Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мейлінше қорлап баққысы келетіні сондықтан. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Соның бір шалығын сидиған ұзын сирақ қазір танытты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мылтығын оқыс кезеніп, Рысқұлға: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Кәне, кейін қайт! Дәретханаға жеткенше жүгір! Жете бере кері жүгір! Барыңды салып, құстай ұшпасаң – саудаң бітеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кәне, санаймын: бір, екі, үш! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл: «Шыны ма, қалжыңы ма?» – деп сеніңкіремей, сасқанынан сәл езу тартқан. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ұзын сирақ беті жыбырлап: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Жүгір! – деп ышқынып қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұтқын келген ізімен кері қарай бөрі бүлкілге салып, салмақпен желе жортып еді, қарауыл тағы ақырды: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Жылдам! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шын қорлық осы болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тап-таза таңда қып-қызыл қиянаттың тасыраңдауы ақылға сыйымсыз-ақ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ не көрмеген Рысқұлдың басы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жалаңаяқ, жалаңбас, жейде-дамбалы алакөбенде ағараңдап ағаш үйшікке қарай жүгіре жөнелді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қатты жүгірген сайын сапсыз пышақтың ұшы енді қарнына тірелді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Түсіп қалмаса екен» деп Рысқұлда зәре жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қарныма кіріп бара жатыр-ау деп қайғырмады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Түсіп қалмаса екен деп арғы-бергі аруаққа жалбарынады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қайт! – қарауыл. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Түрменің есігіне ентігіп жете бергенде тағы келте бұйрық: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Қайт! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аяғының қаны әлі тыйылмаған екен, ары-бері жүгірістен жолдың үсті қарашұбар қанды ізбен шиырланды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өзінің тұсынан өте бергенде қарауылдың көзі Рысқұлдың көзімен атысып қалып еді: қорқынышты екен, көз орнынан қанды қызыл екі жапырақ ет көргендей болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– «Енді маған тап беруден тайынбас» деген оймен қарауыл қорлық қалжыңын тия қойды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұлды камераға кіргізіп, құлпын кілттеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Камераға кірген бетте Рысқұл ышқырын сипалап көрді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қуанғаннан әлгібір қорлықтың бәрін лезде ұмытты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Есікке барып, құлағын тосып тың тыңдады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қарауыл дәліздің арғы басында жүрген сияқты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сапсыз пышақты ышқырынан алып, майыстырып көріп еді, суы қатты екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұрышқа барып, тізерлеп отыра қалып, пышақты іргеге қадап қалғанда, ыза қапқан дымқыл қышқа қиналмай-ақ кіріп кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Е, құдай, е, әруақ! – деді Рысқұл аптығын баса алмай. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Саймасайға сәлемдесер сәт оңынан болғай!». |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Пышақтың ұшымен ілесе шыққан дымқыл топырақты уыстап тұрып ойланып қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Енді не амал болмақ? Қазылған топырақты қайда жасырмақ? Камераның ішіне үйіп қойып отыра алмайсың. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бір түнде қазып шығып кету мүмкін бе? Бұл тәуекелдің ісі, тағдырына мойын ұсынғысы келмеген тәкаппардың неғайбыл жұмысы бір түннен артпауға керек. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Түн болатын себебі: күндіз ірге қазып, көзге ілініп қалу хаупі зор. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Келесі түнге қалса – тағы қатер. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл іргені сәл қопсытып, пышақты соған тықты да, топырағын қайта таптап көміп тастады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Осыдан осы жолы тірі шығып, Саймасайға сәлемдессем, Ақсу-Жабағылы асып кетер едім, – деп армандады тұтқын қамыс марданның үстінде көсіліп жатып. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ақсу-Жабағылының бір сайының табанында сүйегім қалса, екі дүниеге де ризамын». |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кенет шынтағына сүйеніп, орнынан түрегеле берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлгі бір аламан таңда өз аяғынан тамған қанның ізін көріп, осындай ізді қайдан кездестірдім деп қинаған сұрақтың жауабын енді тапқандай болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол ертеде, елде, Түлкібаста Иірсуда бұлғаңдап жүрген бұла кез болатын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бір күні ол жылқы бағып жүріп, Ешкіқорған деген жартастың жотасынан қанның ізін байқады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл неғылған қан деп, құмырсқаның жолындай шұбатылған ізге түсіп берген. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қанның ізі бірде сызат, бірде қою. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бір мезгіл бір шоқ аршаның астында теңкиіп жатқан арқарды байқады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мерген жаралаған бейкүнә мақұлық қаны сорғалап жүріп-жүріп, жетіп жығылған жері осы болған екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жүні жиди бастапты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сол қансырап өлген тағы арқардың халі өз басына келгендей таң кешті бүгін Рысқұл. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Неде болса түрмеде, айдауда шірімей, сол арқардың жолын беріп, қайран Жабағылының бір тал аршасының түбінде қалсам, бірақ оған дейін...». |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол «оған дейін» істейтін ісіне тағатсыз асығулы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Бір түп аршаның түбінде қалсам» – деген арман. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Күңіреніп жел жылар, арша басы суылдар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Күзге қарай қураған қылқандары түсіп, мұның кебінсіз қалған жүзін жасырар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аршаның иісі сіңіп, қылқанына көмілген сүйек мың жылға дейін шірімес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қоқанның ханы Шералының қанды қолымен соғыста мерт болған батыр бабасы Әлімбекті қазақтар текке аршаға орап көмбеген ғой. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Киелі адамдар жер қойнына киелі кебін киіп кіреді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бір шоқ аршаның түбінде қызыл құмырсқаның илеуі болар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұлдың бет-аузына қызыл құмырсқа құжынап, аймалар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қызыл құмырсқа шаққан дене шірімес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сарқыраманың сарыны күңіренер, биікте ұлар шулар; шәйқурайдың басында: «Қап, бұл қалай? Қап, қап, бұл қалай?» – деп сары төс көгілдір шымшық шырылдар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әттең, өлгеннен кейін де адам соны сезіп жатса. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сонау биікте, қалықтап кетпей жүрген жез қанат қыранға қарап жатып, көзіңнен жасың парлап ақса; сондай ақ өлім кешуге Рысқұл дән риза. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ пешенедегі жазуды оқып көрген ешкім жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жұмыр басты пенденің демі қашан, қай жерде таусылары белгісіз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Адамның басы – Алланың добы деген. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қайда тебеді – солай домалайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тауға да, тасқа да, абақтының мылқау қабырғасына да соғылған басы қайда қаларын Рысқұл болжап болмас. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал әзір әрекет керек, әрекет... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қапырық күн қаза болып, қараңғы түсіп, ел ұйқыға кетті-ау дегенде, Рысқұл ата-бабасының, Домалақ анасының әруағына сыйынып, қатерлі қимылға кірісті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әуелі екі шұқып, бір қарап, есік жаққа алаңдаумен болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Есіктің көздей тесігін қарауыл сығалайтын әдеті бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сансыз пышақтың басын киіз қалпағымен орай ұстап, іргенің қам қышын үңгілей берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Зәк тұтқан, өмірі күн түспей ыза тартқан қам қыш бөркемік жіліктің басындай үгітіліп жүре берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Борпылдақ, топырақтан ескі ұраның зәгіндей ылғалды иіс сезіледі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бір кезде Рысқұл ыңқ-ыңқ еткен дыбыстан шошып, тосын тоқтады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тың тыңдады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ешкім жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сөйтсе, өзінің демі екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Есікке қарайлауды ұмытып, үңгі ісіне жан-тәнімен беріліп кеткен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қазылған топырақ едәуір үйіліп қалыпты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қарауыл түн ортасында бір қарап өтетіні бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кейде құлыпты ашып, ішке кіріп іс келеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қолында сөлеңдеген шырағданы болады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дәл қазір мына қызыл қырманның үстінен түссе, қуырдақтың көкесін түйе сойғанда көргендей боласың. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол үйме топырақты еденге жайып, үстіне қамыс марданды төсеп тастады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ну қамыстың арасында сыбдыры білінбейтін жолбарыстың жұмсақ жүрісімен бір-бір басып, есікке барып тың тыңдады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Құдайдың бір құдіреті: қарауылға да жан берген. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол да қалжырап, қалғып кететін кезі болады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дәлізде дыбыс жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жым-жырт. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Түрме емес, тылсым тұтқан көр сияқты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тыныштық. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл іргеге қайта оралып, қабырғаны қары талғанша қақырата берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бір азабы – уақыттың қай мезгіл екенін тап басып тани алмады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Таң атпай тұрып үлгерсе. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
О, шіркін, далаға бір шықса, тағысын тағы көрер еді де. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қолдан құйған жалпақ қыш бір кезде қатая бастады, топырақ ақ керіш тартты. |