Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Солай, Надя |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сөйтіп мен өмірдің алғашқы мектебін өткенмін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Түсіндің бе? — деп Света иығыма қолын салды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мен өзі түсініп те, кей жерін түсіне де алмай отырмын, — деп шынымды айттым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мен де кейбір шындықтарды кейінірек түсінгенмін, — деді Света |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан аз іркіліп, бетіме қарап мырс етті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Әйелдің аты әйел емес пе, кейде бір іште жатқан шеріңді сыртқа шығарып алғың келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Білесің ғой, біздің әйелдерге айтсаң неше саққа жүгіртіп ала жөнеледі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сен тұйықсың |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Байқаймын, ішіңде жатқан бір сыр сандығың бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Естігеніңді шашау шығармай, сонда жинай бересің, — деп Света көңілсіз әңгімесін күлкімен бітірді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света серпілгесін мен де сергіп қалдым, тек сондайда бір орынсыз сөзді қойып қалатыным бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Осыны Николай біле ме? — деппін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құдай оңдап Света бұл сұрағыма қысылған жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Е, неге білмесін, біледі, — деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Көңілсіз әңгіме айтып сені біраз шаршатып тастадым ба, қалай? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ендеше көңілдісін айт, — деп тағы да қойып қалғаным |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қанша мақтағаныммен сен де әйелсің ғой, бәрін білгің келеді, ә, — деп күліп алды, — Ойыңды түсіндім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Николай ғой? — Күлкісі тез өшіп, қайтадан байсалды, жадау қалпына түсті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Шешемнің сол көзімді ашқаны да маған оңай тиген жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мамам «түңілме» десе де көп нәрседен, әсіресе, адамдардан түңіліп кеттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұрттың бәрінің сыры маған мәлім сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді менің жағдайыма қызықпайды ғой, бірақ еркектердің қызығатыны жалғыз ол ғана ма |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жігіттер қырындаса-ақ ар жағында бір арамдығы тұрғанын сезе қоятын секемшіл болып алдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Арада екі-үш жыл өткен соң осы Николай кездесті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мұның бір жақсы жері ар жақ бер жағының бәрі ап-анық көрініп тұрады екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның мені сатпайтынына, сатпақ түгіл, қандай от болса да мен үшін қойып кететініне күмәнім болмады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның үстіне ықыласы жеңіп кетті де |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
айттым ғой еркектің ықыласы құласа әйелді жеңбей қоймайды деп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ал, Надя, менің бар сырымды біліп алдың |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді мен сенің уысыңдамын, — деп Света өз хикаясын күлкімен тәмамдады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
4 |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен өзі, сірә, зерек емеспін-ау деймін, бір әңгіме естісем, соны бірден түбіне жетіп түсіне қоймай, ойыммен оқтын-оқтын қайтып оралып, күйіс қайырған түйедей талмап барып жұтатын әдетім бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Светаның бұл әңгімесінің де бар мәні маған кейінірек жетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Саша туралы сараң сөйлегені |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
соншалық көңілін қалдырған адам туралы кісі ыстық сөз айта ала ма, бірақ кезінде тым ыстық болған сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұрт біткеннен түңіліп кетуі де тегін емес қой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үлкен бір сезімге беріліп, содан күйреп, ауыр күйзеліске ұшыраған түрі бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менен жасы мен білімі ғана артық десем өмірдің де біраз сырын ұғып қалған болды-ау бұл әйел |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қатты ауырып, өлім аузынан қайтқан, еңсесін енді ғана көтеріп келе жатқан адам сияқты көрінді ол маған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Орыс деген халықпен араласқаныма үш-ақ ай, бұрын сыртынан естуім болмаса сырын білмеуші едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Олардың қыздары, әсіресе қала қыздары еркін болады деуші еді, рас екен-ау |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қысылып-қымтырылмай жүріп көңілі кеткен жігіттерін таңдайды, сырын біліп сынайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біздің қазақта да бұрынғыдай атастыру қалды ғой, қыздар көбіне көңілі кеткен жігіттеріне барады, бірақ әйел жолы әлі де жіңішке жатыр-ау |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әке-шешең қатал болмаған күннің өзінде сынай қараған сырт көздер-ақ аяғына тұсау салып қояды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аудандағы ең жоғарғы тоғызыншы класқа дейін оқып, білімді саналған, көзге түскен кердең қыздың бірі мен едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзгеше түрімен кішкентай аудан орталығын елең еткізіп алыстан келген қызыл командирге күйеуге шықтым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бүкіл бойжеткендердің ішінде жалғыз жүлдені өзім алғандай болдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света ғашықтық жайынан сөз қозғады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы мен Қасымбекке шын ғашық болдым ба? Әр жағдаймен алаң болып, көңілім алып-ұшып жүріп сол арасын ойламағанмын ба қалай? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Ғашықтық» деген сөз бала кезімде ертегі, жырларда құлағыма шалынды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ ертегі, жырлардағы өмір де, адамдар да бізден бөлек, биік көрінетін де, олардың бойындағы алапат от сезімдер де біздің кішкентай бойымызға сыймайтын, қысқасы, қол жетпейтін нәрсе болатын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бүгінгі жабайы адамдар жырды тыңдап қанша тамсанғанмен «өз басымнан ондай сезім кешемін» деп ойлай қоймайтын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ертегі, жырдан ауысып азғана қазақ жазушыларының аз ғана кітабын оқығаннан кейін де «ғашықтық» деген сөз мен үшін аспаннан жерге түспей-ақ қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мұнда да қыз бен жігіттер өліп-талып, күйіп-жанып жатады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Және біздей жабайы емес, кілең бір «асыл жандар» |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
(Қайта осы орыстың «любовь» деген сөзі оңайлау ма дедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол өзі көп айтылады, және әркімнің-ақ көңілінде бола беретін нәрсе тәрізді) |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы бір әсерден болар, анандай ғашық болуды мен өзімнен дәметкенім жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ көңілімде көмескі, бұлдыр арманым болғаны рас |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол кейде тәтті қиялға айналып, әжептәуір жерге алып та кететін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ондайда керемет сұлу, көрікті ер жігіт |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Басқа халықты білмеймін, қазақта қыз баласының сезімін оятатын тек жыр мен кітап қана емес, көбіне жеңгелері |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Олар жай адамның қолы жетпейтін алыстағы ғашықтықты айтып әуре қылмайды, жас денедегі оянып келе жатқан сезімге жақын, ұрымтал тұстан дәл басып, нағыз қызықты жерден түртеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Күйеу деген жақсы болады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қу тізеңді құшақтап, дөңбекшігеннен, беу, ойбай-ау, жас жігіттің ыстық құшағына не жетсін», — деп бастап — түк білмейтін шығарсың әбден-ақ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бой жетіп қалдың, ішің бәрін біледі ғой», — деп онсыз да мазаңды алып, денеңді қыздыра бастаған табиғаттың отына май құяды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Одан әрі тұрмысқа шығудың, бір үйдің қазан-ошағына ие болудың артықшылығын құлағыңа құйып, «о бастан пешенеңе жазылған» болашақ тірлігіңе баулиды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ай, айналайын қазақтың жеңгелері-ай, табиғат оята бастаған нәпсіні қатал ана қанша тұншықтырып тастаса да, сендер оп-оңай тірілтіп аласыңдар-ау |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейде қыздың ардақтысын бір көйлекке сатып та жіберетін кездерің болады, бірақ әйтеуір не де болса өмірге бастайсыңдар, өздерің татқан ләззатты аяғы тұсаулы, жолы тар қыз балаға татырғанша, тағат етпеуші едіңдер-ау |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің Дариға деген жеңгем бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күйеуі бізге үш атадан қосылатын , бірақ әкем атадан жалғыз болған соң, олардың үй іші бізге жақын араласып кеткен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Денесі тығыршықтай, бойы сұңғақ болса да жұдырықтай шүйке бас, бет-бітімі де қуыршақтай кішкене ғана бір қарағанда әжептәуір әйел денесіне кішкентай ғана қыз баланың басын қондырып қойған сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аузы оймақтай, кішкене ғана пісте мұрын, сызылған қысық көзі моншақтай жылтырайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күйеуге шыққанына бес-алты жыл болса да көзі күлімдей жылтырап тұратын томпақ бетінен балалық табы кетпей-ақ қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Балалық кезіндегі мінезі де өзгермеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан болар, оның менен алты-жеті жас үлкендігіне қарамастан,екеуміз қатар өскен құрбыдай — сырымыз ашық болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дариға қазақтың салты бойынша менің атымды атамайды, бірақ меншіктеп ен салып, ат та қоймайды, жәй қыз-ау» дейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ішіне сыймай баратқан жаңалығы, не өсегі болса, қасыма жүгіріп келіп, шымыр білегімен мойнымнан құшақтап алып: «қыз-ау, сен естідің бе?» деп ыстық лебімен құлағымды шарпып сыбырлай жөнеледі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның демінен құлағым буланып, дымқыл тартып қалады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кісі отырсын, мейлі оңаша болсын, маған айтатын әңгімесін сыбырлап бастайтын Дариғаның әдеті, бірақ сәлден кейін күбірге ауысып, одан қыза келе бөгде кісі отырса да елемей, дауыстап кетеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен бүйірінен шымшып алғанда бейкүнә кескінмен бетіме үрпие қарап, таңырқап қалады да содан кейін өз қылығы есіне түсіп, сыртқа сүйрей жөнеледі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дариға қанша бала мінезді, аңқау көрінгенмен, біраз жыл оң жақта болған әйел емес пе, әжептәуір кекселігі де бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әсіресе жігіт-желеңді жақсы таниды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менімен қатар жүрген оқушы балаларды ол адам санатына қоспайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал, сырттан қырындап көз тастаған ересек жастардың ешқайсысын қапы жібермейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Қыз-ау, ана cap жалақтың ойы да тегін емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жоқты сылтауратып осы үйге екі-үш келді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көзі жыпылықтап саған қарай береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
О, түсіп қалғыр, МТС-тың шатөботы болғанға өзін әжептәуір әкім болдым деп шелтеңдеп жүр ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дәмесін қарай гөр шіріктің» |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Бүгін дүкенге бара қалсам, әлгі үрпек бас кішкентай қара бар ғой, Бекберген деген, сол алдымнан шыға келгені |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзің бері қарашы, қыз-ау, қайрылмасам да қалар емес, дүкеннен ере шықты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Жеңге-ей» деп мияулап сызылады келіп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Е, немене» дедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Жібектің түйіні бір, жас-жастың тілегі бір» деген, сізден бір қолқам бар еді» деп суыртпақтап келе жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның да көкейіндегісі сен екенсің |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
О, түсіп қалғыр, ол талайдың соңынан жүгірген, енді саған қарап әукесінің салбырауын қарашы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ойбай-ау, бетім-ау, ол Қадырбай шалдың сарықарын боп қалған тоқалына да қол салыпты дейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құрсын, аулақ жүр дедім» |