Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің бұл қасиеті көптеген жағдайларға, нерв процестерінің күшіне, әрекеттік сипатына, іс- әрекетке деген қатынасқа, қалыптасқан әдеттерге т. б. байланысты болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің тұрақтылығы көп уақытқа дейін құбылып, өзгеріп отырумен байланысты қасиет. Егер адамның зейіні тұрақты болмаса, ол бастаған жұмысын аяқтап, түбіне жеткізе алмас еді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кейбір зерттеулерге қарағанда 3 – 4 #үш-төртінші# сыныптарда оқитын оқушылардың зейіні 30-40 #отыз-қырық# минутке дейін тұрақты болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Алаң болушылық – зейіннің толқуынан көрінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейінде толқу болып отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ зейіннің толқуы көп уақытқа созылмайды, ары кетсе 2-3 #екі-үш# секундтқа қана созылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің әрлі-берлі сәл ауытқуы күрделі, қызықты істі атқару кезіндегі зейін тұрақтылығына онша кедергі бола қоймайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің аударылуы - деп бір объектіден екінші объектіге назарымызды әдейі ауыстыруды айтады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейін аударудың ауытқудан айырмашылығы, оның саналы түрде болатындығында. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейін аударғанда адам алдына басқа бір нәрсемен шұғылдану немесе тынығу мақсатын қояды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Физиологиялық тұрғыдан мидағы оптималдық қозудың ауысуы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейінді тез аудара білу қабілеті көбінесе нерв процестерінің өзгермелілігіне байланысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кейбір адамдар бір жұмыстың түрінен екінші бір жұмысқа жеңіл көшеді, зейін қойып жаңа жұмысты тез меңгеріп кетеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл икемді, оңтайлы зейіннің көрінісі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Екінші біреудің зейіні, керісінше, басқа объектіге қиындықпен ауысады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің ауысуы объект ерекшеліктеріне де байланысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейінді күшті тітіркендіргіштен әлсізге ауыстыру әрқашан да қиын болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің ауысуын оңайлату үшін әрбір нәрсенің қажеттілігі мен қызығуды жандандыру қажет. Айналысқан істің нәтижелі орындалуы, зейіннің қасиеттерінің бір-бірімен тығыз байланысты және олардың іс-әрекет кезінде өзара үйлесімді болуына тәуелді болып отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тақырып бойынша бақылау сұрақтары 1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейін дегеніміз не?Оның физиологиялық негіздері қандай? 2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің қандай түрлері бар, олардың бір-бірінен айырмашылығы неде? 3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің адам өмірінде маңызы қандай? 4. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейін шашырандылығы қандай себептерден туындайды? 5. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Зейіннің қасиеттерін атаңыз? 9 дәріс: Түйсік Жоспар: 1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсік туралы ұғым 2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсіктің түрлері 3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсіктің заңдылықтары 1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсік туралы ұғым Түйсік деп – қоршаған сыртқы дүниедегі заттар мен құбылыстардың жеке қасиеттерінің сезім мүшелерімізге әсер етіп, миымызда бейнеленуін айтамыз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсік біздің барлық біліміміздің бұлағы деп айтуға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсік болмаса, біз басқа жолмен заттың, қозғалыстың ешқандай формалары туралы еш нәрсе біле алмаймыз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсік біздің санамызды сыртқы дүниемен байланыстырып отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсік арқылы заттардың түсін, иісін, дәмін, қатты-жұмсақтығын, кедір- бұдырлығын т.б. осы секілді қасиеттері ажыратылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сондай-ақ түйсік денеде болып жататын түрлі өзгерістер жөнінде де, яғни дененің қозғалысы мен оның кеңістікке орналасуын, жеке бөліктерінің жұмысы жайлы хабарлайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сыртқы дүниені танып-білу түйсіктен басталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, жолдасыңнан көзін жұмуын өтініп, оның алақанына белгісіз бір затты тигізсең, сосын одан оның не екенін сұрасаң, ол: «қатты, жылтыр, мұздай, жұмсақ, жылы, кедір-бұдыр бір нәрсе» деп жауап береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсік заттың сезім мүшесіне әсер еткен кезде ғана пайда болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сезім мүшесі - денснін шет аймақтары немесе ішкі мүшелерінде орналасқан, сыртқы және ішкі ортадағы белгілі бір тітіркендіргіштердің әсерін қабылдауға маманданған анатомиялық-физиологиялық аппарат.Сезгіш нервтердің ұштары әр сезім мүшесінің басты бөлігі болып табылады, ол рецептор деп аталынады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көз, құлақ тәрізді сезім мүшелері ондаған рецепторлық ұштықты біріктіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тітіркендіргіштің рецепторға әсер етуі сезгіш (афференттік) нерв арқылы үлкен ми сыңары қыртысының белгілі бір бөліміне баратын нервтік импульстің пайда болуына әкеледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жауап қайтару реакциясы эфференттік нерв арқылы беріледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ми қыртысындағы өткізгіш нервтер мен учаскелерді И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
П. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Павлов талдағыш (анализатор) атады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсік тууы үшін талдағыштың барлық бөлшектерінің сақталуы қажет. Ми қыртысында талдағыштың нерв клеткалары бүлінсе, адамның сезім мүшесі толық сақталса да көруден немесе естуден қалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Талдағыштар үш бөліктен құралады: а) шеткі (перифериялық) мүше - бұл сезім мүшелері, рецепторлар деп аталады; |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
ә) өткізгіш бөлім – рецепторларды тиісті орталықтармен байланыстырып отыратын афференттік және эфференттік жолдар; |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
б) мидағы орталықтар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кейбір философтар мен психологтар адам түйсігі заттардың объективік қасиеттерін бейнелемейді, олар тек осы заттардың әсерінен сезім мүшелерінде пайда болатын өзгерістерді ғана бейнелейді деген қате пікірлерді уағыздайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Беркли, Юм, Мах т.б. оқымыстылардың айтуынша түйсіктердің мазмұны сыртқы тітіркендіргіштердің, яғни сыртқы дүниедегі заттар мен құбылыстардың қасиеттеріне байланысты емес, ол түгелдей сезім мүшелерінің өздерінің жұмыс істеу қасиеттерімен белгіленетін болады деп тұжырымдайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы тұрғыдан келгенде, түйсік сыртқы дүниедегі заттардың бейнесі емес, қайдағы бір шартты белгілер мен иероглифтер, символдар болып шығады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл түсінік бойынша біз түйсіктеріміздің нені бейнелейтінін, оларға не сәйкес келетінін де, заттарды қалайша танып білуге болатынын да түсіндіре алмаймыз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсіктің түрлері. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсіктер сезім мүшелерімізге байланысты: көру түйсігі, есту түйсігі, дәм түйсігі, иіс түйсігі, тері түйсігі, кинестезиялық, статикалық, вибрациялық және органикалық түйсіктер болып бірнеше түрге бөлінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ерте кезден бастап адамның сыртқы бес сезім мүшесіне орай көру, есту, сипап сезу, иіс және дәм түйсіктерін ажыратқан. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қазіргі кезде сыртқы және ішкі ортаны рецепторда бейнелейтін 20-дан астам түрлі талдағыштар бар деп саналады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсіктер бірнеше негіз бойынша жіктеледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсік туғызатын тітіркендіргіш пен рецептордың тікелей жанасуының болатындығы немесе болмайтындығына қарай дистанттық және түйісу рецепторлары болып бөлінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түйсіктің бұл түрлері жақын ортада бағдар жасауды қамтамасыз етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дәм сезу, ауырсыну, тактильдік түйсіктері түйісу рецепторларына жатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Рецепторлардың организмде орналасуына қарай түйсіктерді үлкен үш топқа бөлуге болады: дененің беткі қабатында орналасуына қарай экстерорецептор (керу, есту, тактильдік т.б.) бұлшық ет, сіңірде орналасқан түйсіктер проприорецептор (кинестезиялық, статикалық, вибрациялық т.б.) және ішкі мүшелеріміздің күйін бейнелейтін яғни, аштықты, шөлдегенді, ыссы- суықты түйсіну интерорецепторлар (органикалық түйсіктер) болып бөлінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ағзаның сыртында орналасқан көз, құлақ, мұрын, тіл, тері мүшелері - экстерорецепторлар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл рецепторлар арқылы адам өз денесінің сыртында тұрған заттар мен құбылыстардың сипаттарын бейнелейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұлшық еттерде, тарамыс пен сіңірлерде орналасқан сезім мүшелерін проприорецептор деп айтады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл рецепторлар арқылы адамның қимылдау түйсіктері мен тепе-теңдік түйсіктері сезіледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дененің ішінде (қарында, ішекте, өкпеде) орналасқан сезім мүшелерін интрорецептор деп атайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл рецепторлар арқылы ішкі мүшелерімізде ас қорыту, қан айналысы, тыныс алу сынды басқа да қандай процес болып жатқаны жайында хабар алып отырамыз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамның ішкі мүшелерінде туатын осындай түсіктерді органикалық түйсіктер деп атайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көру түйсіктері. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көру мүшесі болып табылатын көз - анатомиялық құрылысы күрделі сезім мүшесі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оның негізгі бөлімі - көз алмасы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көз алмасы үш түрлі қабықпен (ақ түсті, тамырлы және торлы) қапталған шар тәріздес нәрсе. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Екі бүйірінен қысылғандай ұзарыңқыраған шар тәрізді көз алмасын қоршап тұрған үш қабығы болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
4. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Эмоциялық типтегілер құбылыстың бөлшектерін көрсетуден гөрі, сол құбылыстан алған әсерлерін білдіруге ұмтылады және қабылдауда долбарлау, қиялдап жаңа образдар қосу жағы басым болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оларға қабылданатын заттан гөрі адамның сезім күйлері (үміт, үрей, елжіреу, алдану т.б.) ерекше әсер ететін болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
6. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Баланың қабылдауын тәрбиелеу. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мектеп жасына дейінгі балалардың қабылдауы олардың қимыл - әрекетіне байланысты және эмоциялық бояуларға байланысты келеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олар заттарды үстіртін қабылдайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы: 4 – 5 #төрт-бес# жастағы бөбек кеңістік пен уақытты, алыс пен жақынды нашар ажыратады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2 – 3 #екі-үш# жастағылардың кейбіреулері аспандағы ай мен күнді әпер деп ата – анасына маза бермейтіні мәлім. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олар күн мен түнді, жылдың төрт маусымын, «бүгін мен ертеңді, кешегі мен бірсүгінді» шатастырып отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ал, бастауыш сынып балалары тұтас затты жөнді қабылдай алмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы: оқушы шәйнектің суретін салғанда, шүмегі мен тұтқасын шамадан тыс үлкейтіп жіберді, ал үйдің суретін салғанда, есік – терезелері еденнен төбеге дейінгі жерді алып жатты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Баланың сабақты қабылдауын дамытуға мән бере отырып, әрбір мұғалім мына шарттарды орындауы тиіс: 1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көрнекі құралдарды пайдаланғанда, баланың жас ерекшеліктерін мұқият ескеру, оқушының байқағыштығын тәрбиелеу. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мектепте балалар әр түрлі пәндер география, тарих, жаратылыстану пәндерін оқумен байланысты олардың уақыттары қабылдауы дами түседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тақырып бойынша бақылау сұрақтары 1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабылдау дегеніміз не? Оның түйсіктен айырмашылығы неде? 2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабылдаудың қандай қасиеттері бар? 3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Апперцепция деген не, оның қандай түрлері бар? 4. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам кеңістік пен уақытты қалай қабылдайды? 5. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Байқау және байқағыштық дегеніміз не? 6. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабылдауды тәрбиелеудің қандай әдістері бар? 11 дәріс: Ес және елестер Жоспар: 1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ес туралы ұғым 2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ес туралы теориялар 3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Естің түрлері 4. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Естің процестері 5. |