ағып өтіп, мылтықтарын жұлып-жұлып алып, жүре берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Орданы үрей қалшылдатты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дауылбай енді шындап қорықты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Зәресі зәр түбіне кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шыр шынай съездің алдында дәл мынандай сойқанға соқтығарын кім білген?! Мылтық атаулы Рысқұлдың тақымында. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ояздың жалғыз бесатары бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ бір қорықпаған кісі сол болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол жақсы ойын көрген адамдай көңілді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бесатарын қабына салып қойды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ұлықтың бұл сабырлылығы болысқа ұнайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ көкірегі құрғырдан сайлау кетпейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ауылында мәртебелі мейман болып жатқанымда бұзықтарына басындырып қойды деп ертең Дауылбайды саз балшыққа отырғызбаса қайтсін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ояз болса: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Әй, көзсіз тентек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ұнатамын осындайларды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Егер киргиздардың бәрі осындай келсе, сіз бен біздің халіміз мүшкіл болар еді, управитель мырза, – деп Дауылбайға қарады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Бірақ сіз бен біздің бағымызға, ол жалғыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қайдан жалғыз, мырза, Рысқұл сияқты бұзықтар толып жатыр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ахат деген, Үсіп, Қорған, Махан, Шыныбек, Жуаныш деген қызылкөз құдай атқандар бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлгі жауыз алып кеткен мылтықтар олардың қолына тисе, біздің ордаға қауіп көп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Біріншіден, мырза, мұндай бейбастақтың болғанын кешіріңіз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Екіншіден, бізге әскер жіберіңіз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлгі басбұзарларды ұстатып, ауыздықтамаса, бұл жаман халық. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ояз қарқылдап күліп, болыстың арқасынан қақты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ішінен: «Империя үшін Дауылбайлар болғаны қандай бақыт! Шен үшін, өз қарабасының қамы үшін, қаны бір туысын құрбандыққа шалып жібереді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жоқ, Дауылбайды болыстықтан түсіруге болмайды», – деп қойды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ал дауыстап тұрып айтқаны: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сіз өте сақсыз, Дауэльбай Тайтелиевич. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол дұрыс. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сақ болу керек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал дәл қазір Шымкенттен әскер шақырып, әбігер болатындай ойран оқиға жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сен білуге тиіссің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ұқтың ба? Көп, көп білуің керек сенің! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
* * * |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл жолы есіктің өзі емес, адамның басы сияр-симас кеспегі ашылды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұтқынға тамақ беру үшін әдейі істеп қойған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Мә, мына атауыңды ал! – деген зекіме дауыс естілді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Балаң екеуіңе. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал анау мейманға бүгін кешкі ас берілмесін деген бұйрық бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Құрметті қонағың ғой, Рысқұл, мүмкін өз сыбағаңды берерсің оған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Хи-хи! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Надзиратель қиқылдап күліп, сірә, тауып айттым-ау деген болар, өз сөзіне мәз болып кете барды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жұдырықтай қара нан мен бір ожау сылдыр сорпа екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Наны желім сияқты, сірә, қара бидайдың ұнына бұршақ, арпа ұнын араластырған-ау, әйтеуір құдай кесір қылмасын, сүйкімсіз-ақ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ішіне күшәла орап итке тастайтын қамыр сияқты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Кел, тамыр, – Рысқұл қараңғыда түртінектеп, котелокты ортаға қойып. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Былжыр қара нанды үшке бөліп, алдымен Бронниковке ұсынды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Жоқ, рақмет, – деп Бронников бас тартты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл оның алақанын зорлағандай мытып ашып, нанды ұстата салды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Мә, Тұрар, – деді қараңғыда баласынын қолын сипалап іздеп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Мен жемеймін, көке, әлгінде мырзаның кухнясында тамақтанғанмын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аспазшысы жақсы кісі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өзің жеші, көке. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Сен сыпайылықты неғыласың. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жұтқан – жұтамас, мә, жеп ал, қарнын ашады, – деп әкесі жік-жапар болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрардың тоқ екені рас еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Наташа екеуі бір сағаттай отырып, әліппені ежелеген соң, мырзаның қызы оны ас үйге ертіп барып, тамақ бергізген. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Приходьконың басқа қызметкерлері өсек-аяң, құқаң-сұқаңмен шаруасы жоқ, тіршілігіне мығым баланы аяп, жақсы көріп кеткен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бары болса бөлісіп, жандары қалмайтын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Рақмет сендерге, – деді Бронников біртүрлі тебіренгендей, толқынды үнмен. |