Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал Тұрардың өңі солған гүлдей суала берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кешке жақын тысқа дәретке шыққан бала үйге қайтып кіргенде, табалдырықтан аттай бере құлап қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кешкі ас-судың қамында жүрген Ізбайшаның: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ойбай! – деген дауысы шығып кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жүгіріп барып, баланың басын сүйеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дауыстап сыртта жүрген күйеуін шақырды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жайшылықта ағасының әрбір ағат қимылын аңдып, бала мінезбен бір мұқатып қалатын Түйметай да қазір оқыс шошынып, тұлымы сексиіп, жыларман боп тұр еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жаман дауыстан жүрегі дір еткен әке үйге барысша бір-ақ атылып кірді де, баласының әлпетінен іштей сескеніп қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ сыр бермей, сабыр сақтап, Тұрарды жерден көтеріп апарып, аласа ағаш төсекке жатқызды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Міне, сол жатқаннан әлі тұрған жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл қатарынан үш-төрт түнді ұйқысыз өткізді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ерні кезеріп, күйіп-жанып бара жатқан баланың аузына су тамызып отырды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Болыс ауылынан Әкрәм молда келіп, үшкірген болды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ сыңайы ауруды енді адам санатына қоспайтындай. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қоштасарда Рысқұлға: |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Е, батыр, ештеңе етпес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сүзек екен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әруақ-құдай қолдаса, ештеңе етпес, ештеңе етпес, – деп жүзі тайқып, үйден асығыс шығып кеткен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Дүниенің бұраңдаған қисық-қисық жолында маңдайына бармақтай бақ құралмаған Рысқұл үшін бұл жалғанның бар қызығы осы балалары еді: Тұрары мен Түйметайы. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Жер ортасына таянғанда көрген жарық сәулелері. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Екеуі көзінің екі жанарындай. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұлардан бұрынғы бейшараларға бұл фәниден ұзақ дәм-тұз бұйырмаған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сөйтіп жүргенде көрген Тұрары ғой, Тұрар деген атының өзіне әке байғұс бар үмітін артып еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Енді соның өзін есейіп, ес біліп қалғанда ажал-құзғын айналдырып, тұзағын талша мойынға аяусыз тастап тұр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Намаз оқымас, ораза тұтпас Рысқұл енді сасып, амалсыз Аллаға сыйынды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ақ пайғамбардың, сәбилердің пірі Ұмай-ананың есімдерін ішінен әлденеше рет атады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бәйдібек бабасына, Домалақ атанған Нұрилә анасына сыйынды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Енді осыдан бала оңалып, құдай қуат берсе, Түлкібас-Жуалыдағы туған жерге бір қайырылып, Қаратау қойнында, Бала-Бөген бойында тұрған Бәйдібек бабасы мен Домалақ анасының күмбезіне барып бас иіп, тәжім етуге ант берді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алдақашан жер томпайтып қалған Жылқыайдар әкесін, Бердіқұл ағасын есіне алды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Солардың басына барып құран оқытқызбасам ба деді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қу тірліктің тәлкегінде жүріп, оларды еске алып, құран түсіртпегеніне кешірім сұрады, – Тұрар ұрпағың еді ғой, мейіріміңді сал, – деп Жылқыайдар әкесінің, Сәлік бабасының әруағына жалбарынды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрардың қатты құлағанына Ізбайша да қиналып, уайым жеп, ауру баланың асты-үстіне түсіп, ықыласын салып-ақ бақты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Төсектен тұра алмай буын-буыны құрыған дардай баланың зәрін тосып алып, айналып-толғанып-ақ жүр. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сөйтсе де құрғыр, өгей шеше өзегі Рысқұлдай өртене қойған жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Нардай Рысқұл аз күннің ішінде азып-тозып, кәдімгідей шөгіп қалған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ізбайша жанашыр болғанмен, жанкүйер бола алған жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Тәңірінің ісі, аламын десе де өзі біледі, қоямын десе де өзі біледі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Адамның жаны – Алланың аманаты, қашан қайтып алуы өзінің ықтияры» – деп жүрді ішінен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Пендешілік қой, жас келіншек Тұрардан Рысқұлды қызғанып та қалушы еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Күйеуі өз ұлының жолында садағасы кеткісі келіп тұратын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шығарға жаны бөлек, әйтпесе Тұрар дегенде басқа дүниенің бәрін талақ қылуға дайын. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бар ықыласы баласына ауып, жас келіншекке кейде керенау қарап кетуші еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тегі сол Тұрарға бола Ізбайшаға бір рет қол жұмсағаны да бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Оның үстіне ұл бала Ізбайшаның өгей шеше екенін біледі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өзінің туған шешесі Қалипа марқұм еміс-еміс болса да есінде. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ал Түйметай туған анасын білмейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сондықтан да Ізбайшаға бауыр басып, жалқы туған тұсаққа теліген жетім қозыдай тез иіс алысып кеткен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрар болса «жетім қозы тасбауыр, түңілер де отығар» дегеннің керінде еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол шешеден жетім екенін анық аңғарған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Кейінге де әңгіме керек шығар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
«Туpaп жемесең етке тоймайсың, қона жатпасаң көпке тоймайсың», – деген. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлі жата-жастана талай гөй-гөй айтылар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Біздің бала ұйықтайтын уақыт болды, дем алсын кішкене. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Айтылған хикаяның бәрін Бронниковке орысшалап отырған Тұрар көзі кілмиіп, ұйқы тығылып отырғаны рас еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бронников Тұрардың киіздей қалың қара шашын жалпақ алақанымен ұйпалақтап, баланы өзіне тартып, бауырына қысты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Рысқұл мұнысын аса ұнатпағандай ажырая бір қарап, ірге жаққа аунап түсті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Ұйықта, Тұрар! |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
– Иә, ұйықта, бауырым. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Біз ерігіп жатқан адамбыз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сенің жұмысың көп. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ерте тұрасың, ұйықта, – Бронников те. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Екі үлкеннің ортасында жатып, бала балбырап ұйықтап кетті. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Түсінде аспанның көк күмбезіне шаншылған асқар-асқар тауларды көрді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қабат-қабат сол сеңгірлердің табанында жалғыз өзі. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Арт жағына қараса – шыңырау құз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алды жап-жалтыр, аспанға шапшыған тау. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Өрмелеп соған шықпақшы болады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тырнақ ілінер бұдыр жоқ. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тайғанап төмен сырғып түсе береді, түсе береді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Алқынып алға қайта ұмтылады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мұның өнімсіз қыбыр-жыбырына ашуы келген ақбас шың үйдей бір тасты биіктен домалатып жібереді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Үйдей тас тура Тұрарға қарай өңмендеп, өкіре құлап келе жатады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бір кезде әлгі үйдей тас жолында басқа бір үйдей тасқа соқтығысып күл-талқаны шығып, ұсақ-ұсақ кесекке айналып, Тұрардың табанының астында құм болып төгіле берді... |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бронников бүйірін жылытып жатқан баланың үстін қымтап қойып, шалқасынан түсіп көпке дейін ояу жатты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Теріс қарап жатып, Рысқұл да ұйықтап қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бронниковтен ұйқы қашты. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ақылы – айран, ойы – ойран. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Мынау қаһарлы қазақ түрмеден екінші рет қашып шығуды армандайды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұл түрменің сыртында, ішіне мың-миллион адам сыйған тағы бір түрме тұрғанымен ісі аз. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сол үлкен түрме қайтсе құлайды? Қандай амал? Үлкен түрме тіршілігінен хабарсыз қалды. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Не болып жатыр? «Қанды жексенбіден» кейін халық тұяқ серпуге жарады ма? |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Таудан асып күн батқан. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қызылы қылаң жадау кеш. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қарағайлы, шыршалы қырқалардың иығынан асылып, қылтиып үшкір шыңдар көрінеді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол шыңның басында тұрсаң әлі күнді көрер едің. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ол шыңдар тым биік. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бірақ қазір онысы аса білінбейді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Аласалау таулар биігін қалқалап, көрсеткісі келмегендей, көлденең тұрады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Тұрар сайдың қабағындағы жабайы алма ағаштың ашасына мініп отырған. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Бұталмаған жабайы алма ағаш балақтап, бұтағы есіріп кеткен. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ашада отырған бала көрінбес. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әкесі кеткелі Тұрар бала болып көп ойнамайды, өзге балалардан бөлініп, саяқтана береді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Ылғи да осы ашаға шығып алып, ұзақ отырады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлдекімді, әлденені күткендей. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әлденені қарауылдағандай. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Қарауылдайтыны – әкесінің жолы еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Әкесінен қалған Шолақ Шабдар еді. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Сайдың табанына түсіріп, кісендеп қояды да, қабақтан қарап отырады. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Шолақты біреу әкетіп қалса, ертең көкем келгенде: «Әй, Тұрар-ай, жалғыз атқа да ие болмадың ба?» – деп айтады-ау деген уайымы да бар. |
Қызыл жебе
|
Шерхан Мұртаза |
|
Уайымдауды жөргегінен үйренген сияқты. |