Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам өмірдің бар бақыты мен болмысын өз бойында қызығу бар кезде ғана сезінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қызығу адамдарды әрекетке талаптандырады, қызығып істелінген жұмыс жеңіл және жемісті болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қызығулар өзінің мазмұны мен бағытына қарай: материалдық, рухани қоғамдық спорттық, танымдық т.б. болып келеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Материалдық қызығу тұрғын үй ыңғайлылығына, тағамдық заттарға, киімге және т.б. қажеттіліктерге деген құлшыныс арқылы көрінуі мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Материалдық қызығу көбінесе нысапсыздық, баюға салыну, дүние-мүлік жинаудың қызығына түсіп дүние жинау сияқты жағымсыз формаларда кездеседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Рухани қызығу адамның жоғары дәрежеде дамуын сипаттайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл ең алдымен өнерге: музыка, сурет, спорт т.б. және білімге: математикаға, физикаға, әдебиетке, психологияға т.б. деген танымдық қызығулар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам объектіге түрлі мақсат көздеп қызығады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы тұрғыдан қызығу тікелей және жанама болып екіге болінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тікелей қызығу айналадағы нәрселердің тартымдылығынан туады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, футболға қызығуды осыған жатқызуға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жанама қызығу - бұл әрекеттің түпкі нәтижесін қажетсіну яғни іс-әрекет қызмет бабында және қоғамдық жағдайда белгілі бір дәрежеге ие болуға ғылыми атаққа немесе ең соңында, еңбектің материалдық нәтижелеріне деген қызығулар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қызығуды әсер ету дәрежесіне қарай самарқау және белсенді деп екіге бөледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Самарқау қызығу дегеніміз - адам өзін қызықтырушы объектіні қабылдаумен ғана шектеледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, опера тыңдауды сүйеді, картиналарды қараған кезде ләззат алады, бірақ объектіні терең тану, оны меңгеру жоне қызықтыратын салада шығармашылықпен айналысу үшін белсенділік көрсетпейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Белсенді қызығу дегеніміз - пәрменді қызығу, мұндайда адам көріп-білумен ғана шектелмейді, өзі тыңдаған объектіні меңгеріп алып, әрекетке көшеді, сол қызыққын нәрсесімен айналысады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тұлға құрылымындағы дүниетаным, сенім, мұрат. Тұлға психологиясының негізгі компонеттердің бірі - адамның дүниетанымы мен сенімі, мұраты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дүниетаным дегеніміз - адамның табиғат жөніндегі, қоғам мен адамзат ақыл-ойының дамуы туралы білімдерінің жүйесі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
1) Қимыл - қозғалыс есі дегеніміз - адам жасаған қимылдарды есте қалдыру мен қайта жаңғырту. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл ес қимылдық дағдылар мен әдетті қозғалыстар жасаудың негізіне алынады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Барлық тұрмыстық, спорттық және еңбек дағдылары қимылдық ес арқасында қалыптасады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, коньки тебу, жазу, оқу, машинкада қағаз басу, машина жүргізу, турникке ойнау т.б.) қалыптастырудың негізі болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2) Эмоциялық ес немесе сезім есі адамның басынан кешкен сезімдерін есте ұстайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Естін бұл түрі туралы К. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
С. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Станиславский: «Сіз бастан өткен жайтты еске алғанда қызарып, бозаруға қабілетті болсаңыз, баяғыда өтіп кеткен бақытсыздық жайлы ойлауға қорықсаңыз сізде «сезіну есі немесе эмоциялық ес болғаны» деп жазды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3) Сөздік- логикалық немесе мағыналық ес – бұл сөз формасында айтылған айтылған ойды есте сақтап және ұстап, кейін қайта жаңғырту. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Естің осы түрі көбінесе философтар мен математиктерде жиі кездеседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөздік- логикалық естің оқу процесінде маңызы аса зор. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өткен тақырыптарды есте қалдыру, оны қайта жаңғырту есі онша дамымаған адамға қиынға соғады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
4) Бейнелендіру немесе елестету есі адамдардың түрлерін, табиғат суреттерін, жиһаздарды, музыкалық әуендерді, иіс, дәмдерді есте сақтауға, қайта жанғыртуға көмектеседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бейнелендіру есі барлық адамдарда бар, бірақ ол әсіресе суретшілерде (олар мысалы портрет немесе пейзаждарды еске сүйеніп- ақ сала алды), жазушы, актер, композитор, архитекторларда жақсы дамыған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Іс жүзінде естің әр түрі өзара байланысты болып келіп, кез-келген әрекет проңесінде белгілі бір материал екі және одан да көп ес түрінің көмегімен есте сақталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қысқа мерзімдік және ұзақ мерзімдік ес. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Соңғы кездегі ғылыми зерттеулер адамда естің басқа түрлері де болатындығын көрсетіп отыр. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қажетті материаалдар мен нәрселерді есте сақтау үшін адам тиісті әдіс-тәсілдерді қолданып, оны қалайда жадында қалдыруды мақсат етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, адамның материалды қанша мерзімге сактай алатындығына байланысты ес қысқа және ұзақ мерзімдік болып екіге болінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қысқа мерзімдік естің әрекеттің нақтылы міндеттерін орындауға байланысты көрінетін түрін оперативтік ес деп атайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оперативтік есте хабарды бірнеше секундтан бірнеше күнге дейінгі аралықта сақтауға бағытталған есті айтады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл естің мәліметтерді сақтау мерзімі адамның алдына қойған мақсатымен айқындалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Естің бұл түрі қысқа мерзімдік еспен ұзақ мерзімдік естің аралығындағы уақытты алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, оқушы тексті көшіріп жазғанда, мұны түрліше жолдармен (жеке әріптер, буындар, сөздер, сөз тіркестерін көшіру) орындайтын болса, бұл оның оперативтік есі болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қысқа мерзімдік ес адамда материалды аз уақыттан соң еске түсіруді мақсат тұтып, одан кейін сақтаудың қажеті жоқ деген жағдайда көрініс береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, кей оқушы материалды сабақта немесе емтиханда қайта жаңғырту мақсатында ғана оқиды да жауап беріп болған соң бірден ұмытады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ұзақ, мерзімдік ес жаңа материал ұзақ уақыт, тіпті мәңгі есте сақталғанда көрініс береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Есті қысқа мерзімдік және ұзақ мерзімдік деп бөлудің дұрыстығы күнделікті өмірден де байқалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бір-ақ рет сөйлесуге қажетті телефон нөмірін біз бірнеше минут қана есте сақтаймыз да ұмытып қаламыз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қысқа мерзімдік ес ұзақ мерзімдікке ауысуы мүмкің. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, біз ылғи пайдалана берген телефонның нөмірі есте берік сақталып қалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ал ұзақ мерзімдік ес бұл хабарды шексіз уақыт сақтауға қабілетті естің түрі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ұзақ мерзімдік ес қорына түскен хабарды адам көп рет қайта жаңғырта алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ұзақ мерзімді есті қолдану кезінде көп жағдайда ойлау мен еріктің күші қажет болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Генетикалық есте хабар генотипте сақталып, тұқым қуалау арқылы беріліп, қайта жаңғыртылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл ес түрінде мутациялармен, солармен байланысты гендік құрылымдардағы өзгерістер хабарды есте сақтаудың негізгі биологиялық механизмі болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Біз оқыту мен тәрбиелеу арқылы әсер ете алмайтын адам есінің жалғыз түрі – бұл генетикалық ес. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көру есі көрген бейнелерді сақтау мен қайта жаңғыртумен байланысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл естің түрі қандай болмасын маманданған адамдар үшін және инженерлер мен суретшілер үшін ерекше қажет болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл естің түрі қиялға қабілеттілікпен байланысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл жерде есте сақтау мен қайта жаңғырту осыған байланысты; |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
адам нені көру арқылы елестете алса, әдетте соны жақсы есте сақтап қайта жаңғыртады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Есту есі – алуан түрлі дыбыстарды, мысалы: музыкалық, сөздік жақсы есте сақтау және тура қайта жаңғырту. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол филологтар, шет тілімен айналысатындар, акустиктер мен музыканттар үшін өте маңызды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
4. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Естің поцестері. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Естің процестері есте сақтау, қайта жаңғырту, тану мен ұмыту. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Есте сақтау мақсатының болу, болмауына қарай есте сақтау ықтиярлы және ықтиярсыз болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ықтиярсыз есте сақтау – бұл ойластырмай есте сақтау. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұнда адам есте сақтауды мақсат тұтпайды, есте сақтау үшін күш те жұмсамайды, есте сақтауды қамтамасыз ететін арнайы тәсілдер де қолданбайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мағлұмат өзінен-өзі есте сақталғандай болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жеке өмір оқиғалары, есте ықтиярсыз сақталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Басқа белгі бойынша ес негізіне жататын байланыстар сипаты бойынша есте сақтау механикалық және мағыналық болып бөлінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Механикалық есте сақтау көп рет қайталау арқылы сыртқы байланыстарды нығайтуға негізделген. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мағыналық есте сақтау жаңа мағлұмат пен бұрыннан таныс мағлұматтар арасында және соңғы мағлұмат бөлшектері арасында мағыналы байланыс жасауға негізделген. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мағыналық есте сақтау тезірек және тұрақтырақ болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кейде тек қана мағыналық есте сақтау жеткіліксіз болып, мағыналылық та, механикалық та есте сақтауды пайдалану, яғни мағлұматты түсінген соң оны кеп рет қайталау (өлеңді, шет ел сөздерін, белгілі күндерді т. б. есте сақтағанда) қажеттілігі туады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оқыту процесінде механикалық есте сақтауға сүйенбей өту мүмкін емес. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оқу материалын есте жақсы сақтау үшін мағыналы есте сақтау тәсілдерін пайдаланады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл тәсілдсрді мектеп оқушыларына үйрете отырып, материалды қалай топтастыру, қалай бөлшектеу, бөлшектердің арасын қалай байланыстыру, мәтін бөлімдеріне тақырып бере отырып, мағыналы тірек пункттерін қалай ерекшелеу қажет екенін көрсету керек. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Есте сақтауды схема, кесте, диаграммалар (әсіресе оларды оқушылардың өздері құрастырған болса) жеңілдете түседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Формулалар, даталар, есімдср, шет тіл сөздері т. б, жаттауды басқаша үймыдастырған жөн. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Шет тіл сөзін жаттағанда оның мәнін түсініп қана қоймай, оның ана тіліндегі қай сөзге сай келетінін де, белгілі тәртіппен орналасқан дыбыстар мен әріптердң үйлесімі екенін де есте сақтау керек. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Есте сақтауды жеңілдету үшін сездерді мазмұнына, ортақ түбіріне немесе дыбыстық жағынан ұқсастығына қарап топтастыруға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жаңа сөзді бұрыннан таныс сөзбен салыстырып, олардың маңызы, дыбыстық жәнс әріптік құрамы жағынан болатын ұқсастығын, айырмашылықтарын тауып отыру да мақсатқа сияды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кейде сездің қай әріптен басталып, қандай буынмен аякталатынын, кітап немесе сөздіктің қай жерінде басылғанын есте сақтау сияқты сыртқы ассоциациялар жасауға да болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қайта жаңғырту. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қайта жаңғырту ықтиярсыз және ықтиярлы болып екіге бөлінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ықтиярсыз қайта жаңғыртуда адам алдына мақсат қоймайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бейнелердің өздігінен, көбіне ассоциация бойынша керініс беріп, еске түсіру мақсатынсыз ойламаған жердей жанғыруын - ықтиярсыз қайта жаңғырту дейміз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ықтиярлы жаңғырту дегеніміз - бұрынғы ой, сезім, талап, әрекеттерді санада мақсатты түрде қалпына келтіру процесі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
ЬІқтиярлы қайта жанғырту - әдейілеп еске түсіру. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оған адам өзінің ерік – күшін жұмсайды, арнайы әдіс – тәсілдер қолданып, бұрынғы қабылданғандарын қайта жаңғыртып, жүзеге асырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қайта жаңғыртудың физиологиялық негізі - ми қыртысында бұрынғы қозулардан қалған іздердің жандануы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қайта жаңғырту кезінде іздерді жандандыру ассоциациялар негізінде өте алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тану. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қайта жаңғыртуды тану процесін ажырату керек. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тану – қайта жаңғыртудың қарапайым түрі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тану - бұрын қабылдаған және қайтадан кезіккенде көрінетін ес процесі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тану адамдардың қабылдау саласындағы ерекшеліктеріне қарай түрлі дәрежеде көрінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, біреулер бұрынғы көргенін бірден қиналмай толық таниды, екінші біреу мұны мүлде тани алмайды үшінші біреу шала таниды, ал төртінші біреу қате танитын болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Объектіні дұрыс тану үшін адамның көзі төселіп үйренген, өмір тәжірибесі мол, бақылағыш болуы шарт. Ес процесінде болатын қателердің көбі дәл, жетік тани алмаудан, ал дұрыс тани алмаудың өзі алғашкыда зер салып, жөнді қабылдай алмаудан болады. |