Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
қатесі, қасіреті болса да жәдігөйлігі жоқ еді-ау оның |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұрт біреу көрмесе тісінен шығармайтын масқарасын менің алдыма жайып салып өзін өзі аямай жазалаған жоқ па еді, Николайдан да тайсалмады, араларына жақындық салып жарастық іздеген жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ойлаған сайын осы құрбым еркек-ұрғашымыздан бірдей бөлініп биіктей береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көңілі менікіндей болып, менің орнымда болса ол өйтіп көлгірсімес еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ұяламын деп Абанды ұялтып жібердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оныкі менікіндей ««аттанды ұят емес шын ұят қой: «күйеуінің қазасына жылы толмаған қаралы әйелге сөз айттым, сол үшін ол менен түңіліп, шошып кетті» деп ішін ит жалатқандай кірерге тесік таппай жүрген шығар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Таң атқанша мені қинаған осы хал болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жазығы Қасымбектің артын тоздырмайын деп ауыртпалығын арқалағаны ма? Жазықсыз ұяттан арылмай тұрып көзі жұмылып кетпесе екен, деп дөңбекши бердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ертеңгілік, «Абандар аман келді» деген хабарды естігенде етегіме сүрініп күркеден әзер шықтым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Баяғы әскери форма қашанғыға шыдасын, бұрынғы солдаттар да, Николайдан өзгесі, басқа партизандар сияқты қолдарына түскенін киетін болған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абанның да баяғы, жабағысы жүнделмеген тайлақ сияқты екі жамбасын томпитып, сирағын сидитып тұратын галифесі жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Санын қысып тырсиған тар шалбардың балағын етіктің қонышына тығып, белін қайыс белбеумен буып, үстіне жеңі қысқалау ықшам күртке киіп алған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қол-аяғы серейіп өсіп кетіп, ескі киімін жаңарта алмай жүрген ересек бала жігіт сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тек жақындағанда ғана кең шықшыты бұрынғыдан да үлкейіп, құлақ түбінен бөлініп шығып, қызыл шырайы сұрланып, бет терісі қалыңдап есейіп қалғанын сезесің |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Томпақтау дөңгелек қой көзі де шүңірейіп тереңдеп, нұры өткірлене түскен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол түріне қарап ересек дейін десең бір нәрсеге мәз болып арасалаңдап шыға келгенде бала сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы жігіт ересек пе, бала ма, соны өзім де ажырата алмай қаламын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазір де алыстан қарағанда қысқа жеңінен серейіп шығып кеткен балаң жігіт болып келе жатыр еді, қасыма таянғанда ауыр түнде ұйқы көрмей қарауытып қажыған суық жүзіне көзім түскенде, ар жағымнан атылып кетейін деп тұрған қуанышты даусым алқымыма тығылып кептеліп қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бар айтқаным: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Әйтеуір, аман-сау келдіңдер ме? — деппін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Пәлендей қауіпті еш нәрсе болған жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Немістер ұйықтап жатыр екен, — дей салды Абан |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан кейін кішкене көңілденіп: — Балалардың да несібесі бар екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құдайға шүкір, құр қол қайтқаным жоқ, — деп бір түйіншекті ұстата берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Рахмет» дегенім шығар, аузымды қыбыр еткізіп, Абанның қолындағы түйіншекті алып, селтиіп тұрып қалыппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан «ойбай-ау, қазір бұрылып жүре берсе қайтем» деген ой шошытып: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Өзің де отырсайшы, бірге тамақ ішейік, — дедім, — Қазір су қайнатып жіберейін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— «Бәрімізді тойдыратын өзі де мардымды нәрсе емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Байғұс бір кемпір қосымызда екі кішкентай баламыз бар еді дегесін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзі бір көңілшек адам екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
қайтсын енді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
» |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абанның сөзі бір құлағымнан кіріп, бір құлағымнан шығып жатыр, өз ойыммен арпалысып мағынасын шала-шарпы ұғамын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Түні бойы дөңбекшітіп, қинаған ойларым қайда? Абан жазатайым болса үлкен ренішпен, жанын жегідей жеген жалған ұяттың күйінішімен құса болып көз жұмады-ау деген қорқынышым қайда? Мына өтірік жүрмейтін қалың соғыстың ортасында да қылымсуым қалмағаны не пәле? Абан енді батып, қайталап сөз айта алмайды ғой, осы жігітті әрі-сәрі қылып азапқа салып қойғанша, жауабын өзім қайтаруым керек емес пе? Екі бала сүйретіп, осы көпке масыл болып жүрген мүсәпір қатын сонша бұлданатын нең бар? деп өзіме ыза болам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ыза болған сайын булығып, еш нәрсе айта алмай сыздана берем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сөзіне жөндеп құлақ қойып тыңдамай тұрғанымды сезді-ау деймін, Абан «ал мен жігіттер жаққа барайын» деп ыңғайлана берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абан енді кетсе арамыздағы бір нәрсе үзіліп кетердей шошынып: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жоқ, жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кеткені несі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
, қазір мен шай қайнатам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
тым болмаса ішіңді жылытып ас-су ішпей |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сонша жерден түн қатып соғысып келгенде |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Түнімен ұйықтай алмадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Зәре-құтым қалмады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құдай сақтап енді аман-сау келгенде, |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— деп бәйек болдым да қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шай үстінде есімді жиып, бойымды тежеп, ойымды сұрыптасам да, қызарып-сұрланып, қысылып-қымтырыла отырып, ақыры Абан сөзінің жауабын бердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұрын да жұбымыз жазылмай, тағдырымыз тіркесіп келе жатқан жандар едік, енді бір үй болып жұптастық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абанның ар жағы көрініп тұрады ғой, оның бар ықыласымен құлағанына шүбәм болған жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тек оның мол ықыласының орайын мен ғана толтыра алмай жүрдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз үшін жанын аямай жүрген осы бір ақ көңіл жігіттен аянарым жоқ-ақ сияқты еді, өйтсе де, көңілім мен нәпсіме түскен бір тұсау бар; сол тұсауы түскірді ағыта алмай-ақ қойғанмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қосылған алғашқы күндері тіпті мазасыз болдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аңсары қатты, арынды жігіттің аптығы нәпсімді оятып жіберудің орнына, көңілімді үркітіп тастайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбектен өзгені көрмеген надан тәнім де тосын еркекті жатырқайтын тәрізді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Байқасам — арамызға Қасымбек кіріп кетеді екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күндіз екеу болғанмен төсекте үшеуміз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осындай алаң көңілден арыла алмай әуре болдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абанда ондай сезім бар ма екен? Сірә жоқ шығар, мен сияқты кіді емес, екіге жарылып алаң болмайтын, көңілі тұтас, бір беткей жігіт қой, ол тұрмақ менің қақ жарылған хәлімді де сезе бермейтін тәрізді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абан алаңсыз болса, айыбы не? Тек менің өзім әр нәрсеге әккі болып кетіппін; біреудің ар жақ-бет жағына сұқ көзімді жүгірткіш, әсіресе өз көңілімнің бүкпелері мен ұры қалтарыстарын тіміскілегіш қазымыр мінез тауыппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан шығар, Абанды да қазір алақаныма салып, айналдыра үңілгендей ар жақ-бер жағына көз жүгіртем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абан мені «Нәзікеш» деп еркелетіп сөйлейтін болды, өйдемегенде қайтсын, енді балама әке, маған жар, шаңырақ иесі қожайыным ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ мен тым есейіп кеткенмін бе, ыңғайсызданып еркелей алмаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екінші некемнің алғашқы некемнен, ендігі жай-жапсарымның бұрынғыдан өзгеше боларын сеземін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алғашқыда жасым он сегізге қараған сырықтай қыз болсам да, бетім ашылмаған бала едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек менен жеті жасы үлкен, көрген түйгені көп, қабырғалы азамат, |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
мені балаша бөктеріп алып жүре берді, мен де тізгінімді соған ұстатып, соның ырқына жығылдым; ол тірі болса біріміз үлкендіктен, біріміз кішіліктен жазбай өмір кешетін түріміз бар еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан қайтып Светаны көрмеймін деп кім ойлаған, әрине, соғыс болған соң күдігім болды ғой, бірақ ауыр күндері тағдырлас болған досымды енді қайтып көрмеймін ғой, деген үзілді-кесілді ой менде болған емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзіңнен білікті, және бір демі жоғары адам өзіңнен бұрын өледі дегенге кісі сенбейді екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мына соғыста алдымен өлетін адам болса ол мен едім: дәм-тұзым таусылмаған соң қаңғалақтап осы жерге жетіппін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алғашқы кезде Света сәтті орналасты деген хабар алынған, тіпті бізге неміс эшелондарының қай уақытта өтетін расписаниелерін де бере бастаған екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Молодец Смуглянка! Жұмысқа кірісті» деп Носовец масаттанып мақтап, содан кейін, «тек оның қазіргі есімі басқа» деп Қасымбекке қарап жұмбақтап, көз қысып қойғанын да көргенмін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ айға жетпей жатып «Света ұсталды» деген хабар да жетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Естуімше, бұрын көрген бір сұмырай немістерге жеткізіпті, бұ жолы Смуглянка қашып кете алмаған, содан бес-алты күннен кейін «дарға асылды» деген де хабар келді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейін Носовецтің тағы да: «молодец Смуглянка |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ешкімді ұстап бермеді» деген сөзін естідім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұ жолы ол төмен қарап, түнеріп отырып айтты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Света ұсталыпты» деген хабарды естігенде қатты шошып кетіп, солқылдап жылап алдым да, содан «мүмкін ебін тауып құтылар, не құтқарар» деген алдамшы үміт емексітіп, бірақ оған сене алмай, әрі-сәрі болып жүрдім де, қаралы хабар жеткенде, үміт үздірген аурудың үзілгеніндей, жылай алмай қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сөйтіп Светамен де қоштастым, дұрысырақ айтсам қоштаса да алмай қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Баласын маған ұстатты да, «қош» деген сөзді айтуды да ұмытып бұрылып жүре берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ұмсына түсіп оқталдым да, бірақ біреу етегімнен тартып қалғандай, «қош» деген сөзді мен де айта алмай қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Светаның аузынан соңғы естігенім баласының кеудесіне бетін тығып тұрып, «кешір мені» деген сөз болатын, ол сөзді маған да, ар жағында асыға күтіп тұрған Николайға да айтқан жоқ, сонда іштен шыққан баласынан сұраған кешірімі екен ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Баласына онша жібімей жүргенде, мен ойлаған арам ойдың тура келгені-ау |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Емірене бергенде өз баласынан өзі тіксініп қалып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
көңілі екіге жарылып, екі ұдай сезім арпалысып өмір сүрді ме екен? Светаның «кешір мені» деп жайымен ғана булығып айтқан даусы құлағымда қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Іштен шыққан сәбиіне ананың ақ сезімі елпілдеп төгіліп келе жатқанда шым еткізіп у тамызып жіберген бір нәрсе болған ғой сірә |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол көңіл аласы баласынан ажырасар сәтте есіне түсіп, жанын қуырып, айықпас өкінішке айналды ма екен? Іштен шыққан сәбиіне іркіп қалған мейірі, сарқып бере алмаған махаббаты ана мойнында өтелмес парыз болып кететінін сезді ме екен сонда? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Светаның өзі кетіп, көзі қалды қолымда |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ауыр жүгімді ауырлатса қайтейін, сайып келгенде, тағдыр деген сұмырай, ауыртпалығын үйе берсе оны ауырлаудан да қалады екенсің |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазір маған екі баланың салмағы да, бір баланың салмағы да бірдей сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Светадан ажырасқалы үш айдан асты ғой, қазір осы балаға да үйреніп алдым, тіпті бара-бара Дулаттан айырмасы болмай кетеді-ау деймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света барда Николай біздің кухня жаққа жоламаушы еді, ол кеткен соң жері кеңіп қалды ма, енді келіп тұратын болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дулатқа да мейірімі күшейіп кеткен: «мынаны балаға бер, балалардың қарны ашады ғой» деп қолына іліккен бір нәрсесін әкеліп береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дулатты ойнатып, ермек қылып біраз айналсоқтап отырып кетеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Николай Топорковтың беделі қазір аспанға шығып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үлкен жерден, жоғарғы жақтан указ күтіп жүр, жақында оған Совет Одағының Батыры деген атақ берілетін көрінеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шынында да осы кіп-кішкентай жігіт жүрек жұтқан батыр болып шықты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кішкентай адам шақар болады ғой, бұ да сондай, тас кенедей жабысып қадалған жерінен қан алады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның шаршап қалғанын да көрген емеспін, қашан көрсем де тап-тұйнақтай болып, шиыршық атып ширығады да жүреді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұртқа да қатал, тық-тық еткенде төбелерін ойып жібере жаздайды, бірақ өзін де аямайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзін аямаған, өзіне қатал адамның қаталдығын жұрт ренжімей, қиналмай көтереді екен, қайта, қарауындағы партизандары командирін керемет мақтаныш етеді |