Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ менің миыма ондай есеп кірмейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің көз алдыма тек көпірдің астына тығыл тірел, жарылғыш дәріге қолын созып, өзімен бірге жарып жібергісі келіп, жанталасып тұрған Қасымбек елестейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аман келгеніне қуанам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал күйеуім болса, осы амандығына өзі қуанбайтын сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Соғыстағы адамның әрбір ұрыстан аман келгені ұлы той, жұрт ертеңгі қатерді есінен шығарып, кішкентай қуанышқа мәз-мейрам болып, жоқ нәрсеге қарқылдап күлісіп жатқанда, ол да әдетінше ыржиып езу тартқан болады, бірақ сол күлкісінің ар жағында сап-салқын бір нәрсе бар сияқты, түрін көргенде тіксініп қалам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екеуміз, тіпті баламызбен үшеуміз, жыл жарым партизан отрядында бірге болып талай ажалмен бетпе-бет кездесіп, от пен судан өтіп, көн болып кеткен денем ыстық пен суыққа көндігіп алса, қауіп пен қатерге жүрегім де қасаң болып кетіп еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбектің ұрысқа кеткен сағаттарын да, жүрегім алып ұшпай, сабырмен тосатын болғанмын, енді сол сабырымнан айрылып, осы бір тапсырмаға шыққан сапарын, тіпті алғашқы күндердегіден бетер көңілім ұйтқып, мазасыз тостым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазір бұлар орындайтын тапсырмалар да қиындап барады, бірнеше эшелон қиратқаннан кейін немістер де қарап отыра ма, сақтығын арттырып, жол бойындағы күзеттерін күшейтіпті, енді біздің жақтан да шығын көбейе бастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол тапсырмаға Қасымбек төрт адам болып кеткен, төртінші етіп қастарына Прошаны ерткен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан Проша жалғыз қайтқанда жүрегім мұздап қоя берген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Пpoшa, өзгелері қайда?» деп сұрағанымша болмай, бала жүгіріп келіп мені құшақтай алғанда бір жамандықтың төбемнен төніп келе жатқанын сезіп іші-бауырымды аяз қарып өткендей тұла бойым салқындап қоя берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әлі бала ғой, жөн-жосығыңды қайдан білсін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Білмеймін, тетя Надя |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Олар сірә қаза тапты ғой деймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Не дейсің? — деппін бар айтқаным |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Басыма таяқпен салып қалғандай есеңгіреп отырып қалсам керек, содан бір кезде кішкене үміт сәулесі қылаңытқанда: бала «білмеймін» деді ғой, ашық айтпай тұспалдап тұр-ау, «Апыр-ай, жаңсақ болғай» деп Прошаның бетіне қарадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол мұрнын қайта-қайта тартып, көзі жыпылықтап жыларман болып тұр екен, менің кескінімді көріп, тоқтамай жылдам-жылдам сөйлеп кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қашан баланың аузынан ақтық жаман сөз шыққанша амандықтың бір қисыны бола ма деп дірілдеген үмітімді үзбей мен де тыңдап қалыппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Біз осыдан шықтық қой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан өзіміз дәрі қойып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
бұзамыз деген көпірге бардық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бізді қараңғыда ешкім көрген жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз де ешкімді кездестірмедік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сонда да тасаланып сай-жылғамен жүріп отырдық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Командир |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек Каресович өзі бастап жүрді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екі көзім Абанда |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол басын қайқаң еткізіп, жатқан жерінен кеудесін көтеріңкіреп, автоматының дүмін иығына тіреп, тыр-тыр еткізіп екі дүркін оқ атты да, кенет оғы таусылды ма, әлде автоматы от алмай қалды ма, әлденеге іркіліп қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қалай жәрдем етерімді білмей сасқанымнан төрт тағандап жерден бауырымды көтеріп, сіресіп қалыппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абан бүгежектеп автоматымен әуре болып жатыр; не істеп жатқанын білмеймін, мойыны иығына кіріп құнжыңдаған желкесін, тез-тез ышқына қимылдаған шынтағын ғана көремін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әнекей, әнтек басын да көтеріп алды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Айқайлайын десем даусым шықпайды, айқайлағанмен не бітірем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дұшпанның оғы тіпті үдеп барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біреу маңдайдан соғып жібергендей Абан кейін қарай шалқайып қалды да, басы сылқ етіп оң жамбасына құлап түсті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абан құлап түсті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Төрт тағандап еңбектеген күйі, не тұрып кете алмай, не қайтадан бұғып жер бауырлап жата алмай, аяз қатырып тастаған өліктей сіресіп мен тұрмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Басының астына қарай ыңғайсыз қайрылып қалғанын да сезбей, қатты ұйықтап кеткен адамдай аяғы серейіп Абан жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір сәтке қайда екенімді, не халде екенімді ұмытып, не болып жатқанын да түсінбей тек бадырайып тұрған төңіректің суретін ғана көрдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мойнына асынған автоматын емшегінен төменірек ұстап, оқтала кезеніп, жасыл шинель, әдемі сопақ каска киген біреу келе жатыр, соңынан тағы да екеуі көрінді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы сәтте басыма балғамен қойып қалғандай есім кірді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абан өліп жатыр, мына келіп қалған немістер ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қорықтым ба, қорықпадым ба, білмеймін, сірә адам қатты қорыққанда қорқыныштың өзін ұмытып кететін шығар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қарсыласқан адам болмаған соң ба, олар енді оқ атпай, шаңқылдап сөйлесіп Абанның қасына келді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біреуі етігінің тұмсығымен Абанның жансыз денесін нұқып көріп «капут» деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы кезде денеме жан енгендей ышқынып, екі баланы бауырыма қалай қысып алғанымды өзім де білмей қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Немістің біреуі мені көріп қалып автоматын кезей қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазір патырлаған көп оқ өн бойымды түйреп өтеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол бір жиіркенішті жаман сезімнен тұла бойым құрысып, бір уыс болып жиырылып барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Неміс саусағын автоматының шүріппесіне қойып, атпай жақындап келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазір |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
қазір |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әр қадамы атқаннан бетер жанымды түршіктіреді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шүріппедегі саусағын анық көріп қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
сіресіп тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бетіне де көзім түсіп кетті — жүзі суық, ақсары беті аппақ ажал сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екі бала |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
қолыммен қарманып іздесем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
екі бала бауырымда екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ажал мүлт кетпейтін жерге жақындап келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қаттырақ қыссам оларға оқ өтпейтіндей екі баланы екі бүйіріме сығып қыса түсем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір ғажабы осы сәтте өз ажалым туралы ой шарт есімнен шығып кетіп, екі баланы қалай қорғаймын деп алас ұрдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Айтқым келеді мыналарға |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
бұлар да адам баласы ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қалай жеткізем? Қалай айтам? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тал қарманып тапқаным: жүзіне, бетіне қарау керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бетіне қараймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аппақ ажалдай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көзіне |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ішімде жатқан бір құдіретті соқыр сезім, ақылға да келтірмей, сәт заматта көзіне, көзіне қара деп бұйрық берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ендігі біздің өміріміз осы немістің көзінде |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көзіне көзім түссе |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жанталасып ажалдай аппақ беттен көзін іздеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ұстап алдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көк көздің сұйқылтым сәулесі шыңылтыр, суық екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ сонда да көзінен айрылмай ажал алдындағы адамның бар зар тілегін, тіпті одан да көп, көп нәрсені бақырайған көзіммен айтып қадалып қарай бердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Адам адамның көзіне тіке қарап тұрғанда қалай атпақ?» Осы сезім көңіліме үміт саңлауын жүгіртіп, аласұрып көзінің қарашығын іздеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір сәт екеуміздің көзқарасымыз түйісіп қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көзінен енді айырылып қалсам, автоматтың да шүріппесін басып қаларын сезіп, жыланмен арбасқан торғайдай қадалып қаттым да қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әуелі маған жай қарай салған көкшіл көзі кенет тоқтай қалды да шарасы үлкейе берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жанарындағы жылт еткен сәуледен сезіп қалдым, өзінің істейін деп тұрған ісінен шошып кетіп, ар жағында бір нәрсе аударылып түсті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Маған енді батып қарай алмай бұрылып жүре берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасындағылармен керісті ме, білмеймін, шаңқылдасып сөйлесіп, оларды да ертіп алып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен сол төрт тағандап сірескен күйі әлі де біраз тұрып, бір кезде буынымнан әл кетіп, қара жерге сылқ ете қалғанымды білем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
19 |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қараңғы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дүбірлете шапқан көп жылқы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қалың тұяқтың дүңкілінен жер солқылдайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шыңғырып кісінеп барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жылқыларды анық көре алмаймын, сұрғылт, күңгірт аспанның реңкінде едірейген құлақтары мен төгіліп баратқан жал-құйрықтарының бедерін ғана көремін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Таудан құлаған тасқын сияқты, ұмар-жұмар толқын болып ағып барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол толқын теңселтіп, шайқап, мені де әкетіп барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жүйткіп келе жатқан айғырлар шыңғырып келіп кісінейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дауыстары шабыстарынан озып, ұзап кетіп, алысқа барып жоғалады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құлағымда тек тұяқ дүрсілі ғана қалады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алқынып, шайқалып, жылқы толқынының арқасында келемін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір жерде құлап кетем бе, ұшып түсем бе деген қорқынышым да бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірде шабыс бәсеңдеп, тұяқ дүрсілі әлсірегендей болады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кенет осы хал маған бұрыннан таныс сияқты көрінеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Иә, бұрын да осындай жылқы толқынының арқасында шайқалып кетіп баратқан кезім болған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шыңғырып кісінеген айғырлар |