Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаралы адам бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мені жантайтып қарға жатқызып қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тұруға тізем қозғалтар емес, шынтақтап басымды көтердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір партизан атты жаяу айдап келіп, шананы қасыма қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ат тоқтатардағы осы дыбыс тура ешбір әріппен жазуға келмейтіндей, екі еріннің арасын дыбырлап шықты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Дабай, нагружай быстро |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Орысшасы да менің орысшамнан аумайды, үні ашық қатқылдау, бір жерде естіген даусым сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Апыр-ау, қайдан естіп ем? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Охо, құрғыр, құрсағы түскірі бүріп әкетіп барады, біреу келіп үсті-басымды сипалайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қай жеріңнен жараландың? Қай жеріңнен? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тіл қатуға пұрсатым бар ма, жаным шығып баратқан да, тек ышқынып, ыңырси берем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Еркектің қарулы қолы о жер, бұ жерімді сипалап келіп, ішіме тірелгенде, кілт тоқтай қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Екі қабат әйел ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Толғағы келіп қалған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үйге апару керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Үйге апаруға болмайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Командир кетуге бұйырды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаңағы ат айдаушының даусы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Апырмай, бір таныс |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— О — о, жаны құрғыр-ай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің шыңғыра ыңырсығаннан басқа жауабым жоқ, ол басымды көтеріп салмақ боп, бетіме үңіліп, кілт тоқтады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бұл орыс емес қой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Енді кім, немка ма? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Немка емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір түрлі сіздің ағайынға ұқсайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл жаққа, бұл қайдан келіп қалды екен? Бұ жердің адамына ұқсамайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кімге ұқсағанда да, құрсын енді, жаным шығып барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаңағы бүріп ауырған ауырған ба, енді қолқаммен қоса бүкіл ішек-қарынымды төмен қарай суырып әкетіп барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ұзын біреу еңкейіп келіп, бетіме үңіледі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Кто ты такой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұ да ыңырсығаннан басқа жayaп ала алмай, енді кәдімгі қазақша: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сен қазақ емеспісің? — деп сұрады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құдай-ау, қазақ, қазақпысың дейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Иә, иә, қазақпын дегім келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Иә, мен қазақпын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Білмеймін, сірә даусым шықпай ғана айтқан болармын, анау сұрағын тағы қайталады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ішек, қарынымды трактормен сүйрегендей төмен қарай әкетіп барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
О-о, жаны құрғыр-ай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дүрліккен жұртты қайтадан жөнге түсіріп, деревняның сыртына қарай айдап келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бізден бұрын кеткендердің табанымен тапталып тың қардың бетіне жосылып жол түсіпті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алдыңғылардың жолымен солардың жолын қууға келе жатырмыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы топтың кішкентай баласына дейін соны біліп келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір ғажабы атуға әкеле жатқанын анық білген мына жұрт жаңағы әйелше ойбай салып, жанталасып, тым-тырақай қашатын емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір минут болса да кейінірек өлгісі келген соқыр сезім бе, әлде кеудеңнен жаның шығып кеткенше үзілмейтін соқыр үміт пе? Менің де ойбай салып қашатын ойым жоқ, не де болса осылармен бірге көрем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұрт тағы да үйірленіп алыпты, әскерше сапқа тізіп айдаса да әр семья бір шоғыр болып, жұмырланып келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Балаларын орталарына алып, өз денелерімен қымтай береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бала көтерген әйелдер де сәбилерін кеуделеріне тас қылып қысып алған, бұ байғұстарға менен де қиын екен ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аттаған сайын қадамдары ауырлап, желкелерін зіл басып, үнсіз келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
О, ғажап |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үнсіздіктің де өзінің сарыны болады екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тұнжыраған тыныштық жайлап тұтасып төбемізді торлап алып еді, енді ширығып, үнсіз сарыны үдеп күшейіп барады, бүкіл денеңді жайлап, булықтыра түседі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұртты түгел билеп, бытыратпай алып келе жатқан тегеурінді үнсіз сарын сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бәрі соның ырғағына бағынып, аяқтарын зіл басып аттаған сайын ажалына жақындап келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен де ажалыма жақындап келем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күн кешкіріп қалыпты, айнала аппақ қардың ағы семіп, қуқыл тартқан |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оң жақты көмкеріп орман қарауытады, о жақта қыбыр еткен жан көрінбейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дүние, мына бейтаныс төңірек мұп-мұздай боп құлазып, менен бөлініп, бөлектеніп барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазір осы сазара қалған төңірек жоқ болады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен де жоқ болам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жоқ болам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы ой тұла бойымды мұздатып барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сайдың шетіне жақындай бере тоқтадық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Он шақты солдат шоғырланып, темекі тартып тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бойлары мұздап қалған болар қолдарымен жамбастарын соғып жер тепкілеп қояды, тіпті кісі ататын адамдарға ұқсамайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әрегіректе алдыңғы ашасын таянып қар үстінде ұзын мойын екі пулемет тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Олардың қастарында адам жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Топ ішінен ұзын бойлы, арық біреуі бөлініп шықты, сірә командир! болар, бізді айдап келгендердің біреуі соған баяндап жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ұзын тура ананың сөзін сабырмен тыңдайды, тарамыс арық өңі қатқыл, бірақ жүзі кісі өлтіретін адамға ұқсамайды, қайта шаршап дем алғысы келіп тұрған адам сияқты, көзқарасында бізге тіпті өштігі жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дауысын көтерместен қарауындағыларға бір нәрсе деп тәртіп беріп еді, бірақ аналары ақырын дауысқа қатты қимылдап тез ширатылып, автоматтарын кеуделеріне көтеріп алды, бір-екеуі пулеметтің қасына барды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Айн, цвай, драй, фюнф |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
» Бұл мектепте құлағым қаныққан немісше цифрлар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бізді кәдімгідей тәптіштеп, малша санап шығарып жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өздері асықпайды, тіпті сабырлы, өлтірген адамының есебін анықтап алғысы келетін болар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Санақтан өткендерін шашау шығармай сайдың қабағына тізіп қойып жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұрттың бетінде қан жоқ, құп-қу, тірі өлік сияқты айтқан жақтарына жүре береді, әйтеуір қимылдап жүргенім болмаса менің де кеудемде жан жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мына қарлы дала, қыбырлаған адамдар менен бөлек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұлардікі де мағынасыз, жансыз қимыл |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бүкіл дүние жансыз, жат, тылсым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Дяденьки |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дяденьки |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шырылдаған бала даусы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кәдімгі тірі дауыс |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ағатайлар! Ағатайлар, мені өлтірмеңдер! Мен ән салып берем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен әнді жақсы айтам! |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тырнақтай әнші қыз, бес жасар Парашка |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кішкентай қолымен шешесінің мойнынан қысып құшақтап алған, айдап баратқан солдатқа қарап шыр-шыр етіп жалынады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мені өлтірмеңдер! Мамамды өлтірмеңдер! Ағатайлар! Мен ән салып берем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көп ән салып берем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Сначала заплакал Андриашка, потом зпрепела Парашка» |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Парашканың жүзін анық көрдім: көз жасы қызарып кеткен томпақ бетіне бұршақтай тамшылап, солқылдаған өксігін жұтып, шырылдап ән бастап кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Байғұс баланың дұшпаннан тұңғыш рет қорыққаны да осы болар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оны тыңдаған солдат жоқ, сайдың жар қабағына қарай өзгелермен бірге шешесімен екеуін айдап барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұрттың бәрін жалындырып айтатын, жұрттың бәрін мәз қылатын әншінің бұларға әлі келмейді дегенді Парашка ұқпайды, тоқталар емес, көзінен жасы парлап айтып барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жар қабақтың басына әкеліп қойғанда да тоқтамай бар даусымен шырылдайды келіп, шырылдайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алдыңғы қатардағыларды тәптіштеп санап бөліп алып жар басына шығарып жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Олар ажалдың сызығын аттап өтіп арғы бетіне шыққандар, мен әзір бергі бетінде тұрмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кеудеңнен қашан жаның шығып кеткенше үміт деген ит үзілмейді екен, алдыңғы қатардағыларды сыпырып шығарып жатқан ажал ұстарасы дәл маған тақалғанда тоқтап қалар ма екен, деген әлсіз бір есек дәме бар кеудемде |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Атылатындарын анық біліп келе жатса да, тіпті болмаса Дарья сияқты, бассауғалап қашырмай, не қарусыз болса да асылып, жұлысып өлтірмей, жұрттың тобын бұзбай әкелген де осы бір ақтық демің шыққанша алдарқататын қорқақ есек дәме болар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол дәмемді үзіп ажалдың сызығы дәл менің қасыма келді |