Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жәкеңнің он баласы монша мен үйі екі ортасында сусын тасып, ала шапқын болып жүрер еді... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Былжырамай жатыңдар, – деді Аманжан ырс-ырс етіп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жалаңаш денелеріңе ыстық су шашып жеберемін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сенен ондай ерлікті күтуге болады, |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– деді Нұржан бетін суық сумен шайып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ал қышуың қанса есікті ашайын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Тұра тұр кішкене, – деді арқасын қайыңның бүрімен осқылаған Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өне бойы білеу-білеу қызарып қалған екен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қолқаны қапқан қаңсық иіс, ыстық бумен жағаласа далаға қашып шығады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ағаштан өрген аласа монша өр алтай елінің ермегі секілді еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Таза жүруіне ғана емес, суық тиіп тымауратса да осы тас моншаның табына жүгіретін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Айнала толған ағаш, кесіп-кесіп тасы қызарғанша өртеп жағатын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Шелек-шелек су тасып, таспештің үстіндегі тайқазанға құйып ысытатын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кейде үлкен кісілер осы су сарқылдап қайнауға айналған қазанға |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Арша тастап, жуынғанда судан қош иіс шығып тұрушы еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жарықтық, арша атты қасиетті өсімдік адамның денсаулығына да пайдалы деседі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Түшкіріп, пысқырса болды қураған аршаны үгіп-үгіп газетке орап, темекі қылып тартқан Жанұзаққа жұрт бекер күледі де... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Уа, рақатқа бір баттым-ау, – деп, биік сәкіден қарғып жерге түскен Аманжан беті-қолын босаға жақта құюлы тұрған суық сумен жуып, тырайып-тырайып, салқын ауамен тыныстап жатқан жолдастарының қасына жайғасты: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Жігіттер, кешке киноға барайық, |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– деді Бақытжанның жалаңаш құйрығынан шапалақпен салыпқалып. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Су-суалақан болбырап жіпсіп жатқан денені оңдырмай ысып жіберді білем, бес саусақтың тарбиған қып-қызыл таңбасы қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Анау, ойбайлап атып тұрды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ой, әкең... жынданып кеттің бе, әкри. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан қарқ-қарқ күлді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Нешауа, өкпелемей-ақ қой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кешке киноға кіргіземін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Дардай жігіт болса да «киноға кіргіземін» деген сөзге мәз болып, құйрығын сипалаған күйі қайта жатты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осы үш жігіт те бір күн қалмай дедектеп жұмыс істейтін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Упрай мен бригадир қайда жұмсаса сонда безектеп елпектеп отырса да, айлық табыстары алпыс-жетпіс сомнан асқан емес. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аспайтын себебі, құрғақшылық үш жыл қатарынан болып, жемшөп тапшылық жасауы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бір айыр шөптің өзіндік құны бір сомға дейін барды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жазы ыстық, қысы қатал болды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Топырлап мал қырылды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сонау осыдан мың шақырым шалғайдағы тың игерілген даладан арқалағандай болып сабан тасылды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өзгелерден гөрі қайта осы үшеуі табысты еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бес жыл қатарынан тек қана шығында отырған совхоздың кейбір мүшелері әншейін бостан-бос, бекер істеп жүрер еді жұмысты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Айдың аяғында: – «Бересі болып қалыппын, әкри», |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– деп, темекі алу үшін әйеліне алақанын жайып, баланың ақшасын сұрайтын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өкімет соңғы кезде әр баланың басына пособиені көбейтіп жақсы болды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әсіресе ер-азаматтар жағы риза. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
«Шамаң келсе таба бер»,– дейді, әйелдеріне. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сельсоветтен болмаса, совхоздан қайыр жоқ, таба бер...» ал, обалы қане, ауыл әйелдері шамасынша-ақ босанып жатыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әр үйде 7-8 бала бар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үш жігіт буы бұрқыраған моншадан шықты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қар әлі жауып тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Кешке клубтың алдында кездеспек болып, үйді-үйіне тарады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қар жапалақтап жауып тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Толастар емес. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Егер тағы да дәл осы қарқынмен бір тәулік жауатын болса, сөз жоқ, жұт болатын сыңайы бар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Клубтың маңайында есік-терезеден сығалап, қар омбылап жүрген бірен-саран балалар болмаса, ересектер жағы аз көрінеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Клубтың дәл маңдайында жарқыраған жетім шам жарығынан қардың саулап, айналып ұшып жауғаны анық көрінеді де, былайғы қою қараңғылыққа ұласқан жағынан ештеңе аңғара алмайсың. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ғайып болған Аспанға қарасаң ғана, бетіңді жыбырлата қытықтаған қар қиындыларын сезесің. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Клуб маңындағы бес тиындары болмай, киноға кіре алмай қалған балалар, қар көбелектерін тілімен аулап мәз болады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан есіктен қарап еді, екі жолдасы тақтай орындықта қайқайып отыр екен, мұны көрген соң: – Кіре бер, белет алып қойғанбыз, – деді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Клубтың ішінде үлкендер жағынан тым аз, өмір бақи кинодан қалмайтын Жанұзақ пен Қайырлы ұста ғана тонға оранып, қанатқа сүйене қиқайып жатыр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сахнаның алдында бірінің бөркін бірі лақтырып, мойындарына қар салып, шулаған он шақты бала бар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ей, шие бөрілер, шуламаңдар! – деп, Жанұзақ қоқиланған болып еді, ешқайсысы пшту демеді де. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Клуб іші салқын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Есіктен бір құшақ суық ертіп осы ауылдың екі-үш мұғалім қызы кірді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Институт бітіріп, одан кейін екі-үш жыл жұмыс істеп үлгерген қыздар үш жігіттен де ересектеу еді, оларды пәлендей мән беріп қызықтай қойған жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қоңыр түбіт шәлілеріне жабысқан қарды қағып, босаға тұста аз-кем аялдады да, Нұржандардың алдындағы орыңдыққа келіп қонақтады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан жыбыршып тыныш отырмай: – Сәлеметсіздер ме, апайлар, – деді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ішіндегі ұзын бойлысы: – Есенбісің, ба-у-ы-р-ым, – деп нығарлай жауаптасты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұдан ары әңгіме болған жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сегіз ересек, он балаға арналған Индия киносы басталып кетті... Терезенің қырауы еріп, тесік жасалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Түймедей ғана аршылған әйнектен жалғыз көз сығалады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әке-шешесі ақша бермеген баланың қашанғы әдеті осы, қысы-жазы терезеге жабысып, таласып-тармаса сығалап тұрғаны. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұл уақиға үш жігіттің басынан да талай өткен. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан әлгі танадай тесікті құлақшынымен жауып, баланың ит жынына тиіп еді, Нұржан ұрсып тастады: |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Өзің сығалаған тесік еді ғой, қойсаңшы, – деді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ей, ұстаздар, – деді Аманжан ұзынтұра қыздың арқасынан түртіп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Оқушыларыңа бес тиын берсеңдерші, обал ғой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мұғалім-қыздар сөз таластырмады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұл жігітпен дауласып – береке таппасын білуші еді, ләм деген жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сыртта алпыс жылдан бері жаумаған қар төпелеп тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осы күні Нұржан ұйқтай алмады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ары аунап, бері аунап, тіпті, жамбасы талғандай болған соң, шолақ тонын жамылып тысқа шығып еді, қар толас тапқанын сезді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қараңғыда білінбеді де, Аспанға қарап, бетін тосты, қар ұшқыны тимеген соң ғана: – Сап болған екен, |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
деп шалдарша өз-өзінен күбірледі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қайтып келген соң да, көзі іліне қойған жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қайдағы-жайдағы есіне түсіп басы мыңғы-дыңғы болды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Төргі бөлмеден кәперсіз ұйқтаған шешесі мен қарындасының пысылдағаны естіледі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бөтен дыбыс жоқ, талықсыған тыныштық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Не заматта барып кірпігі айқасқандай болып еді, есік сықырлап ашылып, үйге аппақ кебіні бар қыз кіргендей... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тас қараңғы бөлменің іші жап-жарық болып кетті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Босағаға сүйеніп үндемей тұрған қыздың көзі шырақ болып жанады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Неге екені белгісіз, Нұржан қорыққан жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өңі ме, түсі ме ажырата алмай дел-сал жатты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қимылдайын деп әрекеттеніп еді, тырп ете алмады, тіл қатпақ болып еді, жағы ашылсашы... Ақ тер, қара терге түсіп терледі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Тәңірім-ау, тіпті ояу-ақ жатқан секілді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әне, қыз тұр аппақ болып, міне құлағына шешесі мен қарындасының пысылдап ұйқтағаны естілді... ғажап! «Әй» – деді, үнін шығара алмады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Енді не істеу керек? Бәлкім, Қар қызы деп көкіп жүргендері осы шығар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жүрегі тулап, алқымына кептелді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Не істеу керек? «Әй» – үні шықпады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қос жанары шырақ болып жанған қыз әлі тұр босағаға мұңая сүйеніп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өлдім-ау дегенде қыздың сыбырлағаны естілгендей болды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұ-р-ж-а-н... сен кет бұл ауылдан, мүлдем кет, мәңгілікке «кет... бұл жерде адамдар көбейіп барады... саған еркіндік жоқ... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Еркін өмір жоқ... Кеңістікке кет... ер менің соңымнан... ер». |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Өлдім-ау дегенде көзін ашып еді, қап-қараңғы түн ғана мелшиіп тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Еш нәрсе жоқ. |