Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Вербалдық иллюзияда әңгіменің мазмұнын жалған қабылдауға байланысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Айналадағы адамдардың әңгімелерінен, сұрақтарынан ауруға қатысты болмасада, олар өзіне арналған айыптаулар, сөгіс, кінәлау деп қабылдайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Парейдолиялық иллюзия. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оның мазмұны қиялға ұқсайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұйымдардың жиектері, киімдегі ою - өрнектер, қабырғаның жарығында түсқағаздар бәрі әрекеттен тыс киім киген адамдар, ертегі кейіпкерлері, сұлу көріністер ретінде қабылданады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Иллюзияны адамның нерв жүйесінің ауруға шалдығуына байланысты туатын заттардың жалған, теріс бейнелері – галлюцинациялардан ажырату қажет. Галлюцинация – латын сөзі, қазақша қиялдану, шатасу деген мағынаны білдіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Галлюцинация – бұл нақты объект болмай – ақ пайда болатын қабылдау (елес, алдамшы дыбыс, дауыс, иіс). |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Галлюцинация кезінде аурулар шын мәнінде бірдеңелерді көрсетеді, иістерді сезеді, қиялдайды, елестетеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Галлюцинация көру, есту, иіс, дәмдік, жалпы сезімдік болып бөлінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көру галлюцинациясы формасыз – жалын, түтін, тұман түрінде болуы мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жекелеген образдар, заттың, денелердің бір бөлігі (бір көз, беттің, құлақтың жартысы) топ адамдар, аңдар тобы, насекомдар, фантастикалық заттардың тобы елестейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұлар үрей, қорқыныш, қызығушылық, масаттану туғызуы мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Есту галлюцинациясында – салдыр – гүлдір шуды, атысты есту, сөзді, дауысты, музыканы т.б. есту. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тактильдік галлюцинация – денеңе жәндік, құрт өрмелеп бара жатқандай, дененің бетінде немесе тері астында белгісіз бір заттың пайда болуы сияқты сезіледі Гипногогикалық галлюцинацияда – ұйықтар алдында, көз жұмулы, қараңғылық кезінде пайда болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұнда ғажайып, тамаша өрнектер, фантастикалық тіршілік иелері, әр түрлі заттар, жануарлар, пейзаждар, панораммалар байқалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кеңістік пен уақытты қабылдау. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кеңістік пен уақыт – материяның өмір сүруінің негізгі формалары. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кеңістікті қабылдау – заттар мен құбылыстардың көлемін, тұрқын, түрін, аумағын, алыс – жақындығын, тайыз – тереңдігін, бағыт – бағдарын қабылдау деген сөз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кеңістікті қабылдау өте күрделі процесс. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы: заттың көлемі мен түрін қабылдау – көру, сипай сезу, қимыл – қозғалыс түйсіктерінің күрделі үйлесімі арқылы ғана жүзеге асады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дүниедегі заттың барлығы да кеңістікте орналасқан. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олардың әрқайсысының белгілі тұрқы (ұзын, қысқа, енді, енсіз, биік немесе аласа т.б.). |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сондай – ақ олар бізден түрлі қашықтықта тұрады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кеңістікте орналасқан заттың көлемін қабылдауда екі көзбен көрудің (биноқулярлық көру) маңызы зор. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ал бір көзбен көру (моноқулярлық көру) тереңдік жөнінде дәл мағлұмат бере алмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұны бір көзді жұмып, екі қолды бір – біріне тигізбей, инеге жіп сабақтаудың қиын екенінен де байқауға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Биноқулярлық қарауда екі көзге түсетін кескін қосылып кетеді де, нәрсенің бедері айқын сезіліп, бір ғана кескінге айналады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қашықтық пен заттардың көлемін қабылдауда көздің конвергенциясы, яғни екі көздің көрінетін затқа бір көздей болып әрекет етуі қажет болады (конвергенция – латынның конвергере деген сөзі, қазақша жақындату деген мағынаны білдіреді). |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл құбылыс жақындағы нәрсені ажыратуда байқалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көз тіккен нәрсе неғұрлым жақын тұрса, конвергенция да сонша күшті болады да, көз ішке бұрыла береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көздің түрлі қашықтықтағы заттарды көруге бейімделу қабілеттілігін «аккомадация» деп атайды (Аккомадация – латынның аккомадатио деген сөзі, қазақша көз үйрету деген мағынаны білдіреді). |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көздің аккомадациясы хрусталь дөңестігінің өзгеруіне байланысты жақын заттарды көргенде жиырылады да, алыстағы заттарға қарағанда ашыла түседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қашықтықты қабылдау өте күрделі процесс. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен: іштен соқыр болып туған адам көзіне операция жасағаннан кейін де қашықтықты айыра алмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оның көзіне іліккен нәрсенің бәрі бірдей, дәл алдында тұрғанға ұқсайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Алыстағы заттар қозғалса да, өзі соқтығысып қалатындай көрінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Уақытты қабылдау. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сыртқы дүниедегі заттар мен құбылыстарда болатын өзгерістердің санаға әсер етіп қалдыратын бейнесі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сыртқы дүниедегі оқиғалардың бәрі бір бағытта, яғни өткен шақтан осы шаққа, одан келер шаққа ағады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Уақыттың шақтарын қабылдауда субъективтік моменттер орын алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы: өткен шақ адамға өте қысқа мерзімді болып көрінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өткен шақты сағаттап санап отырмай, айлап, жылдап, ғасырлап есептейміз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам өмірінде оқиға қызықсыз, елеусіз болса, уақыт мүлдем өтпей қояды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ал адамның уақыты мағыналы, қызықты істерге толы болса, уақыттың қалай өткенін білмей қалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сол сияқты балалар үшін болашақ алыс, өтпейтін болады да, ересектер үшін тез өтіп кеткендей болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабылдау ойластырылған (ықтиярлы) және ойластырылмаған (ықтиярсыз) деп бөлінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойластырмай қабылдау айналадағы заттардың ерекшеліктерін қабылдау. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы: көшеде келе жатып машинаның гүрілін, адамдардың сөзін естиді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы қабылдауда алдын – ала мақсат болмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойластырып қабылдауда адам алдына мақсат қояды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Объектіні таңдап алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы: концерт тыңдау, баяндама тыңдау т.б. 4. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Байқау және байқағыштық. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Айналадағы қоршаған дүниені тану процесінен қабылдау байқауға ауыса алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Байқау дегеніміз – адамдардың танып білгісі келген объектіні мақсатты жоспарлы түрде қабылдауы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Егер адам жүйелі түрде байқауға жаттықса, байқау мәдениетін жетілдірсе, онда оның бойында байқағыштық деген қасиет дамиды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Байқағыштық дегеніміз – кез – келген уақытта көзге ілінбейтін, ерекшеліктерді елей білу. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы: бүркіт пен тазының арасындағы шайқастың ұсақ түйектерін тек жақсы аңшы ғана байқай алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы суретті А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Құнанбаев «Қансонарда бүркітші шығады аңға» деген өлеңінде жақсы көрсеткен: «Біреуі көк, біреуі – жер тағысы Адам үшін батысып қызыл қанға. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қар аппақ, бүркіт қара, түлкі қызыл Ұқсайды қаса сұлу шомылғанға» - деген өлең жолдарында кез – келген адамға байқала бермейтін көріністер сөз болып отыр. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Байқағыштық жаңа фактілерді білуге құмарлықты, оларды егжей – тегжейлі білуді, жіті көру мен қалтқысыз естуді, бір зат пен екінші заттың байланысын аңғара білуді қажет етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Байқағыштық қасиет – адамның өмір сүрген ортасына, алған тәлім – тәрбиесіне, мамандығына, айналысқан кәсібіне байланысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Байқағыштық - өмірдің әр саласы үшін өте қажетті қасиет. Ол, әсіресе ғылыми жұмыста, мұғалімдік, дәрігерлік қызметте, ақын – жазушы, суретшілердің өмірінде ерекше орын алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
5. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабылдау мен байқаудың типтері. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамдардың барлығы бірдей қабылдай бермейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұнда топ адамға тән типтік өзгешеліктер де болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Синтетикалық типтегі адамдар құбылысты жалпылап бейнелеуге тырысады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олар ұсақ – түйектерге мән беріп талдамайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Халық бұларды «Көрмес түйені де көрмес» дейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Анализдік типтегі адамдар құбылыстарды жалпылама сипаттамайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олар бөліп қарау, детальдарды, жеке жайларды талдайды, ұсақ – түйектен шыға алмағандықтан, олар тұтастай қабылдауға шорқақ келеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Халық бұларды «түймедейді түйедей ететіндер» дейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабылдаудың өмірге өте икемді типі анализдік – синтездік түрі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олардың қабылдауы мен байқауы жалпылай және жеке түрде болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сыртқы қабықты ақ қабық деп атайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ақ қабықтың алдыңғы жағы дөңестеніп қалың қабыққа айналады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көздің торлы қабығына жарық сәулесі осы қасаң қабық арқылы өтіп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сыртқы ақ қабықтың астыңғы екінші қабығы - тамырлы қабық. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тамырлы қабықтың алдыңғы бөлігі - нұрлы қабық деп аталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көздің түсі осы нұрлы қабықтағы пигментке байланысты түрліше болып келеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Нұрлы қабықтың ортасында қарашық орналасқан. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көз дистанттық рецепторға жатады, өйткені ол сезім мүшелерінен біршама қашықтықта жатқан заттар мен сыртқы дүниеде болып жатқан кұбылыстар жөнінде білім береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көру түйсіктері біздің көзімізге электромагнит толқындарының әсер етуінің нәтижесінде пайда болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Егер бір уақыттың ішінде көзімізге ұзындығы 380-нен 780 #үш жүз сексеннен жеті жүз сексен# миллимикронға дейін (миллимикрон мм-дің 1/1000 000 #миллионнан бір# бөлімі) электромагнит толқындары әсер етсе, біз жарықты сеземіз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Белгілі ұзындығы бар әр түрлі толқындар әсер етсе ғана көз заттардың түсін (бояуын) ажыратады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, қызыл түс ұзындығы 700 #жеті жүз# миллимикрон, жасыл түс 300 #үш жүз# миллимикрондай ұзындықтағы электромагнит толқындарының әсер етуінен пайда болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Спектрге (спектрум – латын сөзі, қазақша көріну деген мағынаны білдіреді) қараған кезде одан табиғаттағы жеті негізгі түсті және олардың сансыз реңдерін айыруға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ересек адам түстің 180-дей #жүз сексендей# жеке түрлерін және он мыңнан астам реңктерін ажырата алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Заттар мен құбылыстардың түстері хроматикалық (қызыл, қызғылт, сары, жасыл, көгілдір, көк, күлгін) ахроматикалық яғни бояусыз (ақ, қара және барлық сұр түстер) болып екіге бөлінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Хроматикалық түстер үш түрлі сапамен (түстің ашық болуы, реңкі, қоюлығы), ахроматикалық түстер тек ашық болуымен ғана ажыратылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Заттардың түстерін көру «үш түсті көру» теориясымен түсіндіріледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы теорияны алғаш ұсынған ұлы орыс ғалымы М. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
В. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ломоносов болса, кейіннен оның көзқарасын неміс ғалымы Г. |