Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Алгоритмдік ойлау – типтік мәселелерді шешуге қажет алдын-ала белгіленген ережелерге, әрекеттердің қалыпты бірізділігіне орайласқан ойлау түрі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дискурсив ойлау - өзара байланысты ұғымдар жүйесіне негізделген ой әрекет түрі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Шығармашыл ойлау – соны жаңалықтар ашуға, түбегейлі жаңа нәтижелерге қол жеткізетін ой қызметі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Эвристикалық ойлау – қалыптан тыс мәселе, міндеттердің шешімін табуға бағытталған өнімді ойлау процесі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Танымдық процестер өздерінің өту сипаттары бойынша шұғыл сезімдік (интуитивтік) және аналитикалық (талдауға негізделген) болып бөлінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Шұғыл сезімдік (интуитивтік) ойлау сипаты: өтуі шапшаң, толық түсінікке келмеген, кезеңдері анық емес. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойлаудың арнайы түрі акустикалық – психикалық сырқаттармен көрінеді( ақылдан адасу, ес ауу жағдайында). |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өмірде мұндай сырқатта ойдың өтпелі формалары көптеп кездеседі, нақты тәжірибеден шамалап ажырасудан бастап, негізсіз шындыққа тіпті жанаспайтын қиялилыққа дейін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
5. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ақыл-ой сапалары. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тұлғаның өзіндік өзгешелігін, даралығын құрайтын көптеген қасиеттерінің ішінде ақыл сапаларының елеулі мәні бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олар адамның ақыл-ой қызметінің ерекшеліктерінен, оның ақыл-ой қабілетінің өзіндік өзгешеліктерінен көрінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ақыл-ойға қабілеттілік деп нақты бір адамның ойлану өзгешелігін білдіретін сапалар жиынтығы айтылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ақылдың мұндай сапаларына білім құмарлық, ізденімпаздық, ой тереңдігі, ақылдың икемділігі мен оралымдылығы, логикалылығы, дәлелділігі, сыншылдығы тағы басқалар жатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Білім құмарлық пен ізденімпаздық. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ақылдың бұл сапалары әлі белгілі емес жайттарды білу, адамның күнделікті өмірінде кездесетін жаңа, айрықша нәрселерді ашу (ұғыну) қажеттілігі ретінде пайда болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
«Білім құмарлық» пен «ізденімпаздық» ұғымдары көбінесе синоним ретінде қолданылады, дегенмен олардың арасында аздаған айырмашылық бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Білім құмарлық деп әдетте адамның өмірде кездесетін жана нәрсені білуге ұмтылысы айтылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ізденімпаз деп нәрсені жан-жақты білуге, өзіне әлі таныс емес құбылыстар мен байқаған фактілерінің негізгілеріне жетуге, бұл фактілердің шығу көздерін білуге, яғни онымен байланысты нәрсенің бәрін анықтауға, онда өзгеріс туғызатын жағдайларды ашуға ұмтылатын адамды атайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Үнемі жаңалыққа ұмтылу, сол жаңаны білуге, өмірде байқалған құбылыстардың әр қырын керуге талпыну ретіндегі білім құмарлық пен ізденімпаздық ескі трафаретті бағаларды, түсіндірмелерді, әрекет тәсілдерін қанағат тұтпайтын адамға тән сипат. Ақылдың тереңдігі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселе қою - ақыл-ойлық қызметтің аса маңызды буыны. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Оны шешу үшін бастыны қосалкыдан, жорамалды шындықтан, құбылысты шығу тегінен, негізгіні детальдан ажырата білу қажет. Сұрақ қоя білу («неліктен, неде?» т. б.) және құбылыстың тегін ашу, құбылыстар, арасындағы және олардың өз ішіндегі кез келген емес, ең негізгі, елеулі байланыстарды таба білу ақылдың тереңдігін білдіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Терең ақыл үстірт білімді, «біреудің айтуы арқылы» білуді қанағат тұтпайтын адамдарға тән сипат. Ақылы терең адам зерттелінін жатқан фактінің ең мәнді жақтарын ашуға және оның өзіне белгілі басқалай құбылыстармгн жан-жақты байланысын жасауға талпынады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сондықтан терең ақыл көбінесе білім құмарлықпен ұштасады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ақылдың икемділігі мен оралымдылығы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әр мәселені шешу үшін адамда бар тәжірибені кеңінен және өте мұқият мүшелеп пайдалану талап етіледі; |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
сондықтан оның ойлауы икемді және оралымды болып келуі керек. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Нақты мәселені шешуге сан алуан түрлі білімді жұмсай білетін адам жайлы осыны айтуға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол бұрын орныққан байланыстардан назарын басқа жакқа тез аударуға, жаңа үйлесімдер жасауға таныс ұғым, бейне, байланыс, заңды жаңа қатынастарға енгізуге, затқа жаңа, әдеттен тыс тұрғыдан қарауға, елеусіз болып көрінетін фактілерді салыстырып, тиісті қорытындылар жасауға да қабілетті. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ақылдың осындай оралымдылыгы - ойлау тереңдігі мен шапшаңдығы үйлесімін тапқан ақыл тапқырлығынан көрінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әдеттен үйлесімділік, ең маңызды жайтты тез анықтаушылық, жаңа шешімдерге оңай келушілік ақылдын тапқырлығын, ор-лымдылығын, сонылылығын білдірсді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Логикалылық. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ақылдың бұл сапасы ой процесінің өзінін барысын сипаттайды және алдымен талдау - синтездеу-арақатысымен анықталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойлау процесінің бағытының айкындығы, оның бір ізділігі, қойылған мәселеге сай келушілігі, логикалылығы, барлық ірі және ұсақ детальдарды салыстыра білушілік адамға болашақ (немесе бұрын болған) құбылыстын барысын анықтауға мүмкіндік береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ақылдың мұндай логикалылығына мысалы, ертең болатын шайқастың барысын жоспарлайтын қолбасшы, жана формула шығаратын математик, әр окүшы мен бүкіл сыныптағылардың ерекшеліктерін жақсы білетін педагог ие. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ақылдың дәлелділігі мен сыншылдығы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам танымның ең жоғары сатысына алдында тұрған мәселені дұрыс шешуге жеткенде ғана емес, өз шешкендерін негіздей білгенде көтеріледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамның ойлауы дәлелділік пен нанымдылыққа оның пікірлерінің, қорытындыларының дұрыстығын растайтын фактілерді, шындық құбылыстарын, ашылған заңдылықтарды өзінде бар білімнен іріктеп алуды білетін шағында ғана емес, сонымен катар осыған басқаларды да нандыра алатын шағында ие болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойлаудың дәлелділігі келтірілген негіздеудің логикалығын, бір ізділігін қажет етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Білімді пайдалана білу және өзіңе де, басқаға да адамның бұл ережені қолданған, арнайы жасаған себептерін түсіндіру - ойлау процесінің өзін оның барлық буындарында реттеп, өтуінің бір ізділігін де қадағалап отыруды қажет етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойлаудың бұл ерекшелігі ақыл-ой қызметінің бүкіл процесіне ақылға қонымды және дәлелді сипат береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойлау сапаларының төмендегідей түрлері болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойлау өрістілігі - адамның мәселені тұтастай қамтып, сон бірге оның жекеленген тұстарын да назардан шығармау қабілеті Ой тереңдігі - күрделі мәселелердің мәніне жете енуден көрінеді тереңдігіне қарсы сапа - ой үстірттігі Мұндайда адам басты нәрсені көрмей, қажеті кем жағдайлардан аса алмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ой дербестігі - адамның жаңа міндеттерді алға тартып, басқалар жәрдемінсіз-ақ оларды шешудің жолдарын таба білу. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ой асығыстығы - тұлғаның кезіккен мәселені жан-жакты ойластырып алмай, кандай да бір тарапын үзіп алып, шешім беру, жеткілікті ой сарабынан өтпеген жауаптар мен пікірлер айту әдеті. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ой икемділігі – мәселе шешудің дәстүрлі, бұрыннан қалыпт әдіс-тәсілдері құрсауына маталып қалмай, қалыптан тыс шешім жолдарын іздестірудегі еркіндігі, жағдай өзгерістеріне орай жаңаша ой жүргізу қабілеттілігі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ой жүйріктігі - адамнын ауысқан, бейтаныс жағдайлар мәнін жылдам түсініп, ойланумен дұрыс жол таба білу касиеті. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойлау әрекетінде көрініс беретін шабандық нерв жүйесінің типі - жай козғалғыштығымен байланысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ой сындарлылығы - адамның өзінің де, өзгенің де ой, пікірін шынайы бағалай білу ептілігі, алға тартылған тұжырымдар мен қорытындыларды тиянақты әрі жан-жақты тексерістен өткізу қабілеті. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойлаудың жеке- даралықты ерекшелігі әр адамның өзін өз қызметімен байланысты ойлау түрлерін таңдай білуіне байланысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, бір адам - көрнекі - әрекеттік ой түрін таңдаса, екншісі - көрнекі - бейнелі ой толғастыруды қалайды, ал үшіншісі, тұлғалық деңгейі жоғары адам - абстракт-логикалық ойлауды қару етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тақырып бойынша бақылау сұрақтары 1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойлау дегеніміз не? Ойлаудың қандай операциялары бар? 2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойлаудағы анализ бен синтездің алатын орны қандай? 3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ұғым дегеніміз не, оның қандай түрлері бар? 4. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Пікір, ой қорытындылары жайлы не білесіз? 5. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ақылдың қандай сапаларын білесіз? № 13 дәріс. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйлеу. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жоспар: 1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйлеу туралы ұғым. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйлеудің түрлері. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөз сөйлеу стильдері. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйлеу туралы ұғым. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам өзінің өмір қажетін өтеуге байланысты басқа біреулермен пікірлеседі, өз қимыл-қозғалыстарын басқару, реттестіру үшін басқалармен қарым-қатынасқа түседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл үшін ол белгілі бір ұлттың, тілінің грамматикалық ерекшелігіне сәйкес сөз тіркестерін пайдаланады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тіл, сөйлеу ежелден бері жеке адамның да, қоғамдық ой-санасын дамытып жетілдіруде аса маңызды рөль атқарады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөз ойлы да, мәнерлі де болуы тиіс. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әйтпесе, ол көздеген мақсатына жете алмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Халқымыз мәнді сөйлейтіндерді «сөзі мірдің оғындай екен» дейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ескі қазақ жұртының ғұлама ғалымы Жүсіп Баласағұн «Ақылдың көркі тіл, тілдің көркі сөз» деп тауып айтқан. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тіл арқылы жеке адамның тәжірибесі, санасы ұжымның басқа мүшелерінің игілігіне айналады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тіл арқылы ойымызды басқа біреуге жеткізуді сөйлеу деп атайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйлеу - пікір алысу процесінде жеке адамның білгілі тілді пайдалануы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бір тілдің өзінде сөйлеудің сан алуан формалары болуы мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөзді қабылдау және оны ұғыну бір-бірімен тығыз байланысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөзді дұрыс қабылдамай тұрып, оны ұғынуға болмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жеке сөздерді қабылдаудың өзі оны ұғынуды қажет етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қабылдау мен ұғыну бір мезгілде жүріп отырады, бірінсіз-бірі іске аспайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Интонацияны қабылдау сөйлеу аппаратында, адамның мәнерлі қозғалыстарында түрліше реакция тудырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Естің қорынан кез келген уақытта қажет нәрсені тауып ала білуді естің даярлығы дейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сондай-ақ көп нәрсені миына тоқи алатын, есінің өрісі кең адамдар да болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Біреулер көзбен көргенді, енді біреулер құлағымен естігенді жақсы қалдырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тіпті есі жақсы адамдар да бәрін бірдей есте сақтамайды да, есі нашарлар бәрін бірдей ұмыта қоймайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл естің таңдампаз сипатымен түсіндіріледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамның мүддесі мен қажеттілігіне сай нәрселерді ес тез де берік ұстайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Екіншіден, даралық айырмашылық ес сапасынан көрінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ес сапасы есте ұстау шапшаңдығы, сақтау беріктігі және қайта жаңғырту жеңілдігімен сипатталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Егер жақсы ес бірден есте сақтау және баяу ұмытудан көрінсе, нашар ес, керісінше, самарқау сақтау және тез ұмытумен айрықшаланады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ ес бір жағынан жақсы, екінші жағынан нашар бола береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Естің жеке сапалары түрлі үйлесім табуы мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#бірінші# Ең тәуірі – бірден есте сақтау мен бірте – бірте ұмытудың үйлесуі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ес ерекшелігі осындай адамдар материалды бірден есте сақтайды; |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
бір рет тыңдалып немесе оқылған материал берік және ұзақ сақталады, қажет кезінде оңай да толық және қатесіз қайта жаңғыртылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
#екінші# Есте самарқау сақтау бірте – бірте ұмытумен үйлеседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Есінің сапасы мұндай адам бір нәрсені жаттауға көп уақыт жұмсауы – бірнеше рет оқуы, кесте жасауы, өзіне - өзі әңгімелеуі керек. |