Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөз сөйлеу стилдері: күнделікті тұрмыстық, көркемдік, іскерлік, ғылыми түрде болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Аталған стильдер сөздердің мағынасынан ап-айқын көрініп тұрады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Күнделікті-тұрмыстық стиль тұрмыстық қарым-қатынас тақырыбына байланысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ауызекі сөзде бұл стиль әңгімелесу арқылы, ал жазбаша сөзде жақын адамдардың бір-біріне жазған хаттарынан аңғарылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көркемдік стиль проза мен поэзияның түрлі формалары арқылы танылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Іскерлік стиль еңбек үстіндеігі ресми қарым-қатынасқа байланысты болады жәнехаттама, талқылау, арыз, акт формасында жүзеге асады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ғылыми стиль оқып білім алу, танымдық іс-әрекетке байланысты және лекциялар мен ғылыми еңбектерде айқын байқалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әрбір стильге өзіндік лексика (сөз саптау) және өзіндік сөйлем құрылысы тән. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қарым-катынас практикасы адамның өзіндік қасиетін құратын сөйлеу стилін қалыптастырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамның сөйлеу мәдениеті мен сөз сөйлеуге жан- жақты төселуі оның сөйлеу стилін қарым-қатынас ситуациясына бағындыра білуінен көрінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тақырып бойынша бақылау сұрақтары 1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйлеу және коммуникация дегеніміз не? 2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйлеудің мазмұндылығы және мәнерлілігі дегеніміз не? 3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйлеудің қандай түрлері бар? 4. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жазбаша сөйлеу дегеніміз не? 5. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Балаларда сөйлеу қалай дамып отырады? № 14 дәріс. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қиял. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жоспар: 1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қиял туралы жалпы ұғым. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қиял түрлері. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қиялдың жасалу жолдары. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
4. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қиялды дамыту. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қиял туралы жалпы ұғым. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қиял дегеніміз – сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының субъективтік бейнелерін қайтадан жаңғыртып, өңдеп, өзгертіп бір-біріне қосып бейнелейтін, адамға тән процесс. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қиял сондай-ақ өмірде бар, бірақ адамның жеке тәжірибесінде кездеспеген обьектінің бейнесін жасау. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, өткен заманда болған оқиғаларды суреттейтін материалды оқып, отырғанды не өзіміз көрмеген алыстағы елдер туралы әңгіме тыңдағанда немесе кітап оқығанда (алыстағы Африка, Австралия, Индия т.б.) бізде түрлі жаңа елестеулер пайда болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл қиял процесінің жемісі болып саналады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам әрекетінің қай түрі болмасын оған ойлаумен қатар қиял керек. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Кісі әрекетке кіріспес бұрын өз еңбегінің нәтижесін қандай болатынын көз алдына елестетіп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл жөнінде К. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Маркс: Нашар сәулетшіні еңбекқор арамен салыстыра келіп, сәулетші нашар болса да, оның арадан ілгері тұратындығын, егер ара омарта салғанда оның қандай болатынын, ерте бастан көз алдына елестете алмай, тек соқыр сезімдері арқылы әрекет етсе, қандай нашар сәулетші болғанымен ол ерте бастан салатын үйінің қандай болатынын көз алдына елестете алады-, дейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
К. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Маркс бұл жерде қиялдың адам өміріндегі маңызы туралы айтып отыр. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қиялдың механизмі күрделі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам қиялы еңбек процесінде, іс-әрекет үстінде жарыққа шығып, дамып отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам санасының жануар психикасынан басты айырмашылығы адамда ойлаумен қатар қиял әрекетінің болғандығында. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Айдаһардың бейнесін Италияның атақты суретшісі Леонард да Винчи қиял арқылы былайша суреттейді: "Көкжал аңшы иттің не жай иттің басын аламыз, оған басқа мысықтың көзін саламыз, құлағы үкінікі болады, мұрыны тазынікі секілді, қасы арыстандікі, самайы - әтештікі, мойны суда жүзетін тасбақанікі сияқты". |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы бейненің өзі шындықта бар нәрселерді топтастыру арқылы туып отыр. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ осы топтастыру нәтижесінде келіп шыққан тұтас образдың өзін көре білу үшін адамға ең күшті, өрен жүйрік киял қажет. Қиял процесінің адам әрекетінің қандай саласында болмасын зор маңызы бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қиялдың өзі осы әрекет арқылы өзгеріп, дамып отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қиял түрлері. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қиял актив және пассив болып екіге бөлінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Пассив қиялға түс көру жатады Ұйқы кезінде ми клеткаларының бәрі тежелмейді, кейбір бөлімдері қозу жағдайында болып жұмыс істей береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мидың мұндай бөліктерін "күзетші пункт" деп атайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы "күзетші пункттерде" біздің бұрын қабылдаған, көрген, естіген, қолға ұстап, дәмін татқан заттарымыздың бейнелері мида қайтадан "тіріледі". |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түсте небір ақылға сыйымсыз образдардың жасалатыны белгілі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өйткені бұл кезде мидағы сигнал жүйелерінің арасындағы байланыс әлсірейді, мұнда негізінен бірінші сигнал жүйесі ғана қызмет істейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Екінші сигнал жүйесінің қызметі толық тежелуге ұшырайтындықтан, адамның ойлау қабілеті өте төмен болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөздік сигналдардың әсер етпеуі мида кездейсоқ образдардың пайда болуына жағдай жасайды да, соның нәтижесінде түске қайдагы "кереметтер" кіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
М. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сеченов осындай түстерді "болған әсерлердің болып көрмеген қиысулары"-, деп сипаттаған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түсте реалдық образдар мен нәрселердің фантастикалық түрде қосылуынан ғажайып образдар жасалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ұйқы кезіндегі осындай ғажап фантазиялық бейнелер де өмірде бар нәрселердің жиынтығынан құралған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұлардың негізі- адамның ояу кезіндегі басынан кешкен оқиғалары, ойы мен мақсаты, тілегі мен арманы, естіген- көргендері, істеп жүрген қызметі, басқалармен қарым-қатынасы т.б. ұйқыдағы адамның түс көруіне себепші болатын фактілер өте көп. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, ми клеткаларына көшедегі транспорттың тарсылы да, ағаш жапырағының сылдыры да, иттің үргені де, есіктің ашылып-жабылуы да әсер етіп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, ұйқыдағы адамның жүрегіне бір салмақ, түссе, оның жүрегі қатты соға бастайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осыған орай адам мынадай түс көреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өзін қуған біреуден қашады, бұдан ол ентігіп, бұлығады да. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түс көрудің мазмұны адамның, көбінесе, қызығуына, талғамына орайлас келіп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
"Егер иттің түсіне сүйек кірсе, саудагердің түсіне ақша кіреді" деген мақал да біздің осы пікірімізді қуаттайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өмірде ешбір естімеген, көрмеген нәрселер түске кірмейтіндігін ғылым дәлелдеп отыр. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, іштен соқыр болып туған адамның түсіне көзге көрінетін "бейнелер кірмейді, оның басқа сезім мүшелері арқылы (иіс, дәм, есту т. б.) қабылдаған нәрселері еніп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Егер соқырлық кейінірек пайда болса, онда сол адамның түсіне бұрын көзімен көрген заттарының бейнелері кіре береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Түс көруді ұйқыдағы мидың фантазиясы деуге болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай қиялды әдейілеп туғызу және оны саналы түрде басқарып отыру мүмкін емес. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сондықтан түс көру қиялдың ең пассивтік түрі болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Пассив қиялдың ырықсыз түрі адамның ояу кезінде де болып отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам алдына ешбір мақсат қоймаса да, оның көз алдынан елестер тізбектеліп өтіп жатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, адам аспандағы бұлтқа, үй қабырғасындағы түрлі көлеңкелерге қарап, оларды бір нәрсеге ұқсатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Леонардо да Винчи: қабырғадағы даққа, үйілген күлге, бұлтқа қарап, осылардан адамның пішінін, табиғат көріністерін табуға болады дейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл айтылғандардың бәрі - ырықсыз қиялдың мысалдары. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қиялдың екінші түрі актив қиял деп аталынады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол актив қиял қайта жасау, творчестволық қиял, арман болып үшке бөлінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Суреттеп жазғанға немесе сызғанға қарап адамның жаңадан бір нәрсені елестете алуын, қайта жасау қиялы деп атайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қайта жасау қиялы арқылы адам шындыққа сай, дәл, дұрыс образдар беріп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қайта жасау қиялын тәрбиелеудің басты жолы - көркем әдебиет кітаптарын оқу. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ тек оқи бергенмен қиял өспейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, үстіртін, тек "қызық" жерін теріп оқудан қиял дамымайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қиялды өсіру үшін кітап мазмұнын ойға түйіп, оны көргендей, естігендей болып отыру қажет. Мәселен, оқырмандар Мұхтар Әуезовтің «Абай жолы» эпопеясындағы Дәркембайдың бейнесі арқылы кедей шаруалар мен жатақтардың тұрмыс халін көз алдарына елестетеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл - қайта жасау киялының көрінісі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндайда адам авторлардың суреттеп жазғандарын көз алдында тұрғандай көріп, тіпті сөйлеген сөздерін есіткендей де болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қайта жасау қиялын тәрбиелеудің екінші жолы - географиялық карталарды оқып үйрену. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Картаның бетінде саяхат жасау бала қиялына планетаның түрлі түпкірлерін елестетеді, балаға талай алыс жерлерді көргізіп отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қиялдың ең жоғары түрі - творчестволық қиял. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Творчестволық қиял деп өзіндік жаңа образдар жасау арқылы әрекетте, жаңа продуктылар беруде көрінетін қиялды айтады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамның шығармашылығы, ол жасаған туындылар - қоғаммен бірге дамуда рух беріп, жігерлендіріп отыратын күш. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Творчестволық қиял - қоғамдық мәні бар жаңа, соны өнімдер жасап шығаруда жетекші қызмет атқаратын психикалық процесс. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қиялдын бұл түрі арқылы жаңа бейнелер жасалады Жазушының, суретшінің, ғалымның, сазгердің т. б. қиялы творчестволық қиялға жатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Творчестволық қиял - қайта жасау қиялына қарағанда, әрі күрделі, әрі қиын. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Абай мен Құнанбайдың образдарын жасау, оларды сипаттап жазған шығарманы оқып, елестетуден әлдеқайда ауыр. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Творчестволық қиял ақын-жазушылардың, суретшілердің, сазгерлердің т.б. осы секілді өнер қайраткерлерінің іс-әрекеттерінде үлкен орын алады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өнер қайраткерлері өздерінің идеясын көркем бейне арқылы береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ақын-жазушылар қиялы арқылы өзінің келешек кейіпкерлерін "көреді", олардың мінез-құлықтарын "елесетеді", сөзін "естиді". |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сонымен қатар, ақын- жазушылар өз кейіпкерлерімен бірге өмір сүреді, олардың ойын, көңіл күйін "сезіп", қоян-қолтық араласып жүргендей болады. |