Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1932 #мың тоғыз жүз отыз екінші# жылы 17 #он жетінші# қыркүйекте "Ауыл шаруашылығы туралы" қаулы қабылданып, Қазақстан мал шаруашылығындағы "кемшіліктерді түзеу" бағыты белгіленеді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Алайда қаулы өлкелік комитеттің жүргізген саясатын айыптамады, тіпті, ол қаулыда аштық туралы бір сөз жоқ. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Қаулы егіншілік аудандарында жеке меншікте 2-3 #екі, үш# бас сиыр, 10-20 #он, жиырма# бас қой, ал мал шаруашылығы аудандарында 100 #жүз# бас қой, 8-10 #сегіз, он# бас ірі қара, 3-5 #үш, бес# түйе, 8-10 #сегіз, он# жылқыға дейін ұстауға рұқсат берді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Сөйтіп, 1933 #мың тоғыз жүз отыз үшінші# жылдың наурызында Қазақ Өлкеком хатшысы болып Л. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Мирзоянның келуімен ғана аштықтың ауыр зардаптарын жою шаралары жүйелі түрде жүзеге асырыла бастады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
3. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Кеңес дәуіріндегі қазақ зиялыларына қарсы бағытталған айыптаулардың ішінде большевиктердің Алаш зиялыларына қарсы бағытталған күресі ең қатал және ымырасыз болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1920 #мың тоғыз жүз жиырмасыншы# жылдардың орта кезінде большевиктер Алаш зиялыларына қарсы күресте айыптаулармен ғана шектелсе, одан кейінгі кезеңде ол өте-мөте қатал жаппай саяси қуғынға ұласты. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Алаш зиялыларына қарсы күрестің жандануына 1925 #мың тоғыз жүз жиырма бесінші# жылы 29 #жиырма тоғызыншы# мамырда Сталиннің Қазақ өлкелік партия комитетінің бюросына өлкелік "Ақ жол" газетінің ұстанған бағытын айыптап арнайы жазған хаты себеп болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Ол хатта газет бетіндегі жарияланған мақалалардың бұл кезде шет елде эммиграцияда жүрген М. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Шоқайдың ойымен "үндес және пікірлес екенін, яғни алашордашыл, ұлтшыл идеяларды жаңғыртатыны" атап көрсетілді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Көп кешікпей-ақ, 1926 #мың тоғыз жүз жиырма алтыншы# жылы болған партия конференциясында Ф. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Голощекин басында А. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Байтұрсынов, Ә. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Бөкейханов, М. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Дулатов сияқты қазақ зиялылары тұрған ұлттық қозғалысты "реакцияшыл, тіптен, контрреволюцияшыл" деп бағалады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1928 #мың тоғыз жүз жиырма сегізінші# жылдың аяғында қазақтың ірі ағартушылары, әдебиетшілері, әртүрлі саладағы зиялылары және Алашорда қайраткерлері А. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Байтұрсынов, М. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Жұмабаев, М. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Дулатов, Ж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Аймауытов, X. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Ғаббасов және т.б., барлығы 44 #қырық төрт# адам қуғындалып, тұтқындалды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1930 #мың тоғыз жүз отызыншы# жылдың қыркүйек-қазан айларында ұлттық интеллигенцияның екінші бір тобы (40-қа #қырыққа# жуық адам), құрамында X. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
және Ж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Досмұхамедовтер, М. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Тынышпаев, Ж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Ақпаев, Ә. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Ермеков және өзге де зиялы қауым өкілдері бар, тұтқындалды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Көп кешікпей олардың 15-і #он бесі# (X. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
және Ж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Досмұхамедовтер, М. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Тынышпаев, Ж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Ақпаев, К. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Кемеңгеров және басқалары) Ресейдің Орталық қара топырақты ауданына жер аударылды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Мұндай іс-әрекеттердің барлығы большевиктердің өздеріне идеялық жағынан қарсылық көрсете алатын зиялылардан құтылу жолы екенін байқатады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1937-38 #мың тоғыз жүз отыз жеті, отыз сегізінші# жылдардағы жаппай қуғын-сүргін қарсаңындағы ең алғашқы іс Қарағандыдағы сот ісі болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Ондағы айыпталушылар тізімінде округтік партия ұйымының хатшысы М. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Гатауллин, мүшелері А. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Асылбеков, Н. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Нұрсейітов т.б. болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Олардың негізгі кінәсі — батылдылығы мен принципшілдігі. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Олар 1937 #мың тоғыз жүз отыз жетінші# жылы қарашада өткен сот процесіңде өздерінің "Мәскеудегі "троцкистік орталықпен" қалай байланыс орнатып, олардың тапсырмасын Қазақстанда қалай жүзеге асырғандарын мойындады". |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Кейін халық жауларын түсті металлургиядан, темір жол транспортынан, жерхалкомынан, байланысхалкомынан және т. б. жерлерден анықтап, жауапқа тарта бастады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Партия кеңес қайраткерлерінің тізімін Н. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Нұрмақов (БОАК президиумының жауапты кызметкері), т.Рысқұлов (РКФСР #Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы# ХКК #Халық комиссарлар кеңесі# төрағасының орынбасары) Мәскеуде ұсталып бастаса, кейін ол тізімді еліміздегі көрнекті қайраткерлер: К. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Сарымолдаев, Ұ. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Құлымбетов, Ғ. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Тоғжанов, Ә. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Лекеров, А. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Розыбакиев, Ж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Сәдуақасов, І. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Құрамысов және т.б. ұсталып ату жазасына, немесе лагерлерге ұзақ мерізімге айдалды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Контрреволюциялық іс-әрекет жүргізушілерге қарсы күрес науқаны мыңдаған жазықсыз адамдардың басына қасірет әкелді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Елде құқықты одан ары дөрекі бұрмалау күшейе түсті. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Саяси кінә тағылғандар ісі Кагановичтің ұсынысымен сотсыз қаралып, ату жазасына кесілетін болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Кейін ондай істердің өте көптігіне байланысты Молотовтың ұсынысымен жазалау тізіммен жүзеге асырылды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Ерекше Кеңес заңда көрсетілгеңдей толық құрамымен іс-әрекет етпеді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Олар алғаш "үштік" болып, кейін тіпті "екілік" болып әрекет етті. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Осы 1937-38 #мың тоғыз жүз отыз жеті, отыз сегізінші# жылдардағы қуғын-сүргін кезінде күштеу аппараты сотқа тартылатындарды тізіммен беретін болды және де оларға көбінесе ату жазасын талап етіп отырды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Кей деректерде 1937-1938 #мың тоғыз жүз отыз жеті, отыз сегізінші# жылдары Қазақстандықтардың 44 #қырық төрт# мыңы түрмелерге түсіп, 22 #жиырма екі# мыңы атылды десе, басқа деректер 1930-50 #мың тоғыз жүз отыз, елуінші# жылдары 100 #жүз# мыңнан астам адам репрессияға ұшырады, оның ішінде 20 #жиырма# мыңнан астамы атылғанын айтады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Р. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Конквест мәліметі бойынша Одақ көлемінде 1937 #мың тоғыз жүз отыз жетінші# жылы түрмеде қамалғандар 5 #бес# млн. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
, ал 1938 #мың тоғыз жүз отыз сегізінші# жылы тағы да 7 #жеті# млн. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
қамалғандар болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Ал А. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Солженицын 1939 #мың тоғыз жүз отыз тоғызыншы# жылдың 1 #бірінші# қаңтарына дейін Одақ бойынша атылғандар санын 1 #бір# млн. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
70. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
000 #жетпіс мың# адам деп көрсетеді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Қорытып айтқанда, 30 #отызыншы# жылдарда тоталитарлық жүйе Қазақстанның қоғамдық саяси өмірінің барлық саласында бекіді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Ол елде күшпен ұжымдастыру және 1937-1938 #мың тоғыз жүз отыз жеті, отыз сегізінші# жылдардағы саяси жазалау дәуірінің қайғылы оқиғаларымен ұштасты. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Республикадағы әлеуметтік-экономикалық өзгерістер, Қазақстанға Одақтас республика дәрежесін беру, мәдени құрылыстағы, халық ағарту ісіндегі және ғылымдағы табыстар сталиндік әміршіл-әкімшіл жүйенің тек қатаң идеологиялық қыспағында іске асты. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
№ 10 дәріс. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Қазақстан қайта құру жылдарында Дәрістің мазмұны: Қазақстан тәуелсіздігінің алғышарттарын тудырған 1980 жылдың екінші жартысындағы әлеуметтік-экономикалық қайшылықтар баяндалады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Дәрістің мақсаты: КСРО-ның ыдырау себеп-салдарын ашып, Қазақстандағы қоғамдық саяси жаңғыруларды талқылау. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1980 #мың тоғыз жүз сексенінші# жылдардың аяғында Қазақстанның мемлекеттік егемендігі мен ұлттық тәуелсіздік мәселелері алдыңғы қатарға шыға бастады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Өйткені Кеңестер Одағындағы қайта құру процестері халықтар арасындағы ұлттық қатынастардың өте күрделі екендігін көрсетті. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Одақтас республикалар Кеңес Одағын егеменді мемлекеттердің одағына айналдыру реформасын дайындай бастады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Оған КСРО-ның #Кеңестік Социалистік Республикалар Одағының# құрамында болып келген ұлт республикаларының Одақтан бөлініп шығып, өздерінің егеменді мемлекет болуы жөніндегі талаптарының әсері тиді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Осының нәтижесінде 1988 #мың тоғыз жүз сексен сегізінші# жылдың қараша-1989 #мың тоғыз жүз сексен тоғызыншы# жылдың мамыр айлары аралығында Балтық жағалауындағы Эстония, Литва, Латвия республикалары өздерінің егемендігі туралы алғашқы құжаттарын қабылдады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1990 #мың тоғыз жүз тоқсаныншы# жылы 25 #жиырма бесінші# қазанда Қазақстан Жоғарғы Кеңесі де «Қазақ КСР-нің #Кеңестік Социалистік Республикасының# мемлекеттік егемендігі туралы Декларация» қабылдады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Бұл кезде Кеңестер Одағының одан әрі дамуы жөніндегі әр түрлі үлгілері пайда болған еді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Қазақ КСР-і #Кеңестік Социалистік Республикасыны# соңғы кезге дейін Одақты сақтап қалуға күш салды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Алайда, жаңа Одақтық шартқа қол қояр алдында 1991 #мың тоғыз жүз тоқсан бірінші# жылы 19 #он тоғызыншы# тамызда бұрынғы Кеңес Одағының басшылары Янаев, Павлов, Пуго, Язов, Крючков қатысқан мемлекеттік төңкерістің болуымен және орталықтың ешқандай ымыраға келмеуімен байланысты одақтас республикалардың жетекшілері бұған дейін жүргізіліп келген келіссөз талаптарынан бас тартуға мәжбүр болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Бұл жағдайлар Кеңес Одағының ыдырауын тездетіп, оны реформалаудың 20 #жиырмасыншы# тамызға белгіленген Новоогарево келісімін болдырмай тастады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
«Тамыз бүлігі» Коммунистік партияның тарауына әкелді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1991 #мың тоғыз жүз тоқсан бірінші# жылы 8 #сегізінші# желтоқсанда Минскіде (Беловеж) Белорусь, Ресей және Украин президенттері «Тәуелсіз мемлекеттер достастығын құру туралы» Беловеж келісіміне қол қойды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Онда жоғарыда аталған мемлекеттер 1922 #мың тоғыз жүз жиырма екінші# жылы Одақтық келісімге қол қойып, КСРО-ны #Кеңестік Социалистік Республикалар Одағын# құраушылар болғандықтан: «КСРО #Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы# халықаралық құқықтың субъектісі ретінде өмір сүруін тоқтатады және геосаяси мәнін жоғалтады» - деп мәлімдеді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Одан әрі: «Біздің халықтардың тарихи бірлігіне, қалыптасқан қатынастарға сүйене және екі жақты келісімдерді ескере отырып, демократиялық құқықтық мемлекет құру үшін жоғарғы келісім жасаушы тараптар Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығын құрады», - деп атап көрсетілді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Сөйтіп бұл келісім 1922 #мың тоғыз жүз жиырма екінші# жылы Кеңес Одағының құрылуы туралы шарттың күшін жойып, Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығын құрды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Бұдан кейін Орта Азия және Қазақстан мемлекет басшылары Ашхабадттағы кездесуде «Беловеж келісімін» талқылап, тең құқықтық дәрежеде жаңа мемлекеттер достастығын құруға әзір екендіктерін білдірді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Осылайша, 1991 #мың тоғыз жүз тоқсан бірінші# жылы 21 #жиырма бірінші# желтоқсанда Алматы қаласында бұрынғы Кеңес Одағы құрамындағы 11 #он бір# тәуелсіз мемлекет арасында Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығын құру туралы келісім хаттамасына қол қойылды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Олардың арасындағы қарым – қатынастар әрбір елдің мемлекеттігін тану және құрметтеу, өзін-өзі билеу құқығының бұлжымастығы, тең құқылық және ішкі істеріне қол сұқпау ұстанымы, күш қолдану мен күшпен қоқан-лоққы жасаудан, экономикалық және қысым жасау әдістерінен бас тарту, дауларды шешу адам құқы мен еркіндігін, соның ішінде аз ұлттардың да құқығын құрметтеу, халықаралық құқық нормалары мен міндеттерді адал орындау негізінде дамиды - деп мәлімдеді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Сөйтіп, 1991 #мың тоғыз жүз тоқсан бірінші# жылғы желтоқсандағы Алматы қаласында бас қосқан тәуелсіз елдер басшыларының келісімі КСРО-ның #Кеңестік Социалистік Республикалар Одағының# әмір сүруін тоқтатумен аяқталды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Шыңғыс ханның ұрпақтарының әрқайсысы хандық билікке үміткер саналды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Сонымен бірге, бұл әлеуметтік топ руға бөлінбеді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Әрбір сұлтанның өзіндік үлесі болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Қалған әлеуметтік топтардың бәрі қарасүйектерге жатты. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Қарасүйек өз ішінде тайпаға, руға бөлінді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Қарасүйек әлеуметтік тобынан ерекше құқықтар иеленген тек билер болды. |