Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
"Ең үлкен сән-салтанат,- деп жазды Экзюпери - адамдардың қарым-қатынасының салтанаты". |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Үйде де, түзде де кісіге ізгілік, имандылықпен қарап, оның қамын ойлау, оған мейірімділік пен мейірбандық білдіру, жан ашырлық пен қамқорлық жасай білу кісіліктің, ұнамды мінездің көрінісі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ізгілік - адам біткенді сүйе беру секілді күйректік, көңілшек сезіммен ешбір тоқайласпайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#үшінші# Байқаудың нәтижесін қорытқанда, байқаушы адам қорытындыға өінің жеке субъективтік пікірлерін қосып жіберуі мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Байқау жөнді болу үшін, объективтік байқау жүргізгенде осы кемшіліктерді еске алып, бұлардың басқа әдістер арқылы жойып, объективтік байқау әдісі арқылы алынатын материалдардың кемшіліктерін толықтырып отыру қажет. Байқау әдісіне қарағанда психикалық құбылыстарды эксперименттік әдіспен зерттеудің біраз артықшылықтары бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
П. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Павлов: "Байқау табиғаттың ұсынғанын жинайды, ал тәжірибе табиғаттан өзінің тілегенін алады",- деп тегін айтпаған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Эксперимент әдісі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл әдіс бойынша зерттеуге керекті психикалық құбылыстарды түрлі аппараттарды, аспаптарды қолдану арқылы жүзеге асырылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Экспериментті әдіс арқылы кейбір жеке психикалық функцияларды даралап және дәл зерттеуге болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Эксперименттің өзі лабораториялық және табиғи болып бөлінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Лабораториялық эксперимент XIX #он оғызыншы# ғасырдың ортасынан бастап, жеке психикалық процестерді зерттеу үшін эксперимент кең түрде қолданыла бастады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Неміс ғалымы В. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Вундт психикалық құбылыстарды эксперименттік әдіспен зерттеудің негізін салды, тұңғыш рет лаборатория ашты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психологтар алғаш рет көру, есту, иіс түйсіктерін зерттеу үшін экспериментті пайдаланды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сексенінші жылдары ес құбылыстарын зерттеу лабораторияда тұңғыш жүргізіле бастады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Арнаулы әдістер қолдану арқылы жаттап алудың тездігі мен дәлдігі, ұмытудың жылдамдығы т.б. өлшенілді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Орыс психологы Н. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ланге эксперимент әдісімен зейін мен қабылдауға зерттеу жүргізді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Француз психологы А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бине алғаш рет ойлау процесіне тәжірибе жасады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы зерттеулердің нәтижелері психологтардыи І- ші #бірінші# дүниежүзілік конгресінде (Париж, 1889 #мың сегіз жүз сексен тоғыз#) талқыланды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
XX #жиырмасыншы# ғасырдың басында психология ғылымының карамағыңда ондаған лабораториялар болды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осындай жақсы жабдықталған психологиялық лабораториялардың бірін орыс психологы Г. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Челпанов ұйымдастырды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұрынғы КСРО #Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы# Педагогикалық ғылымдар академиясына қарасты психологиялық институтының, (Мәскеу) лабораториялары жоғары техникамен жабдықталған үлкен ғылыми-зерттеу мекемесі болып отыр. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Киев, Тбилиси қалаларындағы психология институттарында да осындай лабораториялар бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Профессор Н. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Красногорский балалардың жоғары дәрежелі нерв қызметінің даму жолдарын, ал профессор А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Г. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Иванов-Смоленский адамдардың бірінші және екінші сигнал жүйелерінің қызметін зерттеген. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психикалық процестерді зерттеуде көптеген аспаптар қолданылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, психикалық процестердің пайда болу шапшандығын өлшеу үшін - хроноскоп, тері түйсігінің сезгіштігін байқау үшін - эстезиометр, зейіннің көлемін анықтау үшін - тахистоскоп, есітуді өлшеу үшін - аудиометр, денедегі бұлшық еттердің жұмысын тіркеп отыру үшін - эргографты пайдаланады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Эксперимент әдісі - себеп-салдар байланыстарын қарастыру мақсатындағы зерттеу әрекеті. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оның мәні мынада: - зерттеуші зерттелетін құбылысты өзі тудырады және оған белсенді ықпал етеді; |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
- эксперимент жасаушы құбылыс жағдайларын өзгерте алады; |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
- эксперимент нәтижелерді бірнеше рет шығаруға мүмкіндік болады; |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
- эксперимент математикалық формулалар арқылы белгіленетін санды заңдылықтарды орнатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Байқау әдісі сияқты эксперименттік әдістің де дұрыс жағдайлары мен бірге бірнеше кемшіліктері де бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл әдістің жасанды жағдайда жүргізіліп, яғни зерттелетін адамдар, арнайы ұйымдастырылған лабораториялық қабинеттер де зерттелетіндіктен, ол адам өзін табиғи жағдайда ұстамайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жаңа жағдайдың әсерінен зерттелуші адам біраз қысылып, оның психикалық әрекеттерінде кейбір өзгешеліктер пайда болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ресейдің белгілі психологы А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ф. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Лазурский эксперименттік әдістің кемшіліктерін жою мақсатымен оған бірнеше қосымшалар енгізіп, оны табиғи эксперимент әдісі деп атаған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ф. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Лазурский байқау әдісімен экспериментік әдістің дұрыс қолайлы жақтарын бір біріне қосып толықтырған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл әдіс әдейі ұйымдастырылған лабораторияда, қабинеттерде жүргізілмей, табиғи жағдайда жүргізіліп, адам күнделікте жүретін, тұратын, еңбек ететін жағдайында зерттелінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, балалардың психикалық әрекеттерін зертейтін болсақ, ол балаларда күнделікті үйренген сыныбында немесе бірге оқитын жолдастарының арасында, ойнап жүрген уақытында, үй ішінде, балалар бақшасында зерттеуге болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл әдіс арқылы адамның жеке-жеке психикалық функцияларын ғана емес, адамның барлық әрекеттерін тұтасмен толығымен зерттеуге мүмкіндік бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зерттеу жүргізілерде, кейбір өзгешеліктер енгізіп, солар арқылы зерттеуді жүргізуге болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, мұғалім кейбір балалардың суреттерді байқауын сабақ үстінде зерттейтін болса, ерте бастан балаларға көрсету үшін арнап, бірнеше суреттер даярлап, күндегі сабағын қалай жүргізсе балаларға зерттеу жүргізетін күні де сабағын бұрынғы күйінде жүргізеді Жоғарыда айтылған әдістер сияқты табиғи эксперименттік әдістің де бірнеше кемшіліктері де бар: бұл әдіс көп қолданылмаған, көп зерттелінбеген, теориялық негіздері түгел ашылмаған және бұл әдіс арқылы психологиялық функцияларды эксперимент әдісіндегідей жекелеп, даралап толық түрде зерттеуге мүмкіншілік жоқ. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дегенмен, бұл әдісті эксперименттік әдіспен салыстырғанда көп қолайлы жағдайлардың бар екенін көрсетуге болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қосалқы зерттеу әдістері. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әңгіме әдісі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әңгімелесу әдісі арқылы психолог белгілі жоспар бойынша зерттелінуші адамның жас және дара ерекшелігіне, білім көлеміне қарай күні бұрын әзірлеген сұрақтар қояды: зерттелінушіге күдік тудырмау мақсатында әңгіме көбінесе жанама түрде ұйымдастырылады, мұнда сөйлесу әдісіне ерекше мен беріледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зерттелінушінің берген жауабы жазылып алынып, кейіннен мұқият талданады да, осыған орай тиісті қорытындылар жасалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әңгімені де зертеу әдісі есебінде қолдануға болады, бірақ бұл негізгі әдіс емес, қосымша әдістердің бірі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әңгіме арқылы зерттелетін адам туралы кейбір жалпы мағлұматтарды ғана алуға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл әдіс арқылы, терең, толық зерттеу жүргізуге ешбір мүмкіншілік жоқ. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ, әңгіме ғылыми әдіс болу үшін, әрқайсысымен әңгіме жүргізуде оның алдына мақсат қойып, оның не үшін керектігін, ерте бастан жоспар құрып, әңгіме қай жолмен жүргізілетінін белгілеп алған жөн. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Не болса сол туралы әңгіме жүргізе бермей, керекті мәселелер, жағдайлар туралы әңгіме жүргізу керек. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әңгімелескенде балаларға түрлі сұрақтар қойып, олардың түрлі заттар, болмыстар туралы түсініктерін, ұғымдарын, неге қызығатынын, білімінің көлемін, тұрақтылығын, тереңдігін және т.б. білуге мүмкіншілік бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Балалардың жауаптары толығымен стенография арқылы жазылып отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әңгіме уақытында балалардың қылығына назар салып толық түрде белгілеп жазып отыруы қажет. Әлеуметтік психологияда жиі қолданылатын зерттеу әдістерінің бірі - сұхбат. Мұнда сұрақ қоюшы сыналушымен әңгімелеседі, жол-жәнекей оның сөз саптауына, түрлі реакцияларына, өң-ілтипатына зер салып отырады, зерттеуді белгілі сұрақтың айналасында, арнаулы жоспар бойынша жүргізеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Анкета әдісі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Анкетаны қосымша әдістердің бірі есебінде қолдануға болады; |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әдейілеп белгілі мақсатпен және формамен қойылған сұрақтарға жауап алу арқылы зерттелуші адамдардың психикалық әрекеттерін сипаттауда, немесе кейбір психикалық проблемаларды шешуде жалпы мағлұматтар, кейбір фактілі материалдар жинауға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Анкетаның бір қолайлы жері – жаппайлығы, яғни бір уақыттың ішінде бірнеше адамдардан жалпылай мағлұматтарды алуды мүмкіншілігі болуы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, анкета әдіс арқылы күні бұрын бланкіге жазылған сұрақтарға жазбаша жауап қайырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы әдіспен әртүрлі топтың, ұжымның психологиялық өзгешеліктері (талап-тілегі, мүддесі, талғамы, қызығуы т.б.) зерттелінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Егер мұғалім шәкірттерінің қандай кітапты ерекше құмартып оқитындығын, олардың сүйікті жазушылары мен артистері кімдер екендігін және осы тәріздес мәселелерді білгісі келсе, осы әдісті пайдалануына болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Анкеттадағы сұрақтар шұбалаңқы келмей, жалпы саны 5-8-ден аспауы тиіс. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Алынған материалдардың нәтижесі статистикалық (сандық) талдаудан өткізіледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұның негізгі кемшілігі - адамның шын көңіліндегісін жаза бермейді, не болмаса, оны қағаз жүзінде дұрыс көрсетпеуі де мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ анкетаның бұл жаппайлылығының кейбір елеусіз жетімсіздіктері бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Себебі анкета арқылы алынған материалдардың бәріне сене беруге болмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өйткені анкетадағы сұрауларға қайтарылатын жауаптар субъективтік үстіртін қате болуы, я болмаса толық болмауы мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Анкетаны барлық зерттеулерде орынсыз қолдана беруге болмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оны сондықтан адамдардың шығармашылық жемістері, сазгерлердің музыкалық шығармаларын, суретшілердің суреттерін, сәулетшілердің жасаған мүсіндерін, үйлерін, ақындардың, жазушылардың шығармаларын, кілемшілердің тоқыған кілемдерін т.б. зерттеп, олардың психологиясымен танысуға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Шығармашылық әрекеттердің ағымын зерттеп, адамның ақыл ойының әрекет етуін зерттеуге болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Салыстырма – генетикалық зерттеу әдісіне бірнеше әдістер еніп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл психикалық әрекеттердің өсіп-даму жолдарын салыстыра зерттейді, Ал салыстырма филогенетикалық зерттеу жолы арқылы адамдардың психика дүниесін хайуанаттар психологиясымен салыстырып, олардың арқасында қандай айырмашылық, қандай ұқсастық бар екендігі, адамның психологиясы қалайша адамдық психологияға айналғаны зерттеліп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Салыстырма тарихи зерттеу әдісінде – қоғамдық эканомикалық формациялардың өзгеруімен бірге адамның салт-санасы да өзгеріп, дамып отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сондықтан психикалық әрекеттерін зерттегенде, бұлар тек бүгінгі күннің ғана жемісі емес екендігін, адам баласының ғасырлар бойы дамып отыруының нәтижесі екендігін ескеріп, зерттеу жұмысында зерттеудің тарихи жағын көздеу керек болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психологияда басқа ғылымдардағыдай тарихи әдісті мейлінше қолданып адамның барлық әрекеттерінің ақыл-ойының санасының бірқалыпта тұрмайтынын, қоғамның өзгеріп дамуымен бірге, ол қоғамда өмір сүруші қоғам мүшелері – адамдардың сана – сезімдерінің өсіп, дамып, өзгеріп отыратынын ескеріп, адам жалпы адамзатты зерттемей, белгілі қоғамда өмір сүрген я нақты құрамының мүшесінің психикалық әрекеттерін зерттеу керек – бұл тарихи психологияның міндеті. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Салыстырмалы потологиялық зерттеу әдісімен зерттегенде, ақыл-ой әрекеттеріне зақым келген ауру адамдардың психологиясымен дені сау адамның психика дүниесімен салыстыра отырып, олардың арасындағы айырмашылықтарымен өзгешеліктерді қарастырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, сөйлеуге зақым келуін (афазия) қимыл әрекеттеріне зақым келуін (апракция), естің алжып, бәсеңдеп бұзылуын (амнезия) т.б. қалыптағы психикалық әрекеттермен салыстыра талдаудың ғылыми мәні зор. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Физиология мен психопотологияда, медецинада бұл әдіс өте кең қолданылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Онда хайуанаттар миының түрлі жүйесіларын бұзып, оның нәтижесінен пайда болатын психикалық әрекеттің зақымдану өзгешеліктерін зерттеу үлкен орын алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психологиялық тестілер. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тест әдісі балалардың білімі мен икемділігі, бейімділігі, жалпы ақыл-ойының даму дәрежесі, не жекелеген жан қуаттарының дамып, қалыптасуы жөнінен мағлұмат алуға көмектеседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай салыстырулар алдын ала белгіленген жас белгілеріне қарай жүргізіледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тест арқылы, бала өз жасы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
а қарағанда дұрыс дамыған ба, не оның дамуында өз кезеңінен ауытқушылық (жоғары, төмен) бар ма деген сауалдарға жауап алынады. |