Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ондай дауыс немкұрайдылықты білдірмейді, әрі тебіреніс-толғаныс күйін танытады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Нақ осы тұрғыда дауысты көтеру тындаушысын елең еткізеді, ұйып тыңдауға шақырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жайшылықта айқайлап сөйлейтін адам даусын одан сайын көтерсе әсерсіз болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай жағдайда керісінше, дауысты төмендетіп жайлап сөйлеген әсерлірек. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл сияқты құбылыс сөздің мағыналық жағында да байқалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, адамның жанын тебірентетін асқақ сөздерді күнделікті қарым-қатынаста бет алды оңды-солды айта беру бұл сөздердің құнын түсіреді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мұндай құбылысты сөздің құнсыздануы (девальвациясы) деп атайды 2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйлеудің түрлері. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психологияда сөйлеуді сыртқы және ішкі деп екі формаға бөледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сыртқы сөйлеудің өзі ауызша және жазбаша сөйлеу болып бөлінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ауызша сөйлеудің өзі диалог және монолог болып бөлінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Диалогты сөйлеу. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Диалог дегеніміз - екі немесе бірнеше адамның тікелей қарым-қатынас жасауы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Диалог сөйлесу немесе сөз жарыстыру формасында етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Диалогты сөйлеу сөйлесудің неғұрлым қарапайым түрі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Біріншіден, диалог - қуатталып отыратын сөйлеу. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тыңдаушы әңгіме үстінде бір нәрсені анықтамақ болып сұрақ қояды, жанындағы адамның ойын қорытуы, өз тарапынан сөз қыстыруы да мүмкін. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл жағдай сөйлеушінің өз ойын түгел айтып беруіне, сөз болып отырған затқа қатынасын білдіруіне және тыңдаушыға сөзін түсіндіре алуына көмектеседі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Екіншіден, диалог сөйлеушілердің әлденеге тебірене-толқи сөйлеп, бір-бірін еліктіріп әкетуі жағдайында етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сөйлеушілер қолды сермей сөйлеу, ымдау, мимика, дауысты құбылту арқылы бір-біріне әсер етеді, көбінесе талқылап отырған затты бірлесе бақылайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Монологты сөйлеу. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Монологты сөйлеу дегеніміз - бір адамның өз ойын, білімін ұзақ уақыт жүйелей, сабақтай баяндауы. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол баяндама, әңгіме, лекция, сез сөйлеу формасында керінеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Монологты сөйлеу диалогты сөйлеу негізінде дамыды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Диалогты сөйлеуде бір сөйлеуші хабарлап отырған материалдың көлемінің ұлғаюы біртіндеп жаңа сапаға жеткізеді, яғни монологты сөйлеуді туғызады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Монологты сөйлеу де қарым-қатынас жағдайында дамиды, бірақ мұнда қарым-катынас сипаты басқаша. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Атап айтқанда монолог үзілмейді, сондықтан сөйлеушінің қимыл-қозғалысы, ым-мимикасы мейлінше әсер ететін болады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тыңдаушылардың әлпетіне карап ол сөзінің оларға қаншалықты түсінікті және әсерлі екенін ғана байқайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сейтіп монологты сөйлеу аудиториямен тығыз қатынаста етеді деу керек. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Монологты сөйлеуде диалогты сөйлеуге қарағанда сөздің мағыналық жағы анағұрлым елеулі түрде өзгеріске ұшырайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Монологты сөйлеу - байланысты, тұжырымды болып келеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Монолог логикалық ойға койылатын дәйектілік, дәлелділік сияқты талаптарға бағынады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл ойдың байланыстылығын қамтамасыз ететін бірінші шарт болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірінші шартпен тығыз байланысты екінші шарт – сөйлемдерді грамматикалық жағынан мүлтіксіз жатық құру. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Диалогты сөйлеуде аяқталмаған ой, екі ұшты қолданылған сөздер онша аңғарылмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Өзара қарым-қатынас жағдайы бұл кемшіліктерді жуып-шайып жібереді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ал монолог ой жүйесінің дұрыс құрылмауын көтермейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Монологтың мағыналық жағы оның тыңдаушысын баурап алатын тартымдылығымен ұштасуы қажет. Тартымдылық дауыстың әсерлі болуынан туындайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Монолог артық қимыл-қозғалыстың болмауын қалайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Монологтық сөйлеу дегеніміз бір адамның сөзі, яғни баяндамашының, лектордың создері. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Монолог сезге тән кейбір психологиялық ерекшеліктері төмендегідей: 1. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Монолог сөз үнемі белгілі жоспарға сәйкес құрылады, бұл алдын ала даярлықты тілейді; |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Монолог сөздерге логикалық жағынан қатаң талаптар қойылады (мәселен, баяндамашы мен лектор сөзінің мағыналылығы мен түсініктілігіне ерекше көңіл бөледі); |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Монолог сөз мәнерлі, адамға әсер ететін сәттерді (сөзді сазына келтіріп айту) көбірек қажет етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Білімнің дамуы, жалпы әлем туралы ғылыми деректерді басқаларға жеткізу қажеттігі монологтың ерекше формасы - лекцияны өмірге келтірді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Лекцияның әңгімеден айырмашылығы, мұнда құбылыстар жай ғана суреттеле баяндалып қана поймай, сонымен бірге себеп-салдарлық байланысты іздестіру, белгілі бір ғылыми қағидаларды дәлелдеу жүзеге асырылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Баяндама жасау және сөз сөйлеу монологты сөйлеудің формалары болып табылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Баяндама дегеніміз – құжаттарға негізделген, белгілі бір мәселе төңірегіндегі сарапталған ауызша хабар. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мысалы, оқу жылының қорытындысы туралы мектеп директорының баяндамасы, жүргізілген ғылыми эксперименттің нәтижелері туралы баяндама. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жазбаша сөз сөйлеу. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жазбаша сөз сөйлеу ауызша сөз сөйлеуден кейін пайда болды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жазбаша сөйлеу арнаулы әдістер арқылы меңгерілетін сөйлеудің түрі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Адамзат мәдениеті дамуының алғашқы кездерінің өзінде-ақ адамдар белгілі бір оқиғалар туралы деректерді ұзақ мерзімге сақтау қажеттігін сезіне бастаған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жазбаша сөз сөйлеудің алғашқы қадамы - болған оқиғаны сурет арқылы беру амалынан басталады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жазбаша сөйлеу адам баласы хат танырлықтай дәрежеге жеткенде, ауызша сөйлеудің біршама дамыған кезінде ғана пайда бола бастайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жазбаша сөйлеудің кейбір ерекшеліктері: 1) #бірінші# Жазатын адамның қасында сөйлесетін адам болмағандықтан, мұнда ешбір ым-ишара қолданылмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
2) #екінші# Жазбаша сөйлеудің логикалық жағына аса қатаң талап қойылады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, белгілі тақырыпқа шығарма жазған кезде адам осындай талаптарды орындауға тырысады, көп ойланып, толғанады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
3) #үшінші# Жазуда грамматиканың ережелері де қатты ескеріледі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
4) #төртінші# Жазу кезінде адам қатты зейін қойып, әр сөзін ойлап құрастырады, мағыналы сөз іздейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл үлкен ой жұмысын қажет етеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Мәселен, адам өзінің туысқандарына, таныстарына хат арқылы ойын білдіргенде осы жағдай байқалады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Іштей сөйлеу. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы сөздің мағынасынан-ақ көрінетіндей, іштей сөйлеу басқа адамдармен қарым-қатынас жасауға арналмайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Іштей сөйлеу деп тілдік материалдар негізінде дауыстамай-ақ сөйлей алушылықты айтады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Әр ұлттың өкілі қандай бір нәрсе туралы ойласа да, алдымен өз тілінде ойлайды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осындай кезде адам ішкі сөйлеуді пайдаланады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Іштей сөйлеу - адамның өзімен-өзі сөйлесуі. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол алғашқыда «ар үні» деп аталып, түсіндірілді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Іштей сөйлеуде ой ағымы болады, әлдебір шешім туып, әрекет жоспарланады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Іштей сөйлеудің негізгі белгісі - оның дауыстап айтылмауында, оны айналадағылар естімейді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Іштей сөйлеу ішкі күбірлеуден және іштей сөйлеуден тұрады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психиканың мәніні байланысты көзқарастардың қалыптасуы және дамуы әрқашанда философияның өзекті мәселесі – материя мен сана, заттық және рухани болмыстардың ара қатынасына байланысты болған. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осы мәселе төңірегінде бір-біріне қарама-қарсы бағыт материализм мен идеализмнің талас тартысына толы болды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психикалық құбылыстарды идеалистік тұрғыдан түсінудің мәні психиканың материядан тыс, өз бетінше өмір сүретін болмыс ретінде қаралатындығында. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психика – тәнсіз, материясыз негіздің, «абсолютті рухтың», «идеяның» көрініс беруі-, дейді идеалистер. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Материалистік түсінік бойынша психиканы материядан туындайтын, екінші құбылыс ретінде көрсетеді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Идеалистік философия өкілдері материядан тәуелсіз еркше рухани бастаудың бар екендігін мойындайды, олар психикалық әрекетті материалдық, тумайтын, әрі өлмейтін жан түрінде қарастырады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Діннің пайда болуымен психика «о дүниемен» байланысты, көрінбейтін, әрі мәңгі жасайтын, тәннің екінші бір баламасы- рухтық зат деп танылды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бар әлемнің бастаушысы идея, рух, сана, ал материя осылардан туындайды деп есептеген әр түрлі идеалистік бағыттар дамыды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Психиканы адамның рухани өмірінің көрінісі және ол барлық материалдық табиғат бағынатын заңдарға бағынбайды деп қарастырған идеалисті философия, адам психикасын түсінудегі материалдық көзқарасты көптеген ғасырларға ығыстырды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Тек ХVІІІ #он сегізінші# ғасырда психология ілімдерінің дамуының жаңа кезеңін бастады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Ол адамның ішкі мүшелері ғана емес, тіпті дене әрекетінің де психикаға қатысы жоқтығын көрсетті. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Р. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Декарт ғылымға бір мезгілде екі ұғымды енгізді. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сана және рефлекс. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бірақ ол өз ілімінде жан мен тәнді бір-біріне қарама-қарсы қойды да, өзара тәуелсіз екі болмыс – материя және рухтың жасайтынын уағыздады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Сондықтан психология тарихында бұл ілім «дуализм»( екі тарапты) деген атаққа ие болды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Дуалистік ілімнің негізінде ХІХ #он тоғызыншы# ғасырда психологияда психофизикалық параллелизм (яғни психикалық және физикалық құбылыстар қатарлас өзара тәуелсіз, бірақ бірге деп тұжырымдайтын) деген идеалистік теория кеңінен тарады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл бағыттың өкілдері – В. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Вундт, Эббингауз, Спенсер, Рибо, Бине, Джемс және т.б. Капитализмнің пайда болып дами бастауы, әсіресе, жаратылыстану ғылымдарының өрістеп алға басуына себепші болды Ғылым атаулы тұрмыспен байланысы, тәжірибелі ғылымдарға айнала бастады. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Осындай тәжірибелі ғылымдарға негіз салған ағылшынның белгілі философия Бэкон болды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Орта ғасырдағы схоластикалық әдістерге қарсы шығып, Бэкон ғылымда индуктивтік әдісті дамытты. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл әдіс бойынша дүниетану, оны зерттеу жолы жай құбылыстардан күрделіге, оңайдан – қиынға, жақыннан-алысқа, деректіден – дерексіздерге көшіп отыру керек. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл әдіс жаратылыстану ғылымдарын дамытуға ерекше әсер етті. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Жаңадан бас көтеріп эканомикада өз орнын ала бастаған буржуазия тобы, өздерінің өндіріс орнындағы жұмысшылырдың психологиясын біліп, оларға ықпалын жүргізіп, билеп, басқарып отыру үшін, адамдардың ақиқаттық, нақты реалдық, психологиялық процестерін зерттеуді керек қылды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Буржуазияның осынау мақсаттарын орындауға эмпериялық психологияның аренаға шығып дами бастауы қолайлы болды. |
Психология
|
Алмажай Егенисова |
|
Бұл психология Бэконның эмперикалық философиясына негізделді. |