Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Естің дара және типтік ерекшеліктері 6. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Елестер және оның түрлері 1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ес туралы ұғым. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамның қабылдағандары ізсіз жоғалып кетпейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Үлкен ми сыңарлары қыртысында қозу процесінен іздер сақталып қалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл іздер қозуды туғызған тітіркендіргіштер жоқ кезінде де қозудың тууына мүмкіндік жасайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Соның негізінде адам есте тұтып және сақтай алады, ал кейін жоқ нәрсені бейнелендіреді немесе бұрын игерілген білімін қайта жаңғырта алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сонымен ес дегеніміз сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының адам миында сақталып, қайтадан жаңғыртылып, танылып, ұмытылуын бейнелейтін процесс. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ес – күрделі психикалық процесс. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол айналамыздағы бізге әсер етуші дүниені, ондаған заттар мен құбылыстарды нервмізде сәулелендірудің айрықша бір түрі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өмірге келген күннен бастап әрбір адамның бойына біткен көптеген қабілеттердің ішіндегі ең маңыздыларының бірі – қажет кезінде алған әсерлерін есте сақтау мен қайтадан айтып бере алу мүмкіндігі болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл қабілет есте сақтаудың қызметін құрайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Есте сақтау, қабілетінен, айрылған адамның кім болып шығатынын білу үшін, есте сақтаудың орасан зор, ешнәрсемен салыстыруға болмайтын мәнін елестетсек те жеткілікті. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Себебі есте сақтау қабілеті жоқ адам (мұндай жайлар кездеседі, бірақ олар аурулар деп есептелінеді) өзіне басқа адамдар арқылы берілген, кітаптарда, өнер мен мәдениет туындыларында жинақталған қоғамдық тәжірибені игере алмаған болар еді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өл өзінің жеке тәжірибесін де жинақтай алмас еді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол әрбір жаңа күнді «ақ қағаздай» мөлдір жанымен қарсы алған болар еді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол ешнәрсеге үйрене де, ешнәрсені игере де алмаған болар еді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол күнделікті кездесетін заттарды, айтылған сөздерді, табиғат құбылыстарын, жаңа туған нәрестеге тән бейқамдықпен, ешқандай әсерленіп, ойланбастан қабылдап, оларға көңіл қоймаған болар еді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойда сақтап қалудың, қабылданған материалды сақтау мен қайтадан калыбына келтіру процестері есте сақтап қалу процесінің үш бөлімін құрайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамның есінде нені және қалай сақтап қалуы мен нені айтып бере алуы нені және қалай есте ұстап қалуына байланысты болғандықтан, бұл бөлімдер өзара байланысты және өзара шарттас болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам өмірінде естің маңызы орасан зор, өйткені онсыз ешбір іс-әрекет болмаған болар еді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
М. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сеченов ес болмаса, біздің түйсіктеріміз бен қабылдауларымыз пайда болған бетте ізсіз жоғалып, адам мәңгі бақи жас нәресте қалпында қалар еді деп көрсетті. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ес болмаса, адам кім болар еді? Онда адам оқи да, еңбек те ете алмай, тіпті қарапайым дағдылардың өзін игеруге шамасы келмес еді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қейбір психикалық ауруларға ұшырағанда естің терең зақымдануы байқалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай аурулылар өздерінің қай жерде тұрғанын есінде сақтай алмайды, немен шұғылданғанын білмейді, олар кітап бетін оның мазмұнын есте қалдырмастан қайта-қайта оқи береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Есте сақтаудың табиғаты мен механизмін білуге құштарлық өте ерте кезде пайда болған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ежелгі Грецияның біздің эрамыздан 4 #төрт# ғасыр бұрын өмір сүрген ұлы философы – Аристотель есту жұмысы туралы арнайы еңбек жазған болатын. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осыдан бері ғалымдар адамның осы бір таңғажайып қабілетін түсіндіруге сан рет ат салысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Алайда оны нағыз ғылыми тұрғыдан түсіндірудің мүмкіндігі басқа - ғылымдардың, атап айтқанда, жоғары нерв қызметі физиологиясының – адам миы мен оның қызметі туралы ілімінің дамуына байланысты туды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ біз жауап бере алмайтын сұрақтар күні бүгінге дейін көп. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
П. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Павловтың адамдар мен жануарлардың ми қыртысында уақытша нерв байланыстарының – ассоциациялардың пайда болу заңдары туралы ілімі биология ғылымының, атап айтқанда, жоғары нерв жүйесінің қызметінің физиологиясының аса маңызды табысы болды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Естің негізінде ассоциациялар немесе байланыстар жатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ақиқат дүниедегі бір-бірімен байланысты зат немесе құбылыстар адамның есінде де байланысып сақталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бір нәрсені еске сақтау - оны байланыстыру деген сөз. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ес процесінің негізі болып табылатын байланыстарды психологияда ассоциация деп атайды, бірнеше объектіні бір мезгілде немесе бірінен соң бірін елестетесек не ойласақ бұлардың арасында байланыс пайда болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кейін объектінің біреуін ғана елестетсек миымызда оның қалған бөлегін тудыруға себеп болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ассоциациялардың іргелестік, ұқсастық және қарама-қарсылық деген үш түрі бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
1) Іргелестік ассоциациясы бойынша бір зат жөніндегі елес өзімен бірге оған қатысы бар екінші затты қоса туғызады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, Республика алаңы Желтоқсан оқиғасын қоса туғызады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2) Ұқсастық жөніндегі ассоциация ұқсас сипатты екі құбылысты біріктіреді, оның біреуінің аталуы екіншісін еске түсіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, мұғалім география сабағында оқушыларды Австралия порттарының аттарымен таныстырып тұрып олардың біреуінің аты Аделаида деген әйел атына ұқсас екенін айтады, сөйтіп есте сақтауды жеңілдететін ұқсастық ассоциациясын жасайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3) Қарама-қарсылық ассоциациясы қарама-қарсы екі құбылысты байланыстырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, шөлейт аймақ ерекшелігі орманды аймақпен қарама-қарсылықта есте қалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сол сияқты қарама-қарсылық ассоциациясында бір зат туралы елес оған қарама-қарсы екінші затты не құбылысты еске түсіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
(Ақ пен қара, биік пен аласа, айқай-шу мен тым- тырыс т. б.). |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Атақты физиолог ғалым И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
П. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Павлов ассоциацияларды шартты рефлекстер теориясымен түсіндіріп, ми қабығындағы екі қозу үрдісінің қабаттасып келуінен пайда болып, сан рет қайталау нәтижесінде бекіп отыратын уақытша байланыстар деп анықтады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл ілім – естің физиологиялық теориясы деп аталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы теорияға естің физикалық теориясы да жатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол бойынша нервлік серпілістер нейрон арқылы өткенде өзінің ізін қалдырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл нейрондық модель теориясы деп аталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қазіргі кезеңдегі нейропсихологиялық зерттеулер нейрондар мен молекулдық дәрежедегі нерв қызметінің механизмдерінде естің сақталуы мен беку жағдайына терең мән беруде. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ес туралы теориялар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психология есті органикалық функция ретінде өте ертеден бастап қарастырған және бұл функцияның физиологиялық негіздерінің ашылуына ерте қол жеткізді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Э. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мейманның айтуынша дәстүрлі психологияда ес көп жағдайда физиологиялық функция ретінде зерттеледі және психологтар есті өте ерте кезден бастап органикалық материяның жалпы қасиеттеріне жақындата бастады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Семон естің органикалық негіздерін белгілеу үшін ерекше «мнема» терминін енгізді, бірақ психологиялық және физиологиялық түсініктердің жақындауы кезінде әдеттегідей, ол өзі сол түсінікті бір рухани функция немесе идеалистік түсінік ретінде қарастыра бастады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ «мнема» сөзімен бәрінен де жақсы мидың және нерв ұлпаларының түрлі қасиеттеріне байланысты көрініс беретін, естің органикалық функцияларының бірлігін атау. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл мағынада қазіргі кездегі көптеген психологтар мнема немесе мнемикалық функция дегенде естің жаратылыстық жағын бөліп көрсетеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Берсон атақты материя мен ес жайлы зерттеуінде екі түрлі ес бар деген тұжырымға келді: олар – ми есі және жан есі, бұлардың әрқайсысы өз заңдылықтарына ие. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Есті іс - әрекет ретінде зерттеудің негізін француз ғалымдары, жекеше айтқанда Жан Пиаже қалаған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол алғашқылардың бірі болып, есті материалды еске сақтау, өңдеу мен сақтауға бағытталған әрекеттер жүйесі ретінде түсіндіре бастаған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психологияның франциялық мектебімен барлық ес үрдістерінің әлеуметтік шарттанғандығы және естің адамның практикалық іс - әрекетіне тәуелді болатындығы дәлелденді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кеңес психологиясында бұл концепция жоғары психикалық функциялардың пайда болуының мәдени – тарихи теориясында жалғасын тауып, дамыды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ес дамуының фило және онтогенездік кезеңдері бөлініп көрсетілді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Естің іс - әрекеттік теориясы бойынша әр түрлі елестер арасындағы ассоцияциялар – байланыстардың түзілуі, сондай – ақ материалдың еске сақталынуы және қайта жаңғыртылуы адамның осы мнемикалық өңдеу үрдісінде, ол материалмен не жасайтындығымен түсіндіріледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Естің филогенетикалық дамуын түсінуге П. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
П. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Блонский айтарлықтай үлес қосты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол ересек адамда бар естің түрлері оның тарихи дамуының әр түрлі деңгейлері болып табылады және оларды соған сәйкес ес кемелденуінің филогенетикалық деңгейлері деп санауға болады деген ойды айтып әрі қарай дамытты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл естің келесі кезектілігіне қатысты: қозғалыстық, аффективтік, бейнелі, логикалық. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
П. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
П. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Блонскийдің айтып негіздеген ойы - адамзаттың даму тарихында айтылған ес түрлері бірінен кейін бірі пайда болған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бейнелі естің бастауы адам өмірінің екінші жылымен байланыстырылып, бұл естің түрі өз дамуының жоғары нүктесіне жастық шақта жетеді деп саналады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Барлығынан ерте – 6 #алты# ай шамасында аффективті ес көрініс бере бастайды, бірақ уақыт бойынша ең біріншісі моторлы немесе қозғалыстық ес, генетикалық жоспарда ол барлық естен тұрады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам есінің тарихи дамуын Л. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
С. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Выготскийдің қарастырған көзқарасы басқаша болды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оның пікірінше, филогенездегі адам есінің кемелденуі басты түрде еске сақтау құрамдарын жақсарту мен мнемикалық функциялардың адамның басқа да күйлері мен психикалық үрдістерімен байланысын өзгерту жолымен жүреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйлеудің әр түрлі формаларының арқасында (ауызша, жазбаша, сыртқы, ішкі) адам өз есін еркіне қабілетті етіп, есте сақтауды саналы түрде басқарып, материалды сақтау мен қайта жаңғырту үрдісін басқара алатын болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Н. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Леонтьев балалық жасындағы тікелей және жанама еске арнайы зерттеулер жүргізген. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол тікелей есте сақтау – мнемикалық үрдісінің уақыт өте келе жанамаланғанмен ауысатындығын экспериментальды түрде көрсеткен. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл баланың кемелдендірілген ынталар – материалды есте сақтау мен қайта жаңғыртуды меңгеруге байланысты орын алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ынталардың дамуының өзі келесі заңдылыққа тәуелді болып табылады: олар алғашында сыртқы болса (мысалы: есте сақтау үшін әр түрлі заттарды қолдану, қол саусақтарын т.б.), кейіннен ішкіге айналады (мысалы: сезім ассоцациясы, елестеу, бейне, ой). |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мағыналанған материалды еске сақтауды зерттеген кеңестік және шетел зерттеушілерінің еңбектерін салыстырып талдағанда шығатыны – шетелдік зерттеулерде материал сипаттамасына көп зейін бөлінсе, кеңес зерттеулерінде сол материалдың өңделу сипаттамасына көп көңіл аударылады, соған байланысты логикалық ес мәселелері кеңестік психологияда тереңірек зерттелген. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Есті бүгінгі таңдағы психология ғылымы тұрғысындағы зерттеуде негізгі әрі жанды болып отырған – есте қалдырудың механизмі туралы мәселелер болып саналады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Естің психологиялық теориясы ес механизмін зерттеудің ең бастапқы бағыты болып есептеле отырып, осы тұрғыдағы зерттеулер мен көзқарастар көптеген бағыттарға және теорияларға тарамдалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осындай тарамдаудың негізі ретінде естің дамуындағы адамның белсенділік әрекеті алынады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ал ес жайындағы көптеген теориялар басты мәселе етіп сол күйінде объектіні немесе субъектіні алады. |