Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1889 #мың сегіз жүз сексен тоғызыншы# жылғы 13 #он үшінші# шілдеде қабылданған "Ережеде" шаруалардың қоныс аударып, тұрақтайтын аудандары нақты көрсетіледі: Жетісу, Ақмола және Семей облыстарының территориясына орыс-украин шаруалары көптеп қоныстануы белгіленді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Атамекенінен қоныс аударған шаруаларға қажетінше жерді үлестіру кеңінен жүргізілді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Патша үкіметі өзінің қоныс аудару саясатын қарқынды жүргізуді көздеп, 1892-93 #мың сегіз жүз тоқсан екі, тоқсан үшінші# жж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Ұлы Сібір темір жол кұрылысын бастады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Қазақтар жерін экономикалық игеру мақсатында "артық", "бос" жатқан жерді анықтайтын түрлі экспедиция құрылып, жедел жұмысқа кіріскен еді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Қазақстанның оңтүстігінде 14 #он төрт# мыңдай орыс, украин және әскери адам қоныстанды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
XIX #он тоғызыншы# ғасырдың 80 #сексенінші# жылдарында мұнда 5 #бес# уезд және 80-нен #сексенінен# астам елді мекендер пайда болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Қоныс аудару салдарынан жергілікті тұрғын саны азайып, демографиялық ахуал күрделене түсті. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Қазақтар сан жағынан 1897 #мың сегіз жүз тоқсан жетінші# ж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
санақ бойынша 87 %-ға #сексен жеті пайызға# дейін азайды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Келімсек орыс және украиндардың саны 532,7 #бес жүз отыз екі бүтін оннан жеті# мыңға, татарлар - 55,4 #елу бес бүтін оннан төрт# мыңға, өзбектер - 73,5 #жетпіс үш бүтін оннан бес# мыңға, ұйғырлар – 56 #елу алты# мыңға артқан. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Бұл сандық көрсеткіштер жаңа XX #жиырмасыншы# ғасырда ұлғая түсті. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
2. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1822-1824 #мың сегіз жүз жиырма екі, мың сегіз жүз жиырма төртінші# жылдардағы Жарғылардың қабылдануымен Орта және Кіші жүзде хандық билік жойылды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Авторы Сібір әскери губернаторы М. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Сперанский болған «Сібір қырғыздары туралы» Жарғы бүкіл Орта жүздің жерін қамтыса, авторы Орынбор әскери губернаторы П. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Эссен болған «Орынбор қырғыздары туралы» Жарғы Кіші жүз территориясына таралды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
«Сібір қырғыздары туралы» Жарғы бойынша Орта жүз территориясы «Сібір қырғыздарының облысы» аталып Батыс Сібір генерал-губернаторына бағынатын болды да орталығы алғаш Тобыл, 1839 #мың сегіз жүз отыз тоғызыншы# жылдан бастап Омбы болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Хандық билік жойылғаннан кейін Оңтүстік-батыс Сібірде тұратын қазақтар ішкі округтерге біріктірілді, ал Орта жүздің қалған қазақтары сыртқы округтерді құрады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1838 #мың сегіз жүз отыз сегізінші# жылға қарай 7 #жеті# сыртқы округ құрылды: Қарқаралы (1824 ж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
#мың сегіз жүз жиырма төртінші жылы#), Көкшетау (1824 ж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
#мың сегіз жүз жиырма төртінші жылы#), Аягөз (1831 ж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
#мың сегіз жүз отыз бірінші жылы#), Ақмола (1832 ж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
#мың сегіз жүз отыз екінші жылы#), Баянауыл (1833 ж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
#мың сегіз жүз отыз үшінші жылы#), Құсмұрын (1834 ж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
#мың сегіз жүз отыз төртінші жылы#), Көкпекті (1838 ж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
#мың сегіз жүз отыз сегізінші жылы#). |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Әр округ болыстар мен ауылдарға бөлінді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Батыс-Сібір генерал-губернаторлығын генерал-губернатор басқарды, оған сібір қырғыздарының облысы бағынды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Округтердің басшылығында округтік приказдар тұрды және оларды сұлтандар жиналысында 3 #үш# жылға сайланатын аға сұлтандар басқарды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Округке 15-тен #он бесен# 20-ға #жиырмаға# дейін болыс кірді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Болыстарды сұлтандар басқарды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Бір болыстың құрамында 10-нан #оннан# 12-ге #он екіге# дейін ауыл болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Ауылдарды ауыл старшындары басқарды, әр ауылда 50-ден #елуден# 70-ке #жетпіске# дейін үй болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Қазақтарға тек қана өз округында ғана көшіп-қонуға рұқсат берілді, ал бір округтен екінші округке өту үшін жергілікті басшылардан рұқсат алуы керек болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Жаңа әкімшілік бөлініс қазақтардың дәстүрлі жер қатынасын күйретті де, рулық қауым құлдырады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Сонымен қатар оған аға сұлтандарға, болыс сұлтандарына, тілмаштарға, казактарға түрлі көлемде жер бөліп беру де әсер етті. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Оларға өңдеуге, мал шаруашылығына, омартаға т.б. ыңғайлы жерлер бөлінді және егер де ол жерлер қойылатын талаптар бойынша дұрыс пайдаланылатын болса, онда оның иесі жерге меншік құқығын иеленуге де мүмкіндігі болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Патша өкіметінің қарауы бойынша Орта жүз жері бөлініске түсіп, бір әкімшілік басқарудан екіншісіне өтіп жатты. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Осылайша, Омбы облысы Тобыл губерниясына кірді, Семей және Өскемен уездері Том губерниясына берілді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1824 ж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
#мың сегіз жүз жиырма төртінші жылы# Орынбор генерал-губернаторы П. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Эссен даярлаған «Орынбор қырғыздары туралы» Жарғы кіші жүзде жүзеге асырылды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Бұл реформа барысында Кіші жүздегі хандық билік жойылып, оның территориясы: Батыс, Орта және Шығыс болып үшке бөлініп, Орынбор генерал-губернаторлығына бағынды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Бұл бөліктердің басында аға сұлтандар тұрды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Бірінші аға сұлтандар: Қаратай Нұралыұлы, Темір Ералыұлы, Жұма Құдаймендеұлы болды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Аға сұлтандардың жанына Ресейдің «көзі мен құлағы» саналған 200 #екі жүз# адамнан тұратын казак-орыс отрядтары берілді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Сұлтандарға жылына 1200 #мың екі жүз# сом жалақы төленді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1824 ж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
#мың сегіз жүз жиырма төртінші жылғы# Жарғы бойынша құрамында төраға, төрт кеңесші және төрт ауқатты қазақтан тұратын шекаралық комиссия құрылды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1822 ж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
#мың сегіз жүз жиырма екінші жылғы# Жарғыдан айырмашылығы Кіші жүздегі ауыл старшындарынан бастап аға сұлтандарға дейін сайланбайтын болды, оларды шекаралық комиссияның ұсынысымен Орынбор генерал-губернаторы тағайындады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1831 ж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
#мың сегіз жүз отыз бірінші жылы# дистанциялар мен старшындықтар ұйымдастырыла бастады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Батыс белікте - 8, #сегіз# Ортада - 20, #жиырма# Шығыста- 28 #жиырма сегіз# дистанция құрылды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
1837 ж. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
#мың сегіз жүз отыз жетінші жылы# 1 #бір# сом 50 #елу# тиын күміс ақшамен түтін салығы енгізілді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Сұлтандар, старшындар және молдалар салықтан босатылды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Кіріспе 1. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Тарих дегеніміз адамзаттың пайда болғаннан бергі өткен өмірін заттай және жазбаша деректері арқылы зерттейтін ғылым. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Яғни, тарих адамзат қоғамының шығуы, дамуы мен бүгінгі күнге дейінгі өркендеу кезеңдерін танып зерттейді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Өткен өмірімізді зерделеу негізінде кешегі оқиғалардың түп-тамыры мен себеп - салдарының байланысы ашылады, өткені жаңғыртылады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Кешегі оқиғалар тәлімі қазіргі өмірімізге сабақ болады, болашағымыздың даму жолы айқындалады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Сондықтан өткен тарихымыз бен бүгінгі өміріміз бір-бірімен тығыз байланыстағы қоғамымыздың эволюциялық даму кезеңдері болып табылатындықтан, оның алдағы даму бағытын болжауға мүмкіндік береді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Отан тарихы жалпы тарихтың ажырамас саласы ретінде бар тарихи заңдылықтарға сүйеніп, дүниежүзілік тарихи процестермен бірге дамиды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Қазақстан тарихы Түрік халықтары мен мемлекеттерінің және Ресей империясының тарихы мен КСРО #Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы# тарихы шеңберінде қарастырылады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Қазақстан тарихы пәні қазақ халқының қалыптасуы, мемлекеттік-құқықтық жүйелердің, шаруашылығының, мәдениетінің, қоғамдық және әлеуметтік қатынастардың әр кезеңдегі дамуын зерттейтін ғылым болып табылады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Курстың негізгі мақсаты – қазақ халқының көне заманнан бүгінгі күнге дейінгі тарихына қысқаша шолу жасау. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Бүгінгі таңда Қазақстан тарихы ғылымының алдында бірқатар мақсаттар бар: тарихты объективті және ғылыми тұрғыдан зерттеу, қазақ халқының шынайы тарихын қалпына келтіру, идеологиялық қысымдардан (догмалардан) тазарту, отандық тарихымызды көпшілікке танытып, ұрпақ тәрбиелеу, қазақстан халқын отансүйгіштікке үндеу, т.б. болып табылады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
2. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Біздің заманымыздан бұрынғы 800 #сегіз жүз# мың жылдықта Қазақстан жерінде алғаш адамдар мекендеген дәуір. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Бұл кезде еңбек құралдары тастардан жасалып, оны игерудің түрлі технологиялық әдістері қолданылған. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Қиын өңделетін тастар бірте-бірте тұрмыста, шаруашылыққа пайдаланылды, тас балталар, кетпендер, келілер, дән үккіштер, келсаптар жасала бастады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Ежелгі қазақ жеріндегі тайпалар аңшылықпен, балық аулаумен, өсімдіктерді жинаумен шұғылданған. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Кейініректе олар мал өсірумен, егіншілікпен және кен өнеркәсібімен айналыса бастады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Алғашқы адамдардың осындай тіршілігіне қатысты Қазақстан тарихының деректерін үш түрге бөлу тәртібі қалыптасқан: археологиялық немесе заттай, ауызша және жазбаша деректер. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Археологиялық деректерге адамдардың тұрақтары, молалары мен күрделі құрылыстар, адамдардың тіршілігімен байланысты материалдық қазбалар жатады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Оған еңбек құралдары, соғыс қарулары, ыдыс-аяқтар, киім-кешектер, әшекейлер тіпті тұрақтардың күрделі құрылысы, қорғандар да кіреді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Мысалы: Тамғалы, Арқайым ескерткіштері, Есік, Бесшатыр, Берел қорғандары, Білге қаған, Тоныкөк жазба ескерткіштері, Арқайым, Суяб, Талғар, Отырар т.б. қалалары. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Ауызша деректер ауызша сақталып жеткен эпикалық шығармалар, аңыздар, мақал-мәтелдер, әдет-ғұрыптар, құқықтық әдет нормалары саналып, қазақ этносының мәдени және тарихи даму ерекшеліктерін ашуға көмегін береді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Мысалы: «Ер Төстік», «Алпамыс батыр», «Ер Тарғын батыр», эпостары, «Қасым ханның қасқа жолы, Есім ханның ескі жолы», Тәуке ханның «Жеті жарғысы» заңдары және т.б. Жазбаша деректер кейінірек жазудың шығуымен қалыптасты және тарихтың даму кезеңдеріне байланысты бірнеше түрлерге бөле беруге болады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Қазақстан тарихы бойынша көне жазба деректерге парсы патшаларының клинопистік жазба ескерткіштері, қытай тарихшыларының хроникалары және грек рим авторларының шығармалары жатады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Қазақстандағы орта ғасырлық түркі және моңғол мемлекеттерінің тарихы түрік, иран, византия, араб жазба деректерінде бейнеленген. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Қазақ хандығының құрылуы мен дамуы қазақ тарихшылары Мұхамед Хайдар Дулати және Қадырғали Жалайридың шығармаларында, орыс жылнамаларында және европалық авторлардың еңбектерінде көрініс тапқан. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Ресей империясының Қазақстанды отарлау тарихы Ш. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Ш. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Уәлиханов, М. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
С. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Бабажановтың сондай-ақ бірқатар орыс зерттеушілері А. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Левшин, В. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Бичурин, В. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Веляминов Зернов, В. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
В. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Радлов т.б. деректік еңбектері арқылы ашылады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Жазбаша деректердің маңызды бір түрі мемлекеттің түрлі ресми құжаттары, заңдары, ресми тұлғалардың жазбалары Қазақстан тарихының бүгінге дейінгі даму тарихын айқындауға септігін тигізеді. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
3. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Тарихнама (тарихты жазу) мәселесі тарихты кәсіби зерттеушілердің жариялаған еңбектері негізіндегі ғылыми даму деңгейін қарастырады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
ХІХ #он тоғызыншы# ғасырдың соңы мен ХХ #жиырмасыншы# ғасырдың басында тарих ғылым ретінде қалыптасып, дамыды. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
Арнайы тарихи тақырыптар бойынша зерттеу еңбектері жарық көре бастады. |
Тарих
|
Гүлмира Досекеева |
|
ХІХ #он тоғызыншы# ғасырларда алғаш тарихи еңбектер жазған Ш. |