Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
«Уһ» – деп демін әрең алып, алақанымен маңдайындағы пыршыған терді сүртті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бірақ даладан соншалықты мұңлы, соншалықты аянышты сыңси салған қыз әні талып естіледі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Әлдеқайдан, алыстан қар-қызының боздап салған әні естіледі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
* * * Айнала аппақ қар: ақ түтек боран, сеңдей сірестіріп қасаттап тастаған ақсіреу кіреуке: қарасаң көз қарықтыратын шаңқан бел-белестер әлдеқайда... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алысқа бірін-бірі қуа жарысады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ербең етер тіршіліксіз салқын бедірейген қарлы адырлар ұлы өмір шуылынан бейхабар |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Айқара жамылған ақшағи көрпесін бұйығы бүркенеді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
табиғаттың күні кешелер ғана маздаған тіршілігіне мекен-жай болған жазира жоталар өлім тыныштығына бой алдырған да, дүниенің бар қызығынан әбден жалыққан құмарпаз адамның, жалқы сәт талықсып кетерін еске салғандай болады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
күн таласа шыққанда осына қайғы жұтып, қар тұтқында жатқан бейкүнә аязды аймақ мың-миллион күміс ұшқындарын сәулелендіріп, тоғыз қабат торқа астында қалтыраған |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жер-ананың ертең туар базарлы шағының үміт отындай жарқырайтын; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
бүгін Аспанды саңылаусыз тұтастыра жауып тұрған қарлы жота-қыраттардың осы сұлулығын қызғанғандай, тартып алып талақ тастапты; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
көкжиек жоқ: Аспан да, байтақ өңір де ақ сұр; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
жер жоқ, бір өңкей бой суытып, жүрек мұздатар сұмпайы қар; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
еріксіз жалықтырады, еріксіз жалғызсыратады, жүз жылға бір-ақ қартайтып кеткендей қажытады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
құлазыған осына бір түске, бір мінезге қарап тұрып, көңіліңді аяныштың аязы буып, ботадай боздап жылағың келеді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ботадай боздап жылап тұрып, жаратылыстың осыншалық қатыгездігіне налығандай әлемдегі бүкіл жақсылық пен жамандық атаулыдан безінесің, ақша қардың ортасында меңдей қарайып тұрған жалғыз трактор |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Аппақ дастарқанның үстінде жорғалаған қоңыздай-ақ қауқарсыз, бейшара. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ауылдан шыққандарына екі күн, барар жері сонау көрінген ақ таудың ар жақ етегі – онда ауылдың ала жаздай дайындаған пішені бар; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
соны тиеп қайтуға барады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
олар үшеу: Нұржан және Аманжан мен Бақытжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қар мұхитты қақ жара арқырап келе жатқан тракторды Нұржан жүргізіп отыр; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
астынан аязды күнгі көк темірдің ызғары өтеді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
шолақ қара тонының жағасына мойнын тыға түсіп, әлгі көріністен көзін алмай телміріп келеді: ол қарайтын басқа еш нәрсе жоқ |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Айнала аппақ; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
тіпті бәрі үнсіз, қасат қарды қақ жарып, бір қарқынмен бір бағытта келеді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
достарының не ойлағанын білмейді Нұржан, әйтеуір, бозарған жүздері мұңға лайық, өзгеше көндім, өзгеше жуас, қайтпайтын сапарға аттанғандай аянышты халде; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ал өзі болса мынау ұшы-қиырсыз, еңку-еңку қарлы адырлардың үстіндегі қыбырлап тыныш таппайтын өмір жайлы, суық қысып ыбырсып қор болар жер жайлы, көзден де, көңілден де шеттей бастаған мұңсыз-қамсыз балалығы жайлы ойлайтын шығар; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
неге екенін білмейді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
осы қу медиен айдалада жападан-жалғыз қалып қойғысы; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
қалып қойып анау аппақ кебін қардың үстіне ақпен табандаған қара пиманың ізін тастап, мәңгі тымық, мәңгі суық шексіздікке, алдыңғы күні белгісіз бозаң жолға шыққысы келеді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
мейлі жалғызсырасын, мейлі қар басып үсіп өлсін, мейлі азынаған қысқы өңірдің аш қасқыры жеп кетсін – ойына алған дел-сал, ұйқылы-ояу қатал да қайырымсыз сапарға аттансам дейді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
өйткені сол бір белгісіз де шексіз кеңістікке қар қызы шақырған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алпамса тауға өрлеп келеді, ақ шағылдар таусылар емес, күн түнге ойыса бастады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аспан сұмпайы бұлттан азаттана бастады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
олар әлі ләм деместен томаға-тұйық бозарып отыр; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
көзі ояу, көңілдері ұйқыда; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
мүмкін, олар аппақ қардың үстіндегі көктемгідей жапырағын жайған әлі жас, әлі арманшыл, әрі күнәсіз көк өрім үш қайың шығар; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
қазіргі әрқайсысының жүрегінен сағыныштың, өкініштің белгісіз, бұдан бұрын еш жерде, ешқашан айтылмаған мұңлы да сырлы әнінің қалтырап барып, сыңси айтылуы – сол ақша қардың үстіндегі ақ қайыңның сұп-суық жел тербегенде шыдай алмай жылауы шығар; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
олар бұл ғаламда трактор гүрілінен өзге жан жарылқар үн естіп, көз суырар қардан басқа ештеңе көріп, бой мұздатар суықтан басқа түкті де сезініп келе жатпағаны рас; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ымырт жабылған сайын осының бәрінен |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Аппақ болып көсілген көріністің өзінен айрылды; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ендігі мезетте бұлттан тазарған Аспан жұлдыз таналарын тағынып, сылана бастады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
олар бәрібір үнсіз; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ауыздарын ашса болды қырқысып-төбелесе жөнелетіндей қауіпті де қаныпезер отырыс; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аспанға қарады: сансыз жұлдыздар жымыңдайды – бірі сөнеді, бірі жанады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
трактордың жарығы түн түндігін тілгілеп, сонау ойда болар-болмас жылтырағандай елес берген жетім сәулені іздеп барады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
соған асығады, жамырап табысқысы келеді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
көкке қарады; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
жұлдыз ақты, қайда түскені белгісіз, әйтеуір, олардан тым алыс. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қара көк Аспандағы жұлдыздар жауып тұрғандай сезінді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Астындағы темір қобдидан өткен ызғар шекесін солқылдатқандай тісі-тісіне тимей, қалтырай бастаған |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан, сол бір мағынасыз жанармен анау алдында бел-белестеніп мінгесіп ұштаса кете барған аппақ дүниеге жиіркене қарады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Жылда, тіпті қыстай көріп, көз қашты болған көрінісі болғанымен, дәл бүгінгідей көңілі суынып, көкірегін ызғар қарыған жоқ еді; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
дүниенің осыншалық иесіздігін тұңғыш сезінгендей зәрезеп күй кешті. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алғаш ауылдан шыққанда ептеп желік қысқандай болған, жастық шақтың көп-көп алаңсыздығы тағы да бір ессіздікке, мұңсыз-қамсыз жазира тірліктің жалғыз аяқ соқпағына жетелегендей еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Енді міне қар жамылған жұп-жұмыр таулардың тұтқынына түскен сайын сол жылымық көңіл, сол жылымық көңілдің шуақтары аязда үсіп өлгендей өгей өмірге тап болды; |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
оты жоқ, пеші жоқ жел кеулеп, ызғар буған иесіз үйдің қонағындай шарасыздықтың шырмауында қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қасаттана бастаған аппақ қарды жарып, бағдар-бағытсыз арындап келе жатқан ДТ-54-тің қазіргі мінсіз жүрісі ғана ендіті медет, ендігі қуат, үміт теңізін кешкен үш жігіттің |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Астындағы арғымағы-тын. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Елден шыққандарына екінші түн, кеше Фадиха деген ауылға түнеп шықты да, елең-алаңнан сапарға қайта аттанған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Алда – Қоңқай асуы. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аспан төсі шұрқ-шұрқ тесік. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ай әлі туа қойған жоқ. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қараңғылыққа бой бермеген адыр-қыраттар ағараң тартып, қорқыныш ұялаған көңілге ес болғандай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қорқыныш ұялай бастаған көңілге ес болған ол да емес, сонау төбедегі жетім жарық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ДТ-54 сол өлімсірей жанған жарыққа қарай өршелене өрмелеп келеді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Түн меңдеген сайын дүрілдеген үні де жер-көкті жаңғыртып қатты естілетіндей... |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үш жігіттің жанары да сол жалғыз жарыққа қадалған. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ендігі үміт те, тілек те сол – жұлдыздай жылтыраған сәуледе. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
ДТ-54 қайқаң қағып төбеге шыққанда, маңдайындағы қос шамы шатырын қар басып қалған ағаш үйді тінтіп өтті де, солқ етіп барып тұра қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қар құсып, сартылдаған жылан бауыр доңғалақтың үні сап тыйылды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан тұтқаны төмен басып, газды азайтты да, енді не істейміз дегендей, екі досына қарады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Олар да ошарылып, ләм деместен шарасыз отырып қалып еді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қар басқан үйден ешкім шықпады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Трактор жайлап қана зіркілдеп тұр. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осытракторүні жағаласып, сөздерін естіртпейтін болған соң, әбден айғайлап үйренгендікі ме, |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан қатарда отырған Аманжанның құлағына дыбыстады: – Біреуіміз үйге кіріп, біліп шығайық. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Қондыра ма екен? Аманжан оның дәл құлағының түбіне айғайлаған аузын қолғабымен баса қойды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Неменеге бақырасың? Құлағымның дабыл жарғағын тесіп – – жібердің ғой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Жатып кеп ашуланды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Дәл қарсы алдарында, темір қобдиға құйрығын қойып, мойнын тонының жағасына тығып, пысылдап ұйқтаған |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бақытжан әлгі айқайға ояна қоймағандай. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Үй жақтан тырс еткен дыбыс білінбейді. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Ептеп мал ұстайды білем, қора жақтан қойдың маңырағаны мен жылқының пысқырғаны естіледі. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Аманжан құлағын әлі шұқылап отыр: – Саңырау болып қалдым-ау деймін. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Неғұрлым керең болсаң – соғұрлым жақсы естисің. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Саңырау болсаң ғана сақ жүресің, – деп күлді Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бұдан соң екеуі де саусақтарын үрлеп, қып-қызыл болып қалқая қатқан құлақтарын уқалады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Мына қыстақта тірі жан болса, көп көрген құлағымды саған-ақ кесіп берейін, қарның ашса қақтап жерсің, – деді Аманжан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сығырайып шам жанып тұр ғой. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Ол сайтанның оты. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Сен де қайдағыны айтасың-ау, – деп күлді Нұржан. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Кеше Фадиха тұрғындары айтқан: Айыртаудағы асуда жалғыз үй оңаша тұрады деп. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Сол омарташы шал шығар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
– Олай деп бал ашсаң бар, біліп кел өзің. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Бәлкім, түсіңе кіре беретін періште қыз осы үйде тұратын болар. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржан ойланып қалды. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Есіне әлдене түскендей, жүрегі жиірек соғып, елегізи бастады. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Осы бір оқиғаны ойда жоқта есіне салғаны. |
Қар қызы
|
Оралхан Бөкей |
|
Нұржанның жарқ етіп жоғалған арман-адамын тірілткендей болды. |