Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қанша қытымырлансам да, екі нәресте шыдатар емес, солып қалған емшегімнен де тандыры кетпей балалардың таңдайына тиетін тамшы жоқ, амалым қанша соңғы бір шөкім нанды беремін де, ендігі нәсіпті тәңірден күтем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Менің басым піскен бас», — деуші еді біздің елдегі бір қазақ, мен шыдармын-ау, тек мына екі бала шыдатса |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қатқан нанды асап жейтін бұл екеуінде тіс қайда, титтей нанның шетінен шөкім тістеп алып шайнап бердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қара нанның ашқылтым тәтті сөлі таңдайымды үйіріп, солқылдатын әрі қарай кетіп барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қаттырақ шайнағанда, ерімеген түйірлерін де аузымның суымен қоса жұтып жібердім, байқамасам, ашылып тұрған араным мына бір жапырақ нанды қылқ еткізер түрі бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жағымды қысып алып, көзімді жұмып аз отырып, нәпсісі құрғырды әзер тежедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аштықтың да өз мінезі бар, өне бойы ішіңді тырналай бермей, бірақ өзін де ұмыттырып жоғалып кетпей, қолқаңның түбінде ақырын ғана мүлгіп жатады, екі балаға нәр татырам деп, сол сайтанды оятып алдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қанша кішкентай дегенмен, әлгі бір шайнам нанға қайдан тойсын, бұл екеуі менің аузыма үңіліп, енді жағым қимылдамағасын, алдымен Дулат емшегіме қарай өрмеледі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзім аштықпен алысып, ызам келіп отырғанда, итеріп тастап едім, солқылдап жылап қоя берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір жағынан маған қарай ұмсына берген кішкентай Света, өз баламды итеріп тастағанымды көріп, бата алмай, тұрып қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көзінің астымен бір-екі рет қарап алып, менің жібімесімді білген соң, Дулат та тоқтады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзім ойлап таппаған, өзінен-өзі келген жан сақтаудың тәсілі болар: осылай анығын тарыққанда, не бір қатер төніп қорыққанда, есек дәмені талшық етіп, үзілмейтін үміттің соңына ілесіп, алаң боламын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көбіне шыдадым, енді азы қалды ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің де азабымның адыры таянған шығар — біздің Қызыл әскер таяп қалды, әне-міне жетеді деп жұрттың бәрі, құр болжам емес әр күнгі жылжыған қадамын санап жүр еді ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тек біздің әскер жақындағанда, немістердің де партизандарға деген қаһары қатайып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қарақшыға жеткенде құлап түспей, осыдан бір аман өтсем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қайдам, бұрын да талай қияметтен өтіп едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбектен айрылсам да, тағдыр мені жалғыз қалдырмады, сүйеніш қылып тағы бір азаматты берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шүкірлік дегенді де ұмытпаған дұрыс қой, баламды құшақтап қалталақтап тірі келе жатқаным да сол тағдырдың тартуы шығар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кеудесінде жаны болса, Абан іздеп таппай қоймайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тек сол азаматымды аман қылғай да |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Апыр-ай, өзім де бір қитығым жазылмайтын, кінәратшыл қырсықпын ғой деймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біржола басымды байлап берсем де, соғыс арасында, тәңірдің төтенше сыйындай, оңаша қалған азғана сағаттарда соған бір бар ықыласыммен мейірленіп ашыла алмай-ақ қойғаным |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің еріксіз берілгендей қыртысып жатқан солғындығымды сезе ме екен аңғал жігіт? Сезсе де, маған сездірмей жүре ме екен? Әйтеуір соның маған деген ақаусыз көңіліне ақау салғаннан басқа, оны жарылқағаным шамалы болар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Анада, сөз салғанда да, сондай бір кірбең түсіріп едім ғой көңіліне |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абанның алдында тағы да қарыздар болып қалған айыбым қамшылап, тағатсыз күтем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірер күнсіз орала алмасып білсем де, екі күннен бері ауық-ауық сырттағы дыбысқа құлағымды тосып, алаңдап аптыға бергенмін, енді келетін де уақыты болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қанша етім өлді дегенмен, үрейі құрғыр да ұлғайып барады, тезірек жетсе екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тезірек жетем деп әлде бір пәлеге ұшырап қалды ма? Енді, машықты әдетіммен, қармап ұстап алып, су бетінде қалқып тура беретін талымнан айрылып қалып, аласұрып малтығып жүрген сияқтымын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жетелеп алып кете беретін ойым да, алаң қылатын екі балам да бір жақта қалып, жүрегім дірілдеп, демімді ішіме тартып, тың тыңдаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
бір-екі рет қадам дүңкілі ме, сырт жақтан бір тықыр естілгендей болып еді, ұшып тұрып жоғарғы саңылауға құлағымды тоссам — бұрышта бүгежектеп бір нәрсені әурелеп отырған балалардың сыбдыры екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ыза болғаннан, екеуін ұрып тастай жаздадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тағы да сол балалардың қарекеті ме десем, мына тықыр жақындап келеді, дүңк-дүңк басқан біреудің ауыр қадамы менің үңгіріме таянып қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Орнымнан ұшын тұрып, есікке қарай ұмтылғанда, кенет жүрегім алқымына кептеліп, буыным қалтырап, жарға сүйене жеттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Немістер болса қайттым?» |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біреу сенімді қимылмен есікті ашып жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Нәзікеш» деген таныс дауысты естігенде, буынымнан әл кетіп, жерге отыра кеткенімді білем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абанның жоғарыдан серейіп түсіп келе жатқан сирағын да көріп қалғаным есімде, осыдан кейін есімнен танып қалғандай, бір үзіліс бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Еркектің шымыр ернінің дәмі келеді аузыма; дүниеде содан тәтті жоқтай сол дәмді жұта бергім келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ерінім босап кетсе, бетінен сүйемін: тіліме топырақ жұғып, жуылмаған беттің ашқылтым дәмі келеді; бірақ оны да мен құшырланып жұтып жатырмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сәлден кейін есімді жидым, бірақ Абанды құшағымнан босатқаным жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол да еңгезердей бойы аласарып кеткендей иіліп, ыңғайыма кете береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Есімді жисам да, осы бір берік қамалдай қорғаныш құшақтап шығып кеткім келмей, қалың киіммен қорбиған қолтығына басымды тығып біраз тұрдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абан да мені тез шығара қоймады, маңдайымды, бетімді күсті қолымен майда сипалап, шашымнан иіскейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күйеуге шыққалы тұңғыш рет осы жігітке мейірленіп кеттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бүгін бізге нағыз мейрам болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Соғыстың қысқа-қысқа мейрамдары болып тұрады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол қысқалығы мен сиректігінен бе, ол мейрамның қуанышы мен қызығы да жайшылықтағыдан мың есе артық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абан, орман шетіне қараңғы түсе жететін болып, алдымызды кешке шығамыз деді, алып келген азық-түлігі де бар екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Орманның іргесінде қарауылдары болғанмен, ішінде жеміс жоқ көрінеді: оның үстіне күн де бұлыңғыр болған соң, қорықпай от жағып жібердік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үш күннен бері төбемізді көрсетуге қорқып, қараңғы үңгірде тығылып жатқан мен де, кішкентай қос мұңлық та, жарық дүниені көріп, арқа-басымыз кеңіп бой жаздық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оттың екі жағынан қағып, көлденең қойған таяққа котелокты іліп, су қайнатып жатырмыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үш күннен бері салқын тұтып, құрыстап қалған денеге жалынның шарпуы жағып барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әсіресе екі кішкентай отқа ентелегенде, аңдып отырмасаң, үстерін өртен алар түрлері бар, Дулат қалың көрпеден көктеп тіккен шапанының шалғайын шарпытып та алды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күйеуі алыстан базаршылап артынып қайтып, үйінің ішін қарық қылып тастаған қазақтың әйеліндей, төрт құбылам түгенделіп мәре-сәре болып жатырмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Балалардың аузын қимылдатып тойындырып алдым, олар да мәз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің қуанышым дарыған болар сірә, Абанның да жағасы жайлау: малдасын құрып, екі баланы екі тізесіне қондырып алып, кәдімгі бір шаңырақ көтерген үйелменді үйдің қожасындай, шалқиып әңгімені соғып отыр, маған жылы шыраймен қарап қояды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жақсы қабағы сияқты айтып отырған сөзі де жақсылық — жаныма жағып барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Майдан тіпті жақындап келіп қапты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әрі кетсе екі-үш күнде Қызыл әскер тура осы араға келетін көрінеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл немістердің осы арадағы соңғы тұяқ серпуі, өздері бір жағынан қашуға дайындалып жатса керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Амандық болса, елдің төбесі де көрініп қалды ғой», — дейді Абан |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күте-күте күдерімді үзгенмін бе, бірде Абанның сөзіне елігіп, ауыл қарасы көрінгендей жүрегім алып ұшса, бірде осы орман ішіндегі хәлім мәңгілік сияқты көрініп тоқырап қаламын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйтсе де, Абанның сөзі емес-ау, өзі менің күдігімді сейілтіп, жақын тұрған жақсылыққа еліктіріп әкетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Орманның іші өзімізге оңаша тиіп, отау үйімізде бас қосқандай шүйіркелесіп отырмыз мінекей |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Соғыс та, неміс те жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Орнықты өмірі бар адам сияқты көкірегіме шүкіршілік кірген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шүкір демей не дейін, қазір мынау төңіректі түгел жалмап жатқан аждаһа оттың ортасында, кетілгенім бүтінделіп, баламды құшақтап аман келемін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алдырғаным да аз болмас, бірақ тұтас-тұтас ауылдар қара орманымен құрып кетіп жатқан заманда, алдырғаныңды айтудың өзі айып тәрізді; тағдыр менен алғанын түгендей берді — төрімде жұбайым отыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ішімнен сүйсініп қоям: бізді тек алып қана кетейін демей, ашығып отырғанымызды ұмытпай, мына соғыс үптеп кеткен жерде, ит қосып іздесең табылмайтын қорек тауып әкеліп, жарылқап тастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мұндай пысық, уытты, жоқтан жонып алатын епсекті күйеуі бар адам қор болмайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тумай жатып тағдырдың тауқыметін тартқан Дулатымның да бақыты шығар, Абан аман болса, аяғына басып кеткенше, бұ балаға таршылық көрсетпес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Адам қадірін адам ажырасқанда ғана біле ме, қалай, «Апыр-ай, Абаннан айрылып қалғанда қайтер едім» деген ой жүрегімді шымшып алады да, іле оның аман келгеніне деген қуаныш тұла бойымды толтырып жібереді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұрынғы осы жігіттің ар жағын тінткілей беретін тіміскі ойларым да ұсақ кикілжің сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Түгенделгеніме мың шүкірлік етпейтін нем бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ертең біздің әскер жеткен соң, сені екі баламен елге апарып тастауға маған, тым құрыса, бір ай демалыс беретін шығар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тіл тартып Носовецке де айтып көріп едім, былай, түріне қарағанда, «кет әрі» емес сияқты, тек: «Асатпай жатып құлдық деме, алдымен қоршаудан шығып алайық», — деп қалжыңдап қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Неге бермесін, береді ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осыдан шыққасын енді, алдымен сіздің ауылға соқсақ па екен, әлде біздің ауылға соқсақ па екен? — деп сұрады Абан менен, мен қапелімде не айтарымды білмей, үндемей қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұрын мен үндемей қалғанда, Абан да іркіліп, қипақтаңқырап, сөзін үзіп алатын, қазір олай емес, бар билік өзіндегі адамдай, еркін сөйлейді; шынымды айтсам, сонысы маған ұнап барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жоқ, алдымен сіздің ауылға соққанымыз дұрыс болар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ойбай-ау, айтпақшы әке-шеше, ағайын — туғандарыңның алдынан өтуім керек қой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан кейін біздің елге келеміз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кемпір мен шалға өзіңді табыс етіп майданға оралам ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Майданға оралам ғой» |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ертең қызыл әскер келгенде, барлық пәледен құтылдым деп отырсам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
бұл соғыс Абан үшін әлі бітетін емес екен ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің кілт өзгерген түрімді байқап, Абан басқаға жорып, көзі үрпиіп: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Әлде |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
біздің ауылда қалғың келмей ме? — деп сұрады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жоқ, жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Неге? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оған жететін күн болса |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Meн тек біздің ауыл поездан алыс, алдымыз қыс |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Соны ойлап |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— деп жалтардым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— А — а |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біздің ауылдың да темір жолға жақындығы шамалы-ау, — деп Абан желкесін қасып тоқырап қалды да, кенет мырс етіп күліп жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жарайды, о жағын уайымдамай қоя тұралық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аман-есен бір осы қоршаудан шығып алайықшы |