Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы: Фитопрофилактика. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Фитотерапия әдістері арқылы аурудың алдын алу, денсаулықты қалпына келтіру, сақтау және нығайту мақсатында өсімдіктерді пайдалану жолын Ибн Сина өзінің «Емдеу ғылымының қағидаларында» осыдан мындаған жылдар бұрын жазған еді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Американың зерттеушілері кейбір шөптердің иісі адамның жұмыс қабілетін арттыратынын зерттеп білді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Аромотерапия. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Аромопрофилактика әдісі арқылы жүргізуге болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Эксперимент кезінде олар шағын ғана бөлмеге бірнеше адамды компьютер экраны алдына отырғызып, экрандағы бейнеге байланысты белгілі бір тетіктерді басуға бұйырды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жұмыс күрделі болмағанымен, бір сарынды, оның үстіне зейін қоюды керек ететін жұмыс еді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамдардың шарғаны байқалған кезде әрқайсысына тыныс алатын маскі арқылы ауамен қоса әр түрлі иістер жіберді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сонда адамның жұмыс қабілетін жиырма пайыз арттыратын ең тиімдісі жалбыздың иісі болып шықты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Пижма (шетен), камфора иісі ми қызметін жақсартатыны, ал жусанның хош иісі бұлшық еттің жиырылу күшін өсіретіні анықталған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Невроз кезінде шырша не валериан сығындысы қосылған ванна қабылданады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол көңіл көтереді, тәбетті жақсартады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Раушан гүлінің иісі әлсіреген, шаршап қажыған кезде адам күшін, әлін қалпына келтіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мектеп оқушыларының иіс түйсіктерін тәрбиелеу - мұғалімдердің төл істерінің бірі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұғалім сабақ үстінде де, сабақтан тыс кездерде де баланың айналасындағы заттарды жан-жақты танып білуде, мәселен, ауаның тазалығын дұрыс талғай білуге, орманның, гүлденген бақтың, шабындықтың хош иістерін, қарағай, шырша ағаштары шайырының жұпар иісін, теңіз жағалауындағы ауаның тұзды-сортаң иісін сезетіндей мүмкіндік туғызуы қажет. Оқушылар бұлардың қайсысы пайдалы, қайсысы зиян екенін (мәселен, бұзылған тамақ, иіс тигізетін газ, түтін т. б.) айыра білетін болуы қажет. Көптеген жануарлар үшін иіс - негізгі дистанттық рецептор, жануарлар иіс бойынша азығын іздеп табады немесе қауіп-қатерден сақтанады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам өмірінде иіс рецепторының рөлі аса күшті болмағанымен, тіршілік ортасы мен өмір тәжірибесіне сәйкес күшейіп, жетіле түседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Иіс түйсіктері адамның тұрмыс салтына, қызмет сипатына қарай дамиды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дәм түйсіктері. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дәм түйсіктері түйіспелі контактылы түйсік, ол сезім мүшесі заттың өзімен жанасқанда пайда болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дәм білетін мүше - тіліміздегі дәм бүршіктері. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дәм бүршіктері тілдің бетінде, жақтың ішінде, таңдайда, жұтқыншақтың арт жағында орналасқан. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олардың ең көп орналасқан жері - тіл аймағы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дәмдік тітіркендіргіштердің негізгі дәмдік сапалары: қышқыл, тәтті, ащы, тұзды болып төртке бөлінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы төрт түйсіктің араласуынан жәие оларға бұлшық еттік (тілдің қозғалысы) түйсіктің қосылуынан сан алуан дәмдік түйсіктер туады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тілдін түрлі бөліктері дәмнің жоғарыда аталған төрт түрін түрліше сезеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, тәтті дәмді - тілдің ұшы, ащыны - тілдің түбі, қышқылды - тілдің екі жақ шеті, тұзды тілдің ұшы мен екі шеті жақсы сезеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Егер дәмі бар затты тілдің ортасына салса, адам көпке дейін оның дәмін ажырата алмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өйткені, дәм сезетін бүршіктер тілдің ортасында болмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дәм түйсіктері иіс түйсіктері тәрізді адамның тәбетін арттырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дәмді, иісі жақсы тағам тәбет қоздырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тағамның сапасын талдай отырып, дәм түйсіктері сақтандыру қызметін де атқарады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дәм түйсігінің құбылмалы ерекшелігі оның организмге тамақтың қажеттілігімен тығыз байланыста екендігінде. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ашыққанда дәм сезгіштік артады, тойғанда әлсірейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тамақ ішкен адам тек тойынып қана қоймайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тағам онда белгілі бір эмоциялық әсер тудырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дәмді тұтыну мен тәбетке тағам қабылдайтын орын жағдайы да, стол үстіп жабдықтай білу де әсер етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, дәмді тағамдар - адамның тәбетін арттырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тері түйсіктері. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тері түйсігінің рецепторы - денедегі терінің өн бойына орналасқан. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тері түйсігі, сондай-ақ тілдің, мұрынның кілегей қабықтарында да мол. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тері түйсіктерінің өзі бірнешеге бөлінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олар: тактиль (жанасқанды түйсіну), температура (суық пен жылыны түйсіну) ауырғанды білдіретін түйсіктер. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тактиль сезгіштігі бүкіл дене бойына біркелкі таралмаған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тактиль клеткаларынын өте күшті шоғырланған жерлері - алақан, саусак ұштары және ерін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Денемен жанасқанда тактильдық түйсіктер оның сыртқы бетінің тегіс, кедір-бұдыр, жабысқақ, сұйық екендігін білдіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Егер дене бетіне жанасып, оны қатты жанши басса, ол ауырсыну түйсігін туғызады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ауру сезгіштігінің рецепторлық ұштары тактильдік рецепторларға қарағанда терінің тереңірек астында орналасады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тактиль рецепторларының көп жерінде ауырсыну рецепторлары аз болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тактильдік сезгіштік заттың сапасы жайын білдіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тері түйсігі рецепторларының есебі жоқ. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тек ауырғанды білдіретін нүктелердің өзі ғана денемізде 900 #тоғыз жүз# мыңнан асып жатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Терінің түрлі алаптарында сезгіштік бірдей емес. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, денеге заттың тигенін тілдің, саусақтың ұшы, арқа тұс тез сезеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бір жеріміздің ауырғанын жақсы сезетін: арқа мен бет терілері, ал нашар сезетін: саусақ ұштары мен алақан. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дененің киім жауып тұратын жерлері де ыстық пен суықты өте сезгіш келеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тері түйсіктерінің қалыптасуына да ми қабығы астындағы нерв құрылымдары елеулі рөль атқарады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, жұлынның бір бөлегін кесу арқылы тері нүктелерінің біреуінің сезімталдығын жоюға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кейбір аурулар адамды жылылықты, суықтықты, ауырғанды сезбейтін күйге түсіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай жағдайда тіпті адам денесі күйіп қалса да, оның ауырғанын сезбейді, бірақ адамда осы түйсіктің қалған түрлері өз қалпында сақталуы мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тері түйсіктері арқылы адам заттардың формасын, кедір-бұдырлығын, қатты-жұмсақтығын жақсы айыра алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сондықтан да түйсіктің осы түрі, әсіресе, көзі көрмейтін адамдар үшін ерекше маңызды болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сипау арқылы затты түйсіну терінің ғана қызметі емес, бұл күрделі процес. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оның қызметіне қимыл-қозғалыс рецепторлары да қатысады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қол - еңбек ету мүшесі ғана болып қоймай, дүниетану үшін де күшті рөл атқарады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Заттардың формасын, үлкендігін, майдалығын, бұжырлығын көзбен көрмей-ақ, қолмен сипау арқылы ажыратамыз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сезім мүшелері сау адамдардың сипау түйсігі, әдетте, онша көп жетілмеген. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсіктің бұл түрі, әсіресе, құлағынан айрылған, көзі көрмейтін адамдарда ерекше дамыған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, өзі соқыр әрі саңырау, сақау, американдық әйел Елена Келер мен Мәскеудегі Ольга Скороходова тері түйсіктерін жетілдіру нәтижесінде Л. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Браиль жүйесімен оқып-жазуды үйреніп, ғылыми атақтар алған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
О. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Скороходова "Мен айналадағы дүниені қалайша танып білемін" деген еңбектер жазып, белгілі дефектолог маман болды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тері талдағыштарының ноқаттары тері беттерінде біркелкі орналаспаған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Арнайы зерттеулердің мәліметтері бойынша, түйсік ноқаттарының есебін келесі реттегі санмен көрсетуге болады: тию нүктелері - 1 млндай #бір миллиондай#, ауру нүктелері - 4 млндай #төрт миллиондай#, суықтық нүктелер – 250 млндай #екі жүз елу миллиондай#, жылылық нүктелері – 30 млндай. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#отыз миллиондай# Мұндай тактильдік талдағыштардың ең көп орналасқан жері ерін, тіл мен саусақтың ұштары. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Біз оларды мүшелеріміздің сезгіштігінен байқауымызға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тері сезгіштігінің үшінші түрі - жылы мен суықты түйсіну температуралық түйсіктер. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Температуралық сезгіштік организм мен қоршаған орта арасындағы жылылық алмасуын реттеп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Теріде жылылық пен суықтық рецепторларының орналасуы біркелкі емес. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жота суықты көбірек сезінеді төс аз сезінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Терідегі температуралық өзгерістерді түйсінетін негізгі екі рецептор болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Біріншісі – жылылықты түйсінетін руффини жасушалары, екіншісі - төмендеп, салқындықты түйсінетін краузе колбалары. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қалыпты жағдайдағы адамның денесіне тән температураны шартты түрде - "физиологиялық нөл" деп атайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Айналадағы ортаның температурасы осы физиологиялық нөлден төмен түсе бастаса, краузе колбалары тітіркенеді, егер де нөлден көтеріле бастаса, руффини жасушалары қоза бастайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Органикалық түйсіктер. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұлардың рецепторлары ішкі мүшелердің қабаттарына (өңеш, қарын, ішек, тамыр, өкпе, жүрек т. б.) орналасқан. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ашығу, шөлдеу, ауырсыну, дененің қызуы, жүрек айну, тұншығу, сусын қанғанды, іш ауырғанды және т. б. осындай жағдайларда болатын сезінулер органикалық түйсіктерге жатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам тоқ, дені сау кезінде немесе іс-әрекет үстінде түйсіктердің бұл түрін байқай бермейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
М. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сеченов сондықтан да түйсіктердің бұл тобын «көмескі түйсіктер» деп атаған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Органикалық түйсінулер адамның материялдық қажеттілігімен және солардың өтуімен байланысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сонымен қатар, органикалық түйсінулер адамның эмоциялық сезімдерімен байланысып жатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кинестезиялық түйсіктер. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кинестезиялық түйсіктер дененің жеке бөлімдерінің бір күйдегі қалпын, қозғалысын түйсінуін айтады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кинестезиялық түйсіктердің рецепторлары - бұлшық ет, тарамыс, сіңірлерде орналасқан. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, қозғалыс түйсігінің анализаторына зақым келсе, адам өз денесіндегі бір мүшесінің қандай қалыпта тұрғанын сезбейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы түйсіктер адамның сөйлеу әрекетінде де, жазу, сызу жұмыстарьн атқаруда да зор маңыз атқарады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кинестезиялық түйсіктер нәтижесінде дене мүшелері қимылдарының күші, жылдамдығы, траекториясы жөніндегі білім қалыптасады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қимыл-қозғалыс рецепторларының басым көпшілігі саусақ, тіл, еріндерде орналасқан. |