Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қалғаны сөз емес қой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абан рахаттанып, қарқылдап күліп, ұзын қолымен иығымнан орай құшақтады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның бала сияқты ақаусыз қуанышы менің де көңілімді тұтатып, өзін жақсы көріп кетіп, қолтығына тығыла беріппін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзінің үлкендігін, маған иелігін осы жолы ғана сезініп, әдетінше аптықпай, қарулы қолымен кеудемді өзіне қарай бұрып алып, әуелі көзімнен, бетімнен сүйді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қапсағай қарулы дененің қаттырақ қысқанын, дымқыл еріннің табымен қоса қылтанақ сирек сақалдың бетіме үйкелгенін рахаттана сезініп, тәнім балбырап, мас болғандай, басым айналып, Абанның ырқына беріліп, кеудесіне кіріп барам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Маужырап көзім ілініп барады екен, басымды оқыс көтеріп алдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір адам қарауыл болмаса |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірден қор етіп, қатты ұйықтап кеткен Абан қолының кеудемнен түсіп кеткенін де сезген жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үш күн бойғы ұрыс пен жорықта дем алуға қайбір пұрсаты болды дейсің, оның үстіне, жаудан жаңа ғана қарасын үзіп, жұрт енді тынығамыз дегенде, бұл тізе бүкпестен бізге қарай салпақтаған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді қорылы басылып, бала сияқты ернін сылп еткізіп, езуінен бір тәтті күлкі табы көрініп, балбырап ұйықтап жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Отасқалы айдан асса да, екеуміздің жымдаспай тұрған құшағымыз бүгін қосылды; менің жаным мен тәнімді қабат құрсап жібермей тұрған бір құрсау бар еді, сол құрсау бүгін сынды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абан осы құрсауды бұрын сезді ме, жоқ па, білмеймін, мүмкін сезбеген де шығар, тәжірибесіз аңқау жігіт қой, бірақ менің ағытылып кеткен мол ықыласыма шомылып, ерлі-зайыптының арасында шын берілген қалтқысыз көңіл болатын болса, оның дәл осындай болатынын бүгін ғана сезді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаңа көргендей Абанның бетіне үңіле қараймын: шықшыты шығып, бет сүйегі бедірейіп тұратын ашаң, қатқыл жүзі жұмсарып, ұзын кірпігінің астына сұйқылтым нұр ұялаған, манаураған өңінде жан, тәні қанағат тапқан, алды ашық алаңсыздық бар; бір сәтке оның түрі қуанып ұйықтаған, не қуанып оянатын балаға ұқсап кетіп, жүрегімді жылытып қоя берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ұйықтап жатса да, миының бір түкпіріне қарауыл қоятын жорық адамының дағдысы емес пе, Абан төсектен басын оқыс көтеріп алып, «Аһ!» деп демімен дауыстап қалып, алақтап жан-жағына қарады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қайда отырғанын түсінген соң, жұмырығымен көзін уқалап, ұйқысын ашты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Аз ұйықтадың ғой, кішкене тыныға тұрсайшы, — деп едім: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— А? Жоқ ұйқым қанып қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзі, уақыт та кештеткен шығар, — деді, Абан ұйқысынан тез айығып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Соғыстың ақыры жақындағанда адамның жаны тәтті болып кетеді екен, енді тағдырды сынап, басымызды қауіп-қатерге тікпей-ақ, осы оңаша орманның ішінде екі-үш күн бұға тұрсақ, біздің әскер де келіп қалмас па екен деген арам ой манадан бері миыма ұялап қалған-ды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Осы арада бірер күн күте тұрсақ қайтеді, — дедім Абанға |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— А-а? Жоқ, — деп ол үзіп тастады, — Носовец бүгін түнде қайтсең де жетесің деген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оларға да оңай емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Адам азайып қалды ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Әйтсе де уақыт әлі ерте ғой, — деп бөгеп едім, Абан оған да көнбеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Орман шетіне ертерек шығып, жан-жақты шолып, бағдарлап алғанымыз дұрыс болар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Түнде адасып кетуіміз де оп-оңай, — деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екеуміз екі баланы көтеріп алып, жолға шықтық: салмағы ауырлау ғой, Дулатты Абан көтеріп, мен Светаны арқалап келем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Соңғы кезде жаңбыр жауа қоймаса да, жер аяққа ауыр-дымқыл |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
жұмсақ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өлең шөбі бояуы оңып, солғын тартып жатып қалған, бұталары да селдіреген орман іші ағаштарының сирағы сорайып жалаңаштанып қалған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әсіресе қайың өскен жерлердің қалың төгілген жапырағын аяғыңмен қарша күреп жүру-ақ қиын екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аспанды төмен торлаған жабағы бұлттардың арасынан октябрьдің жылуы қашқан аласа күні аз уақыт жылтырап көрінеді де, төңіректі сұрландырып қайтадан жоғалып кетеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абан байқамай озыңқырап кетіп, кенет кілт тоқтап, артына қайрылып мені тосады, кейде: «шаршаған жоқсың ба?» деп сұрап алады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шаршай да қойған жоқпын, тек Абанның екпініне ілесе алмай, емпеңдеп келе жатырмын, «қазір орманның шетіне шыққан соң дем аламыз» ден мені жұбатып қояды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Арқамдағы балаға ыңғайлы болсын деп еңкейіп, әрі сүрініп кетпеу үшін аяғымның астына қарап келе жатып, Абанның кілт тоқтағанын байқамай қалыппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол «бұқ» деп тұншыға сөйлеп, иығымнан нұқып қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шошып кетіп, арқамдағы Светаны қолыма алып құлай беріп едім самбырлаған дауыстар да естілді, Дулат та келіп бауырыма тығылды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сөйткенше патырлаған автоматтың даусы тұла бойымды қалтыратып әкетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ағаштың түбіне тығыл! |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
екі-үш қадамдай жерде жуан терек бар екен, екі баланы сүйретіп, еңбектеп соның түбіне жеттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абан жіңішкелеу ағашты тасаланып, автоматын мойнынан алып атысуға оңтайланған түрі бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді жаудың да келе жатқан бағдарын аңғардым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Автомат оқтары әзірге жоғарырақ, ағаштарға қадалып жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абан ағаш тасасынан тізерлей көтеріліп, маған бұрылды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Енді қашып кете алмаймыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қозғалма |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаудың алдын өзім бөгеймін, — деп дауыстады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Басқа не дәрменім бар, екі баланың тұмсығын теректің түбіне тіреп, бауырыма қысып жаутаңдап жатырмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Абан маған тағы бір жалт қарап, «бұқ» дегені болар қолын төмен қарай бір сілкіп, тізерлеп көтеріле бере ілгері қарай атылды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бауырымен жер сызып еңкейе жүгіріп барып тағы бір ағаштың тасасына жығылды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шаңқылдап айқайлаған дауыстар анық естіледі, бірақ сонда да келе жатқан немістерді көре алмадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен оның бір сөзін түсінбеймін, оның үстіне Қамқа әжем, молдалардай әуенге салып созбай, көбіне іштей күбірлеп, ақырын оқиды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қамқа әжем құранды ұзақ оқыды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қанша айтқанмен бала емеспін бе, мен алаң болып кетіп едім, бір кезде үнсіз етегімнен тартып қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сөйтсем қолын жайып бата қылып жатыр екен, мен де қолымды жайдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бата қасиетті нәрсе |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Батада айтылған тілекті құдай береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен де іштей күбірлеп құдайдан апама бар жақсы тілек тілеп жатырмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қамқа әжем бетін сипап, қатты бір күрсініп қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Апаңа жақсы тілек тіледің бе, қалқам? Сен періштесің ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сенің тілегің қабыл болады, — деді менің маңдайымнан сипап |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан соң майға батырған пілтені тұтатып қабірдің басына қойды да: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Артыңда қалған шырағың сөнбесін, жарқыным, — деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қамқа әжем ұсақ-түйек күйбеңді білмейтін адам, көбіне ірі сөйлейді, мына сөзі де маған аруақты естіліп, төбе құйқам шымырлап кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қараңғы түнде ауылға қайтып келе жатып артыма қайрылып қарай бергенім де сол |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қамқа әжеме қанша сенсем де көңілімде бір күдігім бар: әжем «шырағың сөнбесін» деп еді, біз тұтатып кеткен ана шырақ, майы таусылып, қазір-ақ сөніп қалмай ма? Ақыры шыдай алмай осы күдігімді сұрадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Әй, балам-ай, әлі баласың ғой, — деп әжем басын шайқады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сенсің ғой оның шырағы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сенің тілеуіңді тілеп кеткен жоқ па, бейшара |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қамқа әжемнің осы сөзі менің сәби көңіліме өшпестей әсер етті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сонау қараңғыда жылтыраған кішкентай шырақ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол шырақ тура менің сәби көкірегімде жылтырап жанып тұрғанын ап-анық көзіммен көргендей болдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тағы да бүйірім солқылдайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қимылдап жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаңа ғана тұла бойымды тітіренткен үрейден кейін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
өн бойыма жайлы, рахат жылу тарап келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мына қараңғы түнде, қара көлеңке бөлмеде тағы да бір әлсіз шырақ тұтанып, жылтырап жанып келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
6 |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қанша ұйықтағанымды білмеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тағы да шошып ояндым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көзімді ашып алсам құлан иектеніп таң атқан екен, біреу дүрсілдетіп есік қағады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Надя! Надя! Не ғып жатырсың? Түр тезірек! |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Светаның даусы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір жаманат болып қалған сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
даусы ышқынып шығады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Буыным қалтырап төсектен әзер көтеріліп, тәлтіректеп барып есік аштым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бол, Надя, тез жинал |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Не боп қалды? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Соғыс! Немістер соғыс бастапты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бізді вокзалға жөнелтейін деп жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бол тезірек! |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қапелімде ешнәрсенің байыбына жете алғаным жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қайдағы соғыс? Не соғыс? Әйтеуір бір жамандықтың болғанын сезіп, бойыма діріл еніп келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ау, болсайшы енді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тез киін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Николай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
олар қайда? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света осы кезде буыны босағандай орындыққа отыра кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мен қайдан білейін |