Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бэкон ғылымда индуктивтік әдісті дамытты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл әдіс бойынша дүниетану, оны зерттеу жолы жай құбылыстардан күрделіге, оңайдан – қиынға, жақыннан-алысқа, деректіден – дерексіздерге көшіп отыру керек. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл әдіс жаратылыстану ғылымдарын дамытуға ерекше әсер етті. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жаңадан бас көтеріп эканомикада өз орнын ала бастаған буржуазия тобы, өздерінің өндіріс орнындағы жұмысшылардың психологиясын біліп, оларға ықпалын жүргізіп, билеп, басқарып отыру үшін, адамдардың ақиқаттық, нақты реалдық, психологиялық процестерін зерттеуді керек қылды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Буржуазияның осынау мақсаттарын орындауға эмпериялық психологияның аренаға шығып дами бастауы қолайлы болды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл психология Ф. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бэконның эмперикалық философиясына негізделді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ф. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бэкон тек жаратылыстану ғылымдарын емес, философия, психология ғылымдарын да схолостикадан арылтып, оларды тұрмысқа, өмірге үйлестіріп, ғылыми түрде дамуға негіз салды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
К. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Маркс Ф. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бэконның материалистік философиясына жоғары баға беріп, оны ағылшын материалистерінің атасы деп атады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ф. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бэкон әдейілеп психология ғылымы мен шұғылданбаса да, эмпериялық психологияның негізін салса да, оны толық дамыта алмады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олардың ойнайтын, әрекет ететін жағдайлары қандай болса, бізде сол жағдайларға байқау жүргіземіз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы айтылғандарға қарай бұл әдістің ғылыми деректері кейде көмірек болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Байқауды жүргізіп болған соң, байқаушы толық психологиялық анализ жасап, байқаудың қорытындысын шығарады, бірақ бұл қорытындыға өзіндік пікірін қоспай, байқалған әрекеттердің қорытындысын объективтік түрде шығарғаны жөн. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Міне, осы айтылған шарттарды орындағанда ғана объективтік байқау әдісі ғылыми әдіс бола алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Байқау әдісінің бірнеше кемшіліктері бар: 1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#бірінші# Байқаушы адам оны өне бойы белсенсіз болады, өздігінен байқауды ұйымдастыра алмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Байқалатын адамдардың әрекеттеріне қатысып, оларды өзгерте алмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Байқаушы көбінесе байқалатын адамның ықпалында болып, ол қандай әрекет істесе соны ғана байқап, жазып отырады; |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#екінші# Байқау жүргізгенде, әр уақытта байқалатын жағдай бір қалыпта болып келе бермейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сол себептен байқаудың нәтижесі әр уақытта әр түрлі болып шығуы мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қорытып айтқанда, объективтік байқауды жүргізгенде жағдай бір қалыпты болмайды, сондықтан байқау нәтижесін де бірыңғай толық түрде объективтік болып шықпайды; |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сезім бейнесі - бұл адам денсаулығы мен психикалық күйіне ықпал етуші белсенді құрал. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ағзаның психофизиологиялық функцияларына ықпал етудің үшінші жолы айтылып қана қоймай, сондай-ақ ойдағы сөздің реттеуші және бағдарламалаушы рөлімен байланысты болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ішкі сөздің бұл қасиеті жаттығулардың тиімділігін арттыру, жарыс кезінде ішкі резервтерді жинақтау үшін спортта ертеден қолданылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қиын жағдай туған кезде, ауытқыған функциялардың орнын толықтыру үшін, нерв жүйесі тұрақты адам ағзасы бұл резервтерді өздігінен белсенді қозғалтады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Алайда, көптеген жағдайларда бұл болмайды, өйткені адам өзінің нерв жүйесінің зор мүмкіншіліктерін білмейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Аутотренинг жаттығулары адамның резервтік мүмкіншіліктерініи өсуіне ықпал етіп қана қоймай, сонымен қатар мидың бағдарланалаушы механизмдерінің қызметін тұрақты жетілдіріп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Топтық тренинг. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Топтық немесе басқаша айтқанда, әлеуметтік психологиялық тренинг ретінде қарым-қатынас жүйесіндағы білім беpy және іскерлікке үйретудің өзіндік түрлерін, сондай-ақ оларға сәйкес коррекция түрлерін түсінуге болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Топтық тренинг амалдарымен шешілетін мәселелелер шеңбері кең әрі алуан түрлі, сондықтан тренинг түрлері де әр түрлі болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әлеуметтік психологиялық тренингтің барлық түрлерін екі үлкен топқа бөлуге болады: - әлеуметтік икемділікті дамытуға бағытталған (мәселелен, пікір сайысын жүргізе білу, тұлғааралық дау-дамайларды шешу); |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
- қарым-қатынас жасау жағдайын талдау тәжірибесін тереңдетуге мақсатталған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
- Әлеуметтік психологиялық тренинг әдістері екі үлкен салаға бөлінеді: топтық пікір сайыс және ойындар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Топтық пікір-сайыс әдісі көбінесе белгілі бір жағдайларды, топтың өзін-өзі талдау түрінде пайдаланылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әлеуметтік психологиялық тренингтің ойын әдістерінің ішіндегі рөлдік ойындар әдісі кең таралған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Аталған әдістердің әр біреуі жеке қолданылуы мүмкін, бірақ олар көбінесе, бірнеше әдістер жиынтықтары енетін кешендік бағдарламалардың құрамдық бөлігі болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түрлі психикалық құбылыстардың кұрылымын функциялар мен параметрлерді шамамен жорамалдауда, эксперименттік материалдарды талдауда, модельдерді құрастыруда факторлық талдау деп аталатын математикалық-статистикалық әдіс қолданылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Математика қазіргі кезде көптеген ғылымдардың зерттеу әдістеріне кеңінен еніп отыр. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психологияда мұны алғаш қолданған ағылшын психологы Ч. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Спирмен. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы әдіспен адам интеллектісін (ақыл-ой), оның музыкалық, математикалық қимыл-қозғалысы т.б. қабілеттерінің белгілі шамасын белгілеуге болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, осы әдісті психологтар адамның жоғары нерв қызметі қасиеттерінің құрылымын (б.М. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Теплов, В. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Д. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Небылицын) зерттеуде пайдаланды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Күрделі корреляцияларды факторлық талдауға салу, электрондық өлшеуіш машиналарының (ЭВМ) көмегіне де сүйенеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зерттеу материалдарын сапа жағынан өңдеу. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психологиялық зерттеулерде әр түрлі психикалық процестердің заңдылықтары мен ерекшеліктерін ашу және тұлғаның қасиеттерін анықтау үшін қарастырылған әдістердің барлығы да кеңінен пайдаланылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кез келген әдісті дұрыс қолданғанда, ең алдымен тұлғаның психикалық көріністерінің сапалық сипаттары анықталып, тіркеледі, яғни зерттеу міндеттеріне сәйкес фактілі деректер дәлме-дәл іріктелінеді де дұрыс түсіндіріледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сапалық талдау жүргізген кезде жаңадан қалыптасып, не дамып келе жатқан психикалық көріністерге баса назар аудару керек, өйткені, бұл адамға қазір ненің тән екендігін ғана емес, сондай-ақ оның психикалық даму перспективасын болжауға мүмкіндік туғызады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Алайда, зерттеу нәтижелерінің объективтілігі зерттеліп отырған психикалық құбылысты суреттеуді және сапалық сипаттама беруді ғана талап етпейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әрқашан да табылған қасиеттің типтілігін анықтап, дәлелдеудің маңызы зор. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл, зерттеу материалдарын сандық өңдеуден өткізу негізінде іс жүзіне аса алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зерттеу материалдарын сан жағынан өңдеу. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психологияда сан жағынан талдау үшін, басқа ғылымдардағы сияқты материалды математикалық өңдеуден өткізу әдістері әсіресе, көрсеткіштердің орташа сандық мәнін анықтауға мүмкіндік беретін варияциялық статистика әдісі кеңінен қолданылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зерттеу нәтижелерінің дұрыстығын анықтау үшін статистикалық әдістердің ерекше маңызды мәні бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Статистикалық әдістер белгілі бір көрсеткіштердегі айырмашылықтардың сенімділігі туралы, олардың осы құбылыстағы типтілігі және нормадан ауытқу шектері туралы, қанша адамның сыннан өту қажеттігі туралы математикалық дәлдікпен пікір түюге мүмкіндік береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психикалық зерттеулер нәтижесін өңдеу үшін альтернативалық, корреляциялық, дисперциялық және факторлық талдау әдістері неғұрлым кең пайдаланылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Альтернативалық талдау. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Альтернативалық (таңдауға мәжбүрлік) талдау кезінде кез келген жағдайда болуы да, болмауы да мүмкін психикалық құбылыстардың белгілері, қасиеттері, сапалары зерттеледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы белгілердің сандық көрсеткіштерде көрінуін альтернативалық талдау деп атайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Альтернативалық талдаудың сандық көрсеткіштері бірнешеу. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әдетте құрылым көрсеткіштерімен арақатынастар көрсеткіштері жиірек қолданылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Құрылым көрсеткіші бөлшек пен бүтін арақатынастар көрсеткіші бүтіннің бөлшектері арасындағы процент пен берілген қатынасты сипаттайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Барлық сыналатындардың қай бөлігінің белгілі бір белгілерге (мәселен, зейіннің тұрақтылығы, есте сақтау тәсілдері тағы басқалар) ие, ал қай бөлігінің оларға ие емес екендігін аныңтау керек болған жағдайда құрылым көрсеткіштерін табады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Белгілі бір қасиетке ие сыналушылар топтары арасындағы қатынастарды ашу үшін арақатынастар көрсеткіштері анықталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, есте сақтау процесін зерттеу кезінде қандай материалдың есте тұрақты сақталатындығын және материалдың белгілі бір түрін есте нық сақтауға бейім сыналушы топтар арақатынасының қандай екендігін анықтау қажеттілігі туады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Альтернативалық талдау сыналушыларда белгілі бір қасиеттердің, белгілердің бар екенін анықтауға мүмкіндік береді, бірақ оның көмегімен белгілер арасында тәуелділік бар-жоғын анықтауға болмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Корреляциялық талдау. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психикалық құбылыс белгілерінің өзара байланыс дәрежесін (екінші сөзбен айтқанда, байланыс тығыздығын) корреляциялық (арақатыстық) талдаудың көмегі арқылы сипаттап беруге болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, жас пен ырықты есте сақтаудың арасындағы тәуелділік корреляциялық болады, өйткені жастың белгілі бір өзгерісі кезінде ырықты еске сақтаудың белгілі бір өзгеріскс ұшырағаны байқалмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл ырықты есте сақтаудың өзгеруі тек жасқа ғана емес, басқа факторларға да: еріктің даму деңгейіне, есте сақтау кезінде зейінді шоғырландыруға, есте сақталатын материалға деген ынтаға тәуелді екендігімен түсіндіріледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дисперсиялық талдау. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Корреляциялық сияқты дисперсиялық (ажырату) талдаудың да міндеті - зерттеліп отырған белгілер арасында өзара байланыстың бар-жоқтығын аныңтау. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ал корреляциялық және дисперсиялық талдау арасында елеулі айырмашылықтар бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Корреляциялық талдау байланыс тығыздылығының мөлшерін тек эксперимент үшін мәні бір белгілер арасында анықтауға мүмкіндік береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дисперсиялық талдау кезінде зерттеліп отырған белгілерге әсер ететін факторлардың бағасын алуға және олардың әрқайсысының әсер ету мөлшерін анықтауға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай жағдайда экспериментші зерттелетін белгілерге тигізетін әсері зерттелуі қажет факторлар шеңберін өзі анықтайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Белгілі бір факторлардың зерттеліп отырған белгілерге әсер етуінің алуан түрлілігін сипаттайтын өлшем дисперсия болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дисперсияның мөлшерін, оның құрамын осы дисперсиялық талдау кезінде аныңтайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйтіп, ырықсыз есте сақтау процесін зерттей отырып, экспериментші өзі ырықты есте сақтауға әсер етуші ретінде зерттегелі отырған факторларды дисперсиялық талдау үшін өзі беліп алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Математикалық аппаратты пайдалана отырып, ырықты есте сақтау үшін бөлініп алынған факторлардың кайсысы маңыздырақ және басқа факторлардың ролі қандай екенін анықтауға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Факторлық талдау. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психологиялық зерттеулер нәтижелерін өңдеудің анағұрлым күрделі әдісі факторлық талдау болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл әдістің күрделілігі факторлық талдаудың алдында бірнеше әзірлік кезеңі болатындығында, оның барысында факторлық талдау белгілерінің шамасы айқындалады, осы белгілерді сандық белгілеу өткізіледі және корреляциялық матрицалары, яғни әр белгінің белгілі бір жүйенің барлық белгілерімен байланысы тығыздығын бейнелендіретін корреляция коэффициенті көрсетілген таблица құрастырылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Корреляциялық матрицалар факторлық талдау үшін материал болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұнда, бір мезгілде көптеген сандық деректерді есептеуге тура келетіндіктен, матрицаларды өңдеу есептегіш қондырғының көмегімен жүзеге асырылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Факторлық талдау тәуелді және тәуелсіз факторлардың санын, факторлардың топтағы салмағын анықтауға және зерттеліп жатқан құбылысқа әсер ететін белгісіз факторларды табуға мүмкіндік береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психологиялық зерттеулерді жүргізу кезінде зерттеу әдістерін нақтылы әдістемелерді сондай- ақ нәтижелерін сандық жағынан өңдеудің әдістерін тура таңдай білудің манызы зор. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Алайда, әдіс қаншалықты сәтті және дұрыс таңдалып алынғанымен әдістер жүйесін пайдаланған жөн. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай жағдайда неғұрлым толық, терең мазмұнды, ал ең бастысы объективті нәтижелер алуға мүмкіндік туады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тақырып бойынша бақылау сұрақтары 1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зерттеу әдістері дегеніміз не? 2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Негізгі зерттеу әдістеріне қандай әдістер жатады? 3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қосалқы зерттеу әдістеріне нелер жатады? 3 дәріс: Ми және психика, сана. |