Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Еріктік әрекеттер. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамның еркі алдын ала қойылған мақсатқа сай орындалатын әрекет қылықтардан көрініп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ жүру, көбейту кестесі көлеміндегі ауызша есеп, жақын, туыс адамдармен сөйлесу тағы сол сияқтылар ерікті қажет ететін әрекеттерге жатпайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Еріктік әрекеттер максаттың және сол сиякты, оларды орындау барысында кездесетін кедергілердің, қиындықтардың болуымен сипатталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Еріктік әрекеттер қарапайым және күрделі болып бөлінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қарапайымы мақсат қою және орындау деген буыннан тұрады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оларда бір буыннан соң екінші буын аралық буынсыз келіп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Күрделі еріктік әрекетте мақсатты аңғару, жоспарлау және орындау деген үш буыннан тұрады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мақсатты аңғару. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам мінез-құлқының стимулдары сан алуан. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндайлар: ашығу, шөліркеу сияқты физиологиялық қажеттіліктер, ауа жұту, дем алу, ұйықтау қажеттіліктері, басқалармен араласу, білімге, көңіл көтеруге құмарлық тәрізді қажеттіліктер бола алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қажеттіліктің арта түсуіне қарай құштарлық тілекке – айналады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бір нәрсені тілеу дегеніміз - не мазалайтынын, қандай мұқтаждық бар және оны қалай қанағаттандыруға болатынын білдіру. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тілек дегеніміз - мұрат түрінде өмір сүретін қажеттілік мазмұны. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қажеттілікке сай мақсатты аңғарған адам бір шешімге келеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жоспарлау. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Күрделі ерік әрекетінде шешім қабылдаудан соң қойылған міндетке жету жолдарын жоспарлау басталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Орындау. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жол мен тәсілдер белгіленіп болысымен, адам қабылданған шешімдерді жүзеге асыруға кіріседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Белгіленген мақсаттың жүзеге асуы кедергілерді игерумен ұштаса жүреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оларды зат, материалдық процестер, адам, уақыт, кеңістік туғызады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сол сияқты, шаршау, ауру, білімнің, дағдының аздығы тәрізді кедергілер де болуы мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Еріктік әрекет азды-көпті қиналу жағдайында өтеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осындай жағдайда ерік күші көрініс береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол мақсатты орындауға немесе одан бас тартуға жұмсалған қуат көлемімен сипатталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, бір оқушы үшін математикадан үйге берілген тапсырманы орындауға үлкен күш жұмсамауы мүмкін, ал екінші оқушыға тапсырманы орындау үшін біраз еңбектеніп, «терлеуге» тура келеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ерік күшінің мықтылығы темперамент типіне де байланысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Холерик, сангвиниктер үлкен шиеленісті жағдайда да төзе білсе, меланхоликтерде мұндай ерекшеліктер шамалы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ерік күші қиыншылықтардың, ауыртпалықтардың пайда болуы және артуына қарай туып, күшейіп, отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ кейде адамға әрекетті бастау қиын. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол күдіктен арыла алмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай жағдайда белгілі бір сигналды қолданудың пайдасы тиеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, спортшы жарыс бәсекесін үшке дейін санап, қолын көтеріп, өзіне өзі бұйрық бергеннен кейін бастайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ерік күшін реттеу іштей немесе дауыстап сөйлеп қостау көмегімен жүзеге асырылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам өзіне өзі кеңес береді, бұйырып, мадақтайды, колдайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
«Батылдау бол», «Жасқанба» деген сөздерді қолданады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оларды адам өзіне өзі ете қиын минуттарда, жағдай әбден шиеленіскен кезде айтады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ерік сапалары. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамның ерік-жігер қасиеттері сан алуан. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Біріншіден, еріктің күшіне (тоқтамга келгіштік, кедергілерді жеңе алу, өзін-өзі меңгере алу, батылдық шыдамдылық т.б.); |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабілеттілік туралы бірінші концепцияға қарама – қарсы екінші концепция қабілетті түгелімен орта мен тәрбие анықтайды дейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабілеттілік тұқым қуалайды дейтін көзқарастың шындықпен сәйкес еместігін өмір шындығы көрсетіп отыр. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұнымен бірге атақты адамдардың өмірбаяндарын объективті тұрғыдан талдау - көп жағдайда, көрнекті адамдардың ерекше дарыны жоқ отбасынан шыққандығын, сондай-ақ атақты адамдардың балалары мен немере-шөберелері дарындылық көрсетпегенін дәлелдейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұған бірнеше музыкант пен ғалымдар отбасы ғана жатпайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көрнекті америка ғалымы У. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Эшби қабілеттіліктің, данышпандықтың өзі өмірде жүре пайда болған қасиеттен, балалық шақта, одан кейінгі кезеңде қалыптасады дейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мың рет сәтсіздікке ұшырап, мың бірінші рет жаңалық ашқан адам қабілетті, ал екінші реттен соң мәселені шешпей тастайтын адам қабілетсіз дейді ол. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Буржуазия идеологтары қабілет ортаға тәуелді болғандықтан жұмысшының балалары мәдениет және интеллектуалдық деңгейі төмен адамдар ортасында өсіп жетілгендіктен өздерінің қабілетін көрсете алмайды деген пікірді айтады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сырт қарағанда екінші концепция да адамның дамуына шек қоймайды, адамның мүмкіншілігіне күмән туғызбайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ бұл теориямен қазір де, бұрын да ғылыми келіспеушіліктер бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабілеттегі табиғи және жүре пайда болатын қасиеттердің диалектикасы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көптеген психологтар қолдайтын қабілет жөніндегі үшінші концепцияның өкілдері әлдеқайда дұрыс позицияда тұр. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ғалымдарының қабілет концепциясы табиғатынан барлық адамдарға адамдық даму мүмкіндіктері тән екендігін анықтайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осымен бірге кеңес психологтары белгілі бір қабілеттің қалыптасуына, дамуына дара табиғи нышандардың болуының да жақсы әсер ететіндігін мойындайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабілеттер қолайлы әлеуметтік жағдайларда іс-әрекет үстінде қалыптасып отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл концепция практика және арнаулы зерттеулермен дәлелденіп отыр. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабілет және нышан. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамның кейбір өзгешеліктері ана құрсағында жатқанда-ақ пайда болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, баланың ата-анасы мен туысқандарына ұқсап тууы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұны анатомиялық нышан дейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жүйке жүйесінің, кейбір анализаторлардың ерекшеліктері де туысынан пайда болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұны физиологиялық нышан дейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Нышанның соңғы түрі қабілеттің дамуында белгілі орын алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, баланың есту анализаторының жетіле дамуы музыкалық қабілет үшін, көру анализаторының өзгешелігі сурет қабілетінің көрінуіне себін тигізеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ нышан қабілет дамуының бірден-бір шарты бола алмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол - адамның ішкі мүмкіндігінің көрсеткіші. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Егер, адамның туысынан нышаны болса да, дұрыс тәрбие көрмесе, яғни белгілі әрекетпен айналыспаса, оның қабілеті айтарлықтай дамымайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әрбір қабілетке арнаулы нышан сәйкес келеді деп ойлау да қате. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Нышан көп мәнді қасиет, яғни сол нышанға негізделіп, адам өмірінің жан-жақтылығына қарай түрлі қабілет қалыптасады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Нышанның ықпалымен қалыптасқан қабілеттің түрін дарындылық дейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамның дарындылығы оның жоғары жүйке қызметінің тума типіне (мида уақытша байланыстардың тез жасалып, берік орнығуы, жүйке процестерінің қозғалғыштығы, динамикалық стереотиптердің шапшаң жасалып, оңай өзгеруі т. б.) байланысты болып келеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дарынның дамуына қолайлы жағдай туса, ол ерте көзге түсетін болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тарихта болсын, күнбе-күнгі өмірімізде болсын мұндай мысалдар өте көп. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осыдан 200 #екі жүз# жылдай бүрын Германияда "ұстазы Кристиан фон Шенах жазып алған любектік төрт жасар дарынды бала Кристиан Гейнрих Хейнекеннің өмірі, іс-әрекеті, саяхаты мен өлімі" деген кітап жарық көрді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Аса дарынды бала жөніндегі алғашқы кітап осы болатын. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Туғанына он ай толмай жатып кішкентай Гейнрих "суретке салынған заттардың көпшілігін айырып атайтын" болды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол үш жасқа келгенде ертегілерді өзі оқып, математиканың төрт амалымен есеп шығара алады, қөп ұзамай сәби француз тілін үйреніп, "географиядан жақсы мағлұмат алады" және мыңнан астам латын мәтелін біледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Гейнрихтың даңқы әлемге жайылып, оны Дания королі қонаққа шақырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сол дарынды сәби төрт жастан төрт ай асқанда қайтыс болған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психологтар Г. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
С. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Костюк, А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Г. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ковалев, В. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Н. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мясищев нышандарды тек анатомиялық-физиологиялық жағынан қарастырмай, мұны бәрінен бұрын жас бала іс-әрекетті алғаш меңгере бастаған кезенде немесе кей жағдайда, белгілі бір қызметпен жүйелі түрде айналыса қоймаған ересек адамдардан байқалатын психо-физиологиялық қасиеттер деп қарайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл, мәселен, заттардың түстерін жақсы ажырата алу, көру есі, музыкалық есту т.б. нышан әрекет үстінде байқалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, біреуге музыка, енді біреуге сурет өнері күшті әсер етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ бұл әлі де аздау. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жоғары сенсорлық-моторлық сапалар мен бейімділік сәйкес келетін салаларда болған күш сынаудың шешуші мәні бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Былайша айтқанда, нышанды әлі дами қоймаған, бірақ іс-әрекетте алғаш сынаудан-ақ көрініс беретін - қабілеттің бастапқы табиғи негізі деп білуіміз керек. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Н. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
С. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Преображенская мен С. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Саркисовтың зерттеулері адамның ми қыртысының үлкен жарты шарындағы жасушалардың орналасуында айтарлықтай дара айырмашылықтар болатынын дәлелдеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сондай-ақ ми жасушалары қабаттарының құрылымында дара айырмашылықтар болатындығы бұлардың ми қызметіне, атап айтқанда, қабілеттердің көрініс беруіне қатысы болатындығы аталып өтілді. |