Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал мұның әкеге деген алау сезімі күн өткен сайын асқынып бара жатқандай. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Баланың Алматы абақтысынан қашқанына жылға жақын уақыт болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ миына сіңіп қалған дағдыдан әлі арыла алмайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Темір сылдыр етсе, кісен сылдырлағандай көрінеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тәуірірек киінген адам кездессе – Саймасайдың жақындары сияқтанып елестейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Пагон таққан, қылыш асынған ұшырасса – Приходько мырзаның жұмсаған жендеті екен деп қалады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ара екеш араға дейін масаңдап, мамырлаған көктем. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Құрқылтай жерге түспей, шексіз кеуек аспанды шарлаған көктем. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал бала қанша кеңістікте тұрса да, қос өкпесі әлі қысыңқы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аяқ асты аңдыған жау анталап тұрғандай, үрей-дағды дамылдамас. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кеше Мықан ауылына Меркеден екі салт атты келді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірі қазақ, бірі орыс. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Түрлеріне қарағанда әкімдер сияқты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мұны жұрттан бұрын байқаған Тұрар үйдің сыртын айналып, өзен бойындағы үкілі қамыстың арасына барып, «әліптің артын бағып», ну арасынан сығалап қарап тұрған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сөйтсе, әлгілер әкіреңдеген әкім емес, мұғалімдер екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Меркеде орыс-түзем мектебі ашылады екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жанында интернат дегені бар дейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Осы алдағы күзден бастап оқу басталады екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Соған мына екеуі ауыл-ауылдан оқуға баратын балалардың тізімін алып жүргенге ұқсайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мұғалімдер жағалап Қырғызбайдың үйіне келді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аттан түседі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ассалаума-әлейкум! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Әліксалам! Қай баласыңдар? Жол болсын? – дейді Қырғызбай. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жапалақ көз жарықтық бұл да атқамінерлерден запыста. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлдене болып қалды деп қопалақтап тұрды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Әлей болсын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Оқуға түсетін балалардың тізімін алып жүрміз, – дейді Әліпбек деген қазағы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Оқу жасында балаларыңыз бар ма? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шал ойланып қалады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өз кіндігінен оқуға түсер бала жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал Тұрардың оқуға дер шағы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ оны жұрт көзінен тасалап жүргенде, жария етіп не жыны бар? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қандай оқу, қарағым? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Оу, отағасы, естімеп пе едіңіз, таяуда Әулие-Ата оязының өзі келіп, жеті болыс Меркеге арнап орысша-мұсылманша мектеп аштырып кетті ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мектеп үшін Айбар байдың түнкелі үйін сатып алды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ал ол оқу не береді? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Айт, айт. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Арыз жаз, өзің жаза алмайсың. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Анау Бронников деген досыңа жаздыруға рұқсат бергізейін!.. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Приходько кетісімен, камераның ішін күдік жайлады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Сенейін бе, сенбейін бе», – деді Рысқұл сілейіп тікесінен тік тұрған күйі терезеден көрінген айға қарап. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ай жарықтық толықсып тұр екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Оның бетіндегі мең Рысқұлға таныс адамның сүлдесіндей болып көрінді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Күндізгіден гөрі түн баласы жортуылда көп жүрген Рысқұлдың ай бетіне анықтап тұрып қарағаны осы болар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бесағаштағы сайдың табанынан иін ағашпен су көтеріп келе жатқан баяғы Қалипа марқұм мына түрме терезесінен қарап тұрғандай екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аспандағы айдың меңі Қалипа болып елестегені Рысқұлды сәл сескендірді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Неге Ізбайша емес, Қалипа еске түсті? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қалипа марқұм Тұрар мен Түйметайдың анасы еді ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тірі адам тіршіліктің құлы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тырбанып жүріп, өзектес жан жолдасы болған адамның бейнесін көңілінен өшіріп ала жаздапты... «Қайран Қалипа, сен болсаң маған ілесер едің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ақ қар, көк мұзда да бірге болар едің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Менің Тұрарымның анасы, Түйметайымның анасы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аруағың риза болғаны ма? Қысылтаяңда неге елестедің көзіме? Кінәлі болсам, кеш мені!». |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тар терезеден ай қиғаштай берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ай бетіндегі мең үндемеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Үнсіз қоштасу шығар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ай тасаланып, камераның іші түнекке толды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл еденге жантайып, көзін жұмды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлгіде түсінде оқыған Ізбайшаның хаты көңілінде қайта сайрай бастады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Көкірек көзіне Ізбайша елестеген қалпында, кірпігі айқасып, Рысқұл қалғып кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ізбайша оны жаңа көргендей, түн қараңғысында танымай қалғандай жұмсақ алақанымен бетін сипалады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Маңдайының сызықтарына дейін түгелдеп, құлағының сырғалығын ұстап көрді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ақыры Рысқұл екеніне көзі жеткендей, бетіне бетін тақап, ерінің мойнынан құшақтап, күрсініп қойып, көп жатты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тәтті түс Ізбайшаны ғайыптың ісімен Сібірге де, Сахалинге де алып барады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сахалин сапарында жүріп, Рысқұл туған елін, Ақсу-Жабағылының аршасын, Алатаудың ақ шыңдарын, жәдігері Тұрарын, тұлымшағы селтиген Түйметайын өзегі үзіліп сағынғанда, Ізбайшаны да аңсайтын болады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жалған хат пәк көңілді жаңылдыра алмайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Приходько үйінде Наташаның бәсіре бөлмесі болар еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бөлме тап-тұйнақтай таза, шап-шақ қана. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бір қабырға кітап толы шкафтар, екінші жақ іргеде жап-жалтыр қара пианино тұрады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жалтырағаны сонша, суретің көрінеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Наташа гимназиядан келген бойы, портфелін тастай салып, формалы киімін ауыстыруға да шыдамы жетпей, пианиноның ауыр қақпағын ашып, нәзік саусақтарымен піл сүйекті аппақ клавиштарды басып-басып қалғанда, кішкентай жүрегіңнің қылдарын біреу шертіп-шертіп жібергендей сиқырлы үн төгіліп жүре береді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ахат атаның қотыр ағаш домбырасынан өзге аспап көрмеген Тұрар үшін пианино дегенің тек ертектің елесі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ ертек те емес, түс те емес, жалтыр қара ағашын сипауға да жасқанып, сиқырлы күй сандықтың қасында тұр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ойнап көрші, – деді кенет Наташа Тұрарға айналмалы дөңгелек орындықты ұсына беріп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Жоқ, мен білмеймін, – деп Тұрар шегіншектеп еді, Наташа оны жеңінен тартты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ұялмай-ақ қой, мүмкін, үйреніп кетерсің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мүмкін, сенен үлкен музыкант шығар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сен өте алғырсың ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аз уақытта жазуды да, оқуды да үйреніп қалдың. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрарға мына қыздың боямасыз шын сөзі жігер берді ме, именбей барып орындыққа отырып, әуелі қаз-қатар аппақ клавиштарға бір қарап алып, оң қолының сұқ саусағымен ғана біреуін басып байқады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дәу күйсандық мұны жатырқағандай гүр ете қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрар қысылыңқырап Наташаға қарап еді, қыз сықылықтап күліп жіберді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сонан соң басқа орындық әкеліп, Тұрармен қатар отыра қалып: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Кәне, бір ән айтып көрші. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мейлі қазақша бола берсін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ыңылдап, нобайын келтірсең болғаны, – деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Мен қосылайын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ән білмеймін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қойшы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірде-бір ән білмейсің бе? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бесағашта әншілер бар-ақ еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ әндері мұңды келетін. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Той-томалақта, боза жорада екеу-екеу қосылып айтысқанда, сөздері мына сарындас келетін: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жиырмаға жиырма жуық дейді |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шаңырақты көтерген уық дейді, ғашық жар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Оралыңның барында ойна да күл, |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өлгеннен соң қара жер суық дейді, ғашық жар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Неге екені белгісіз, сол көп әндерден қазір Тұрардың есіне түскені «Елім-ай» болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ахат та ұдайы осы әуенді домбырамен тыңқылдатып отырар еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қазір Наташа қолқалап қоймаған соң, бала сол әуенді ыңылдап айта бастап еді, Наташа ілезде қағып алып, пианино тіліне түсірді. |