Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Aт! – деп ақырды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
От алмайтын мылтық шоқпар орнына, немесе найза орнына ғана жүреді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бізді бастаған сары дәу орыс Федор патронсыз мылтықты кезене алға ұмтылған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Біз де далбасалап, жанталасып, тұсаулы аттай қосаяқтап секіріп, алға ұмтылдық. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мылтықтардың бәрі патронсыз болып шықты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Арамдар оқ-дәрісін алып тастаған екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Пәкене Петяның мылтығы гүрс етті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Федор шалқалап барып, арқасынан біреу итеріп жібергендей, алға қарап тізесі бүгілмей, кескен теректей етбетінен гүрс етіп құлады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Енді тоқтат! – деді айдауылдар бастығы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Біздің қашпақ болған әрекетіміз осылайша қайғылы аяқталды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Он тұтқынның бірі құрбан болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қалған тоғызымызды қосақтап, қолымызға да кісен салды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қашуға әрекет жасағаным үшін, қаруға жармасқаным үшін, маған тағы он жыл жамады, атасына нәлет! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жиырма жылдан кейін мен тірі болсам, алпыс алтыға келеді екем. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сен ғой отыздан асып қаласың. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ахат атаң енді жиырма жыл жүре қоймас. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Екеуміз әлі де көрісетін күн туар алдан. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жиырма жылдың қанша күн болатынын есептеп көрейін деп едім, есебіне жетпедім, атасына нәлет! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Үркіттің түрмесінде жатып, бір рет түсімде Қызыл Жебені көрдім, Тұрар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Биік жардың басында жер тарпып, құйрық-жалы жалындап желбіреп, кісінеп тұр екен, жануар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жетейін десем, қиядан аяғым тайып төмен сырғанап кете берем, кете берем. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әттең, Қызыл Жебенің арқасына аяғым бір іліксе, шексіз тайғаның, асу бермес таулардың, өткел бермес сулардың үстінен пайғамбар пырағына мінгендей, ұшып өтер едім-ау, деп жанталасамын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бір кезде Қызыл Жебенің орнында, жар басында сен тұрасың, Тұрар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Көке, көке!» – деп айқайлайсың. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Тұрар!» –деп шыңғырған өз дауысымнан өзім оянып кеттім... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Менің бұл хатын саған жетпесін білем, Тұрар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сондықтан сенен: Ахат қайда? Ізбайшамен Түйметай қайда? Молдабек қайда? Өзің қайда жүрсің? Хал-жайларың қалай? – деп сұрамаймын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бізге каторжниктер түрмесінен туған елге хат жазуға рұқсат жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Менің бұл қиял-хатын, ақ қар мен азнауық боранға ғана айтқан арызым саған аян болып жетер. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мұнда қазір туу десе жерге түкірік түспейтін қиямет қыс. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тірі пенде дозақтың бәріне де көнеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мен, әрине, бұрынғы Рысқұл емеспін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сақал-шаш ағарды, бірақ сағым сынбайды, атасына нәлет. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мұндайда жүдесең-ақ жүнжіп кетесің де, ажалыңнан бұрын өлесің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мен сенімен о дүниеде емес, оспадарсыз осы дүниеде көріскім келеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
О дүние қашпайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Оған әйтеуір бір барамыз да. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ ана дүниеде адамдар бірін бірі танымай қалуы да мүмкін ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал, бірақ менің рухым сені мәңгі-бақи шырылдап іздеріне сенімім кәміл. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мен сені көзімнің тірісінде іздеп тапқым келеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Амандық болса, бұл каторгадан әлі талай қашармын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Талай рет ұстап та алады, оны да білемін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Түбі әйтеуір бір кетемін, атасына нәлет. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Менің жанымда бір башқұрт, басбөрі1 бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сол өз елінің ертедегі бір батыры Салауат дегеннің хикаясын айтады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Салауат патшаға қарсы шыққаны үшін ұсталып, оны теңіздің ортасындағы бір аралға апарып бұғаулап тастаған екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сол Салауаттың өлеңі деп мына бір сөзді Ділмұхаммед деген досым ұдайы айтып жүреді: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қайтар едім, жалын жоқ, |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сулар буған жолымды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жұлдыздардан көпір салар ем, |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұғаулады жазмыш қалымды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жұлдыздардан көпір салып өтуге мен де дайын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Саған деген сағынышты қос қанат етіп, Қызыл Жебенің рухын ерттеп мініп, күндердің күнінде мен ғарыпқа көтеріліп, жұлдыздан жұлдызға қарғып түсіп, елге де жетермін, Тұрар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Саған деген сағынышын кеудесіне сиғыза алмай, аспанға жұлдыз етіп шашыратып жіберуші әкең Рысқұл». |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол кісеннің сылдырынан селк ете қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Орнынан тұрып жан-жағына қарады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алды – шымырлаған қаракөк иірім, арты – жарқабақ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Иірімде балық шоршиды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жарқабақта құрқылтай ұшып жүр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жарқабақ құрқылтайдың ұясынан шұрқ тесік. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өзен бойлап өскен нар қамыстың үкілі басы тербеледі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қағанағы қарқ, сағанағы сарқ мамырлаған дүние. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Түрменің іші емес мыңғырған Мықан бойы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бала иірімге салып отырған қармағын тастай салып, жан-жағына қарап осыған көзі жеткен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ әлгі кісен сылдыры... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Үкілі қамыс, көк құрақ, жасыл жыныс – жақсылықтың ордасындай, армандардың үміттердің аралындай тербеліп, сыңсып, сызылып тұр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Арасынан жылт-жылт етіп зымырап шымшық көрінеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Балық аулап отырған баладан сүйінші сұрайын десе, бата алмағандай қыбыжықтап жүрген майда мақлұқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дәл қарсы қабақтың етегінде бір шоқ сары сәмбі мұңайып тұр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шашын жайып жіберіп, суға телміре қарап, өзен түбінен әлдекімді зарыға күткен сұлу келіншек сияқты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өгей шешесі Ізбайша кейде осылай отырар еді... Сәмбінің солқылдақ нәзік бұтағының дәл ұшына құрқылтай ұя байлапты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Суға тиер-тимес ілініп тұр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Титтей құстың да жауы көп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Содан қорқып, кеуек аспан астынан іздеп тапқан жері осы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Күндіз қарақұстың, түнде үкінің көзінен таса, жіңішке жіптей бұтамен жылан да жорғалап жете алмас. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Құрқылтайдың балапанын сөйтіп, салқын судың сарыны әлдилеп, солқылдақ сары сәмбі тербетіп өсіреді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Үкілі қамыстың көк қияқтары біріне бірі сүйкеніп, бірін бірі сипалап, сыңсып тұрады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жайқалған жасыл құрақ кезінде аймаласып қалуға асыққандай, құшақтасып, қауышқан қамыс әуенінде айтылып болмас арман, сарқылып бітпес сағыныш бардай. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Осы сыңсыма әуен де мына баланың сағынышын маздатып жіберген сияқты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кісенін сылдырлатып көкесі келіп қалғандай көрінді оған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Үкілі қамыстың арасынан қазір шыға келетін сияқты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көкесінен көз жазғалы жылға жақын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бір күн есінен шыққан емес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Оянса – ойында, ұйықтаса – түсінде. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көкесін күтумен өткен күндер – баланың кішкентай жүрегіне сағыныш тамыр байлаған күндер еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл тамыр өмір-бақи қиылмас, оны ешкім Тұрардың жүрегінен жұлып тастай алмас. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көкесін сағыну Тұрар үшін мүддені, мақсатты, жақсылықты сағыну қасиетіне айналды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дүниеде не сирек болса, адам соған зар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жан-жағың толған жамандық, жақсылық некен-саяқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Адам сол азды іздейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бір қап құмның арасынан бір киыршық алтын іздегенмен пара-пар, әбігер әрекет. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кісен тағы сылдыр ете қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрар енді аңғарды: қамыстың ар жағында, ажырықта жайылып жүрген мама бие екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қырғызбайдың дәу торы биесі кісендеулі болатын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Түн ішінде айдалада адасқан адамға жақындап келген бір сәуле қайтадан алыстап, алдап кеткендей болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көкесі келмепті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кісені сылдырлаған кәдімгі торы бие екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сонда сағыныш кеудесін бұрынғыдан бетер керней түсті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дауыл соққанда сықсима шырағдан сөніп қалады да, қауға тиген өрт өрши түседі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көкесін мұншама жақсы көрмесе Тұрардың көңілі суып, бірте-бірте әкесіздікке ет үйренетін кезі де болды. |