Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Баяғы полкта жүргенде орыстың келіншектері айтушы еді: еркектер ішіп алғанда «сыйласу» туралы сөз қозғаса-ақ бітті, ізінше төбелес басталады деп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мыналар да тым кеукілдесіп барады, ақырын бір құдайдың өзі білсін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір шатақ шықса |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
екі ортада шыбын өледі деп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құрбандыққа шалуға аяғын буып тастаған қой сияқты, тағдырға мойын ұсынып, неге болса да көндіккен жағдайым бар еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның үстіне өз ордасында, отанында отырған қыруар жұрт қырылғанда жел айдаған қаңбақтай қаңғып жүрген жалғыз бұралқы менің тірі қалуым, қайыршыға ханның сыбағасын сыйлаған тәрізді, тым өрескел де көрінеді, жаншылып қалған жалқау көңілмен самарқау ғана ақтық сағатымды тосып едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаңа ғана құрсағымды тепкілеген жан иесі ұйықтап қалған үрейімді оятып жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мені комендатураға апарғанмен жаным қалмас, болмаса мына мас полицайлар жол үстінде-ақ жайрата салар деген ойдан шошына ширығып, қайткенде жан сақтауды ойладым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мына құрғырлар мелшесінен келіп, дуылдасып жатқанда ебін тауып, шығып кетсем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір баққаным төртпақ полицай, Усачевтей денелі болмаса да, жуық арада араққа алдырмайтын қу екен, ішкен сайын тек түнере береді, тіпті сөзге де сараң болып алды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ, құдай оңдағанда, оның менімен онша ісі де жоқ сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Босағада, дәл есіктің түбінде отырғанмын, сыртқа шығып баратқан біреуі маған сүрініп кетті де: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Аяққа оралғы болып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бар шуланға кет! — сауырымнан теуіп жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Тырп етпе, осы жерде отыр, — деді шуланға менімен ілесе шығып, қараңғы бұрышты нұсқап |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол түзге шығып қайта кіргенде, құдай оңдап ұмытып кеткен болар, қараңғы шоланнан мені іздеген жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Саңлау қалған есіктен іштегі гуілдеген көп дауыстың арасынан Усачевтың гүжілдегені құлағыма шалынды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол енді «сыйлауды» азырқанып, «мені ешкім жақсы көрмейді», деп жыларман болып біреуге мұңын шағып жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Қашу, құтылу керек» деген жігерлі ой жетелеп, бойымның ауырлығын сезбей зытып сыртқа шықтым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күтпеген жерден лапылдаған жалын көзге ұрып, қабырғаға арқамды тіреп тұра қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Есімді жиып, зейін тоқтата қарасам деревняның өртеніп жатқан үйлерінің жалыны екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейбіреулері сөне бастапты, әрегіректе болса білмеймін, бұл шетте Дуня апайдың үйінен өзге өртенбеген үй көрінбейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әр жерден қара қошқыл жалын үңгіп жатқан түн қараңғысында оқта-текте патыр-патыр ете қалып, тысырлап жанған өрттің өз дыбысынан басқа үн жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Демімді ішіме тартып аз тұрдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көптен беpi тығылып жатып, қарекет қылуды да ұмытып кеткен түрім бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мана да сол құрбандыққа апаратқан тоқтыдай айдаған жақтарына жүре беріп едім, енді бас жібім босап кеткенде |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
қалай жан сақтауымды білмей сасып тұрмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Айтпақшы немістер бар еді-ау |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Олар көрінбейді де, естілмейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Басқа бір үйде тойлап жатыр ма екен, әлде кетіп қалды ма? Осы мен неғып тұрмын? Тезірек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сарайдың қасына қалай келіп қалғанымды да білмедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сипалап есігін аша бергенімде іштен бір нәрсе тыпыр ете түсті, қаша жөнелуге шамам келмей есікке жабысып тұра қалыппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Уһ, құдай-ай, Дуня апайдың сиыры Зойка екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ауыр күрсінгендей ақырын ыңырсыды да, мөңіреп қоя берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Даусынан үркіп қалсам да, жып беріп ішке кірдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мөңіреуін қойғызайын деп қараңғыда жотасынан сипалап келіп, әукесін қасыдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жарықтық сауыны келіп теңселіп тұр екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді бұл ауылда мұның желінін сипайтын тірі қол қалған жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің түрім мынау |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әукесін сипаған сайып жануар исініп, тұмсығымен қолтығымнан түртіп қояды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Соңғы сауымын қашан алып еді? Таңертең Дуня апай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы бүгін таңертең бе еді? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Астағыпыраллау, осы бүгін таңертең |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан бері мен үшін тұтас бір ғұмыр өткен сияқты еді, мына сұмдық тажал күн әлі таусылмай шұбатылып келе жатыр екен ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Айтпақшы бүгін түнде осы сарайға түнеп шығып едім-ау, енді тозақтан өтіп сол мекеніме қайтып келіппін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сипалап барып пішен ішіндегі үңгіген орнымды тауып алып, кірдім де, сылқ етіп құлай кеттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Іздесе бұл сарайдан мені оңай тауып алады-ау», «әлде сарайды өртеп кетуі де мүмкін-ау» деген күдік ойлар көкірегімде қозғала түсіп еді, денемді басқан ауыр салмақ, күдік отын өшіріп, тұңғиыққа қарай тартып әкетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
3 |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қанша ұйықтағанымды білмеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ұйықтадым ба? Әлде есімнен танып жаттым ба? Ол арасын ажыратуға да, ойлануға да шамам келмейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ұйықтап жатқанда біреу темір шоқпармен ұрып кеткен бе білмеймін, белім сындырып алып барады, барған сайын ауырғаны ұлғайып, жанымды көзімнің ұшына алып келе жатыр, қайда, неғып жатқанымды да ойлауға пұрсат берер емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Пішенді сусылдатып ырғалып ыңырана берем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді бел сүйектің ауырғанына ішім де бүре бастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Бұрын дәл мұндай емес еді, апырай, келіп қалғаны ма?» деген ой басыма сап етіп, шошып кеттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол ойға тіркесе, қайда жатқаным да есіме түсті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ өзге нәрсені ойлауға пұрсатым болмай, бар бітіргенім құдайға сиына бердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жасаған-ай, жасаған, кішкене кідірте тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сабыр берші, сабыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жанымның күйзелгені сонша, дабырлаған мен тарсылдаған мылтық даусы да миыма кешеуілдеп жетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әуелгіде еш нәрсені түсіне алмадым, әйтеуір бір қарбалас барын сезем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құлағыма «партизандар, партизандар келіп қалды» деген үрейлі дауыс келеді, бұл полицайлардың даусы болар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сволочтар, шошқаша сіміріп едіңдер |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал, енді құтылыңдар, — деді ызалы қырылдақ дауыс |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл маған таныс дауыс сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Шана қайда? Шананы әкеліңдер! — деген дауыс гүж етті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл да маған таныс, айтпақшы Усачевтың даусы, есін жиып алыпты-ау, оңбаған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Батыс жақ ашық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ершиге қарай қашу керек! — деп әмір етті қырылдақ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Тезірек шананы жегіңдер |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Атты доғарып қойған қандай ит |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сен шана жеккенше партизандар күтіп тұра ма |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ал, тезірек зытыңдар! Қалған иттер қала берсін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ырсылдап жүгіріп баратқан адамдардың аяқ дүрсілі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді мылтық даусы жақындап қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үлкен атыс жоқ, бір-екі рет тарс-тарс етіп қана басылды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сегізкөзімнің сырқырағаны басылар емес, оның үстіне ішімнің ауырғаны да үдеп, бүріп әкетіп барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзіммен өзім алысып, сырттағы оқиғалардың бірін біліп, бірін білмей де қалам, қазір тіршілік қамын, қауіп-қатерді ойлауға мұрсатым жоқ, жанымды қинаған тән азабымен алысып жатырмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сөйтіп жатқанда дабырласып сарайдың қасына келіп қалған адамдарды да байқамаппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Осы сарайда біреу бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Байқаңдар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жараланған адам болар, қиналған даусы шығады, — деген дауыстар қаңғырлап құлағыма келеді, бірақ бұл басқа бір дүниеден естілген дауыс тәрізді, мағынасын ұқпаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тыпыршып сиыр мөңірейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Даусы шөптің арасынан шығады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Әйел даусы сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Кім бар, мұнда? Кім бар? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Кім бар?» осы «кім барды» неше айтқанын білмеймін, әйтеуір тағы бір қайталағанда, есім кіріп жауап бергім келіп еді, бірақ сөз орнына ыңырсыған дауысым қаттырақ шықса керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Міне, мына осы жерде |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы арада |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біреудің қараңғыда сипалаған қолы иығыма жармасты, көзімді ашып оның қарауытқан тұлғасын да көрдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ауыр жараланған біреу болар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Вася, аяқ жағынан кел |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қараңғыда қорбаңдаған екеу мені пішен арасынан суырып алып, көтере бергенде жаным шығып кете жаздап шыңғырып жібердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Осторожно, Вася |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сабыр етіңіз, кішкене сабыр етіңіз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазір дәрігер жәрдем етеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұлар далаға алып шыққанша шегім үзіліп кете жаздады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Олар да байғұс асып-сасып, «неге байқамайсың» деп бір-біріне кейіп қояды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сыртта да біраз адам бар сияқты, дабырлаған дауыстар, қарды күртілдетіп басқан қадам тықыры |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ай, шананы әкел |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мында ауыр жаралы адам бар, Сергей Сергеевич қайда |