Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол көңіл-күй тұрақтылығы мен мінез-құлығымызға бағыт беріп отырыды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Эмоцияның реттегіштік механизмдері эмоциялық қозуды бәсеңдетеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы: сағыныш, торығу, қайғы адамның жан күйзелетін, олар тек психологияның күйініш туғызып ғана қоймай, жүйке ауруына душар етуі мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сол сияқты қатты қуану, шаттану, бұлшық ет қимылдары, күлкі саз арқылы сыртқа шығып босаңсымаса қауіпті болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Эмоция шегіне жеткен кезде оның күші көз жасы, бет, тыныс жолдары бұлшық еттің жиырылуы тәрізді «залалсыз процестер арқылы әлсірейді» 2) #екінші# Эмоция мен сезімнің қорғағыштық қызметі: адамда шынайы немесе жорамал қатерден сақтандыратын қорқыныштың туындауымен байланысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Қорқыныш адам үшін қолайсыз жәйттерден сақтандырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
«Қорықпайтын адам – ақымақ» деп б. Момышұлы бекер айтпаған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Эмоция мен сезімдердің ынталандырушы қызметі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамның өз бойындағы табиғи күштерді жинақтап, қандай болмасын әрекетті орындауға, кедергілерді жеңуге бағытталатын рухани батылдықты туғызады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3) #үшінші# Эмоцияның сигналдық қызметі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамның не жануардың басқа бір жанды нысанға ықпал, әсер етуімен байланысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы: адамдардың сөйлеуі, айқайлауы, түртуі, басын изеуі, көзін қысуы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мимика және пантомимика, дене бұлшық еттерінің қимылы, иығын керуі, қолын сермеуі т.б. Сезімдер мен эмоциялардың бірнеше сапалық ерекшеліктері бар ол: Қарама-қарсы, полярлық сапалықтар деп аталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы: сүйсіну–сүйсінбеу, көңілдену-қожу, шаттық-уайым, осы сапалар екі полюске ажыраған, Біріне-бірі қарама-қарсы мағынада қолданылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Екінші ерекшелігі олар актив (қажырлы) және пассив (солғын) болып бөлінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамға күш беріп әрекетке ұмтылдыратын көтерінкі сезімдер мен эмоцияларды стеникалық (қозуы күшті деген сөз), ал бұлардың баяу солғын түрлерін астеникалық деп айтты (қозуы әлсіз). |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Біріншісіне жауапкершілік, жолдастық, достық т.б. екіншісіне уайым, енжарлық, көнілсіздік т.б. сезімдер жатады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Эмоциялардың үшінші бір ерекшелігі жігерлену және кернеуден босану немесе шешіну. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы: студенттің емтиханнан өтуі, спортпен айналысатын адамның мәреге жетуі, шешілу кезеңдері болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәреге тақағанда адам барлық күш жігерін жұмсайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы кез өткен соң басқа бір күйге түседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұны кернеуден босану (шешіну сезімі) дейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Эмоциямен сезімдер мәселесіне теориялық тұрғыдан шолу. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адам өмірінде эмоциялар мен сезімдердің орны аса маңызды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психологияда эмоцияларды өзгертуге, отбасында, өнерде, педагогтарда, клиника, шығармашылықта яғни, адамдардың барлық іс- әрекетіне қатысады деп есептейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Эмоцияның зерттелу тарихы У. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Джемстің 1884 #мың сегіз жүз сексен төртінші# жылы жарияланған «Эмоция деген не?» атты мақаласынан басталды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
В. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
К. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Вильнюс эмоцияларды жеке процестер ретінде емес, тұлғаның бүтіндей қызмет етуінің көрінуі ретінде қарастырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Эмоциялардың теориялық мәселеріне Л. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
С. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Выготский көп көңіл бөлген. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол эмоциялармен субъектінің сезімдік заттың іс-әрекетімен байланысының ішкі психологиялық механизмі ретінде қарастырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Олар организмді белсенділікке ынталандырып, оның қоршаған ортамен өзара қатынасын оятады және реттейді деді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Н. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Леонтьев, б.И. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Божович эмоциялардың дамуы мінез-құлық мотивтерінің дамуымен, баланың жаңа қажеттіліктерімен қызығушылық- тарының пайда болуымен тығыз байланысты екенін көрсетеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Я. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Рейковский эмоциялар адамның әрекетін реттейді деп есептейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Яғни эмоционалды процестердің дұрыс жүрмеуі психиканың ауытқуларының бастамасы болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
О. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, бұйрық интонациясы бойынша іс орындалса, тілек интонациясына келісу немесе келіспеушілік білдіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамға тән сөйлеу әрекетінде екі сипат болуы шарт. Бұларсыз сөйлеу өзінің қызметін дұрыстап атқара алмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұның біріншісі - сөйлеудің мазмұндылығы, екіншісі - оның мәнерлілігі делінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйлейтін сөзде мазмұн болмаса, ол өзіндік сөздік мәнін жояды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөздің мазмұндылығы дегеніміз екінші біреуге жеткізілетін ойдың айқындығы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ойы саяз кісі бос сөзді болады, оның сөзі де айқын, таза болмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөздің мәнерлілігі дегеніміз - адамның сөйлеу кезіндегі эмоциялық қалпын білдіре алуы, яғни әрбір сөйлемді өзінің сазымен айта алуы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Халық жақсы сөйлейтін адамдарды «сөзі мірдің оғындай екен» дейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәнерлі сөйлей білудің мұғалімдік мамандық үшін маңызы зор. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
С. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Макаренко бұл жөнінде: «Балалар сіздің сөзіңізден өзіңіздің еркіңізді, сіздің мәдениетіңізді, сіздің жеке ерекшелігіңізді сезіне алатындай болуы керек",- дейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйлеу әрекеті тиісті анатомиялық аппараттардың (тіл, ерін, таңдай, ауыз қуысының бұлшық еттері т. б.) дұрыс қызмет істеуін қажет етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйлеу әрекеті үлкен ми сыңарларының анализдік - синтездік қызметінің нәтижесі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Француз ғалымы Брока «адамдардың ми сыңарларының сол жақ бөлігінде (маңдай қыртысының төменгі жағында) адамның дыбыстап сөйлей алуын басқарып тұратын жүйке орталығы бар, ал сөзді қабылдау көптеген анализаторлардың (көру, есту, қозғалыс т. б.) бірлескен қызметін қажет етеді»-, дейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Неміс ғалымы Вернике басқа біреудің сөзін есіту мидың сол жақ сыңарындағы самай бөлігінің арт жағына орналасқан жүйке орталығының қызметіне байланыстылығын айтады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөзді қабылдау, оның мәнісіне түсінуде мидың есту, көру, сипау, сипай- сезу, қозғалыс зоналарының бірлескен қызметін реттестіріп отыратын сол жақ ми сыңарының төбе, самай, желке бөліктерінің қызметі де ерекше. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйлеу қабілеті мидың анатомиялық функциясына байланысты болып келетіндігін мына мысалдан жақсы көруге болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Егер оның сол жақ бөлегі зақымданса, адам сөйлей алмайтын жағдайға душар болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай құбылысты ғылымда афазия деп атайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұның бірнеше түрі бар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірінде сөйлеу органдары толық сақталғанмен, қиналып сөйлейді, тілі күрмеледі, дыбыс, үн шығару қиынға соғады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Афазияның екінші түрінде адам өзі сөйлей алғанмен, басқа біреудің айтқанына түсінбейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мидың бір жеріне қан құйылу, оның тамырларының тығындалуы, жарақаттанып қабынуы, ісу т. б. афазияның пайда болуына себеп болатын факторлар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұның емін логопед-дерігерлер жасап отырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөз әлдебір нәрсені хабарлау үшін заттың атауын, қимылды, қалыпты т.б. білдіруі керек. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйлеудің бұл функциясы сигнификативтік деп аталды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сигнификативтік функция адамның сөйлеуін жануарлар коммуникациясынан айырып тұрады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жануарлар шығаратын дыбыс объекті білдірмейді, қорқыныш жағдайын, аштықты немесе қанағаттанғандықты білдіреді, бұлардың белгілі бір жануарлар тобына ортақ болуы себепті осы дыбыстар өзгелері үшін сигнал болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ал адам заттың немесе құбылыстың атын атап сөйлейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйтіп, қарым-қатынас процесінде бірін-бірі ұғысу сигнификацияның бірлігіне негізделген. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұны сөйлеуді үйренудің алғашқы кезеңінде оңай аңғаруға болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көрсетіп тұрып айтсаңыз бала сөздің нені білдіретінін ұғады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Көрсету дегеніміз - көз алдындағы затты оның қалай аталуымен ұштастыра ұғындыру. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйлеудің екінші функциясы - жалпылау. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөз жеке затты ғана білдіріп қоймайды, бір-біріне ұқсас заттар тобын да білдіреді және әрдайым олардың елеулі ерекшеліктерін көрсетіп береді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөзді жалпылау функциясы ойлаумен тығыз байланысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Егер сигнификативтік функция сөзді барлық сана бейнелерімен байланыстыратын болса, ал жалпылау сөйлеудің ойлаумен тығыз байланысын білдіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйлеу абстракты-логикалық ойлау үшін неғұрлым адекватты ойдың өмір сүруінің формасы болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйлеудің үшінші функциясы - коммуникация функциясы - білімді, қатынасты, сезімді сыртқа шығару. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Егер, сөйлеудің алғашкы функциясын ішкі психикалық іс-әрекет деп қарауға болса, коммуникативтік функция - басқа адамдармен қатынас жасауға бағытталып, өзгелерге естірте, дауыстай сөйлеу әрекеті. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйлеудің коммуникативтік қызметін: информациялық, баурағыштық және ырықты білдіру деп үш түрге бөлуге болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйлеудің информациялық жағы білім беруде көрінеді және белгілеу, қорыу, функцияларымен тығыз байланысты болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Информациялық жағы ойды тап басып білдіретін, сөз таба білуді қажет етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйлеудің баурағыштық жағы сөйлеушінің тыңдаушыға деген қатынасын және сезімін жеткізуге көмектеседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, оңаша сырласқан шақта адамның даусы бір түрлі, ал ресми әңгімеде екінші түрлі болып шығады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ішкі ойымен орайласа айтылып, жалынды сезімді білдіретін сөздер дәлелді болмаса да адамды сендіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ырықты білдіре сөйлеу тындаушының әрекетін сөйлеушінің ниетіне бағындыруды көздейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
А. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
С. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Макаренко «Мұнда кел» деген сөзді жиырма түрлі сарынмен айтуды үйренгенше өзін шебер педагог есептемегені жайлы жазған болатын. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Комуникативтік фнкцияның бұл жағы сөйлеуде сезім мен қатынасты білдірумен тығыз байланысты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Балалармен жұмыс істеу кезінде коммуникацияның әсерлілігін анықтайтын қатынас стилі қалыптасады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөз дауысты көтермей, жай ғана ақырын айтылуы немесе айқайға пара-пар катты шығуы мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ ол әрқашан мазмұнымен және формасымен әсер етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дауысты көтере сөйлеу қарым-қатынаста биязы сабырлылық болған жағдайда ғана әсерлі болмақ. |