Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұдан әрі Аманжан темекісін тұтатып еді, ала көлеңке қар үйшіктің ішін сәуле тіміскеледі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Темекіңді бықсытып кеп тартаберме, әкри, – деп Бақытжан қылжыңдаған болды, – үйімізді өртеп жібересің. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Оттама, – деді теріс қарап бүк түсіп жатып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Темекіден өртенбейді мұндай үй, сен шығарған газдан өртенеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Таздан тарақ, бізден газ қалғалы қашан? – деді Бақытжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– – Одан әрі қар үйшіктің ішінде бөтен әңгіме болған жоқ, әркім өз ойымен оңаша қалған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алыстан... тым алыстан... Аш қасқырдың ұлығаныестіледі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Солбірайлытүндетарағанжат үнді Бақытжан да естіп, елегізеді білем, қорқынышын қалжыңға айналдырды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Тракторыңды қасқыр жеп кетпесін, – деп жырқ етіп өзі күлді – өп-өтірік күлді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Онысы оғаштау көрінді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан темекісін құшырлана сорып, қайтадан бері аунап түсті де: – Оттапсың, ең әуелі ішіміздегі семіз, майтыққан көтендей сені жейді, – деді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осынау сырықтай ұзын, ат жақты, қара сұр құрдасынан сескенуші еді, шаптығып бетінен алған жоқ, бірақ сөзден есесін жібермейді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Аш қасқыр семіз, арық деп таңдап жүреді дейсің бе. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сенің де сорпалығың бар, – деді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан ауыр ойда еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қайта-қайта көзіне тығыла берген ұйқыны уқалап қуып, әр нәрсенің басынан бір шалып, көз ілмей сандалып жатқан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осындайда, қолың тимей жанталасқан сәтте, маза бермес ойдың да түбі тайыздап, қаңсып қалары бар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әскери қызметте жүрген екі жылын есіне түсіріп көріп еді, құр әурешілік болды – көз алдына күзетте тұрған азапты түн ғана елестеді де, тек сол кірпік қақпастан қақайып тұрған сәті ғана... тіпті көзі уақ-уақ жұмылып, қалғи берген соң, АманжАннан шылым сұрап тартып еді, үйренбеген соң ба, қолқасына түтін кептеліп, қақалып-шашалып мазасы кетті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Жігіттер, ұйқтап қалмайық, – деді сонсоң дауыстап. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Далаға шығып, әрі-бері алысып ойнасақ қайтеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ұйқымыз қашып, бойымыз жылысын, – деді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ол да ақыл, – деп Аманжан темекісінің тұқылын сөндірді де, еңкеңдей шегініп тысқа шықты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Төбелесейік, шын айтамын, жылынатын түріміз жоқ, – – – төбелесейік, – деп жалынды Аманжан жұдырығын бір-біріне ұрғылап, тісінен от шығара қайрап. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мен ондай ойынғақатыса алмаймын, әкри, – деп Бақытжан тайсақтай берді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан айтты: – Біздің шамамыз саған жетпейді ғой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Екеуің жабыласыңдар, – деді соғысқа әзірленген Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ал, қане, келіңдер. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жасасын төбелес, ура! Бақытжан: – Ә, олай болса можно. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ей, Нұржан, сен алдынан шық, мен артын орайын... позиция керек. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан күліп: – Почему мен алдынан, сен артынан... Бақытжан:– Себебі мен адамдардың артынан бас салғанды тәуір көремін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан: – Иә, әркімнің өз тәсілі бар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мен-ақ бетпе-бет барайын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан қолын көтеріп: – Тоқтаңдар-тоқтаңдар, мұнымыз нағыз төбелес бола алмайын деп тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Күліп жүріп жұдырықтасқанның мәні жоқ ,– деп тоқтатты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Содан соң, сендер маған бүкіл тактикаларыңды сездіріп алдыңдар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қазір мен мощный қорғанысқа кетемін де, арқамды тракторға тіреп тұрып, жақындағаныңның жағыңнан ұра берем. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Давайте, ребята, шын мәніндегі қанды сойқан бастау үшін ар-намысқа тиіп ыза келтірер балағат сөзбен атысайық әуелі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Давайте, достар (көзі жайнап, екілене сілкінді), айызымыз қанғанша бір боқтасайық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ешкім де көріп, естіп тұрған жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан: – Ендеше, мұндай спектакльге мен үзілді-кесілді қатыспаймын, – деп азарда-безер болды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан: – Ең алдымен ит болып бастайық, қызық болсын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан түсінбей қалды: – Итше бастағаны қалай? Бақытжан: – мәселен, жер тарпып үреміз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан: – Үрсек үрейік... Ав, ав, ав! Бақытжан: – Ав болса – Ав! Екеуі бір-біріне ырсылдап ит болып үріп жүр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бір-біріне жер тарпып, тап-тап береді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Болды, болды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сенен жап-жақсы төбет шығып кетуі мүмкін екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Енді, бала, қазақтың бұрынғы билеріндей жүгініске отырып, балағатымызды бастап кетеміз. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қамшы орнына биялай тастаймыз,– деді Бақытжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан: – Ол қырыңа да көндік. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Айызы қана риза болып жүр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан: – Жарайды, ендеше, – деп алға суырылып шықты да, мықынын таяна жүгініп отырды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Екі рольді бір өзім-ақ ойнайын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ей, Аманжан, кел жүгініске, құтырған бурадай жыныңды шашпай тыңда мені. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ал, бастадым: Итаяқтай болған аузыңды, құрықтай сорайған бойыңды, қорадағы қойыңды, түк ойламайтын ойыңды, кірпідей тікірейген шашыңды, шақшадай болған басыңды... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ана жеріңді, мына жеріңді... пәлен етейін, түген етейін... (ентігіп) общем ұрайын... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Уһ, жіпсіп кеттім ғой, ішпей-жемей албатты балағаттасқан қиын екен... Аманжан тамағын кенеп, дайындалып, ол да жүгініп отыр: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ал, ляуқиым, енді сен тыңда; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ей, Бақытжан, күжірейген – мойныңды, столүстіндегідойбыңды... ұрым-бұтақ, зау-затыңды двайной, тройной ұрайын... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Мә, қамшым, сен сөйле. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Қолғабын қарсыдағы «биге» тастады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан екеуінің балағатын тыңдап, рақаттана күліп: – Баяғының билері де дәл осылай айтыспаған шығар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан қызына бастады:– Ендеше, Нұреке, алдияр тақсыр, төбе биіміз сенсің... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Біздің жанымызда баяғының биі жіп есе алмайды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан: – Оу, бүгінгі заманның шешендері сендер болсаңдар онда... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Онда құмырсқа қуырып же десеңші... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан: – Ей, Аманжан, «ДТ»-ның аты – трактор, арба емес, шана азды дейсің бе, шананың аты – шана, қол шана емес, сенбесең жатыр әне; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
әлде Нұржан азды дейсің бе, азған да озған жоқ, Нұржанның аты – тракторист – директор емес; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ал, боқтасуға келсек: шай ішетін кесеңді, сиыр сауып жүрген... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжанның көзі шатынай айғай салды: – Не?! Әкені айтсақ та, шеше жағына барыспайық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Зулаған қалпымен барып шәниіп тұрған аласа бойлы, төртбақ досының шықшытын ала бір періп, қалпақтай ұшырды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Төбелес басталды! Орнынан баж-бұж етіп, қармана тұрған ол жан-жағынан қару іздеп көріп еді, көзіне қардан басқа еш нәрсе іліге қоймады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Әкеңнің аузын ұрайын, сволыш, ойнайды екен десем, шындап жүр ғой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Одан соң жерден уыстап бір-екі рет жентек-жентек қар лақтырды да, жүгірген бойы талтая серейіп тұрған Аманжанды тебе бергенде, соншалық бір қапшағай шапшаңдықпен аяғынан сарт етіп ұстап бұрап қалғанында тағы да қиралаңдап құлап қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Істің насырға шабу қаупі туған соң: – Қойыңдар! |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жетті енді! Үсіп өлсек те, төбелеспейік! айуан болып кеттіңдер ме! – деп ара түсіп еді, қаны қарайып, ұрынарға қара таба алмай, күші асып-тасып, өзіне лайық білекті жау іздеп аласұрған Аманжан оны да бар пәрменімен ұрып өтті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Көзінің оты жарқ етіп басы зеңіп кеткен Нұржан соққы қаншалық ауыр болғанмен, тыраң етіп құлаған жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Не істерін білмей аз-кем ойланып тұрды да, жынданған Аманжанның қарға аунап қыңсылап жатқан Бақытжанды аямай тепкілегенін көріп айғай салды:– Тоқтат! Фашист болып кеттің бе? – Мен сендерге фашистің не екенін көрсетейін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әйтеуір, арам өлеміз! Бәрібір үсіп өлеміз, – деп кіжінген Аманжан ендігі сәтте өзіне қарғыған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қорғанбаса болмайтын еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қарадан-қарап жүріп бір нәрсені бүлдіргісі, қиратқысы келіп қышына беретін Аманжанның қолына дәл қазір мылтық берсең екеуін де қызыл ала қан қылып, атып тастары шәксіз еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Адам бойындағы асау қан түйіршіктері қозып, жауыздықтың сойқанды соғысына шақырады екен-ау. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Зұлымдық әр адамда, әр ұлтта барын байымдаған Нұржан жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Досының екінші соққысы тигенде өзінің де қаны тасып, басына шыққаны сонша, сонсоң өне бойы қалшылдап, қарсы ұмтылғаны, ұп-ұзын құрдасын ішінен періп, ыңқ етіп ауырсына еңкейіп қалғанда, әскерде үйренген тәсілі бойынша көк желкеден ұрғаны, сонсоң өзі құламай тәлтіректеп тұрған жігіттің қылтасынан теуіп құлатып, құлап бара жатқан сәтінде секіріп барып қос аяқтап бөкседен тепкені, бұдан соң көзіне қан құйыла долданып, әлі құрып бүк түскен бейшара Аманжанды бір теуіп кеткені есінде; тек ашуы сабасына түсіп, өлердей өкініп еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үшеуінің де ұйқысы қайтып келмеді не тіл қатысқан жоқ, сұлап-сұлап дүмбілез күй кешкен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Енді үш күн бойы ұйқтамауға жетерлік олжалы ой тауып еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Дүние ақ шаңқан... Кешелер соғып өткен ақ түтек боранның сарқындысы, сеңдей сірестіріп қасаттап тастаған ақ сіреу кіреуке... ақтаулар... алысқа... әлдеқайда бірін-бірі қуа жарысқан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ербең етер тіршіліксіз, салқын сазарған қалпы адырлар ұлы өмір шуылынан бейхабар |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сені қармағыма түсірген соғысқа рақмет, – деді жарасымды, әрі жайдары мінезбен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бәрі жамырап күлді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қалғып отырған Қайкен де түкке түсінбесе де, өз алдына ыржалақтаған-ды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ол жатқан соң да көпке дейін ұйқтай алмады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Көз алдынан нардың үстінде Будда құдайы сынды қасқайып, жүрелей отырған ретивых көлденеңдеп кетпеп еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– – Қайсымыздың бұрын өлерімізді бір тәңір білер, – деп көкке қарады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ал, хош болыңыз, – деді Нұржан тракторды жылдамдыққа салып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сау болыңыз, – деді Бақытжан ыржиып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осы үйден Аман аттанғанына шексіз қуанышта еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан қоштасқан жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сұп-сұр болып Нұржанның жанына отыра кетті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аппақ қардың арасына сіңіп, бергі белестен асып, көзден ғайып болғанша Қоңқай тұрған орнынан тапжылмай, соңдарынан қарады-ай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әбден ғайып болғанда ғана: – «Топырақтарың торқа болсын», – деп бетін сипады да, қораның ішінен қазып, бетін сабанмен бүркеген жертөлесінің кеспелдектей құлыбын сылдырлатып аша бастады. |