Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қатындар, бір-біріңнен көз жазып қалмаңдар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірге болыңдар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шашау шықпаңдар, — деген өзара ақылдан аспады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шынында да мынау аткөпірдің ішінде көз жазып қалсаң-ақ енді қайтып үйіріңді таба алмайсың |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ұясы бұзылған арадай гуілдеген жұрттың ішінен біздің дауысымыз бастықтардың құлағына жететін емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сөйтіп тұрғанда түп жағындағы кеңседен бір бастық шығып: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жолдастар, жолдастар, тынышталыңдар! — деп айқай салды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ызы-қызы шу саябыр тартып, есек — дәме жұрт аузына үңілгенде әлгі бастық көпірдің бомбаланып қалғанын, енді бұл станциядан бір состав кейін қарай жүре алмайтынын айтты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шығысқа қарай кетіп баратқан адам көп: үйеме жүк тиеген, оның үстіне бала-шаға, еркек-әйелі жыпырлап мінген екі-үш машина етті, оқта-текте салдырлаған арбалар кездесіп қалады, ал қалғанының бәрі жаяу-жалпы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Түйіншектерін арқалап, чемодандарын көтеріп шұбырып баратқан жаяу босқын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұлардың ұзақ жолға, жаяу көшке жаттықпағаны бадырайып көрініп тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Арқаларына артқан жүктері одырайған ебедейсіз, көбінің қолдарында чемодан, шелек, шәйнек ұстағандары да бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әне бір топтың бергі шетінде бара жатқан әйел арқасына көрпеге буған үлкен түйіншек артып алған, бір қолында үлкен корзинка, бір қолында кәдімгі жарқыраған сары жез самаурын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
О, дүниесі құрғыр десейші |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Вокзалдан жамырай шыққан көп жұрт топ — топқа бөлінсе де бір-бірін нысанаға алып, қарайлап келе жатыр еді, енді ұзаған сайын бір-бірінен қараларын үзіп, әртүрлі жол тарамына түсіп ыдырай берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Белоруссия жерінің орманы да көп, орман арасында құмы да көп екен, туфлиімізге құйылып жүргізбейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның үстіне биік тақа туфли жаяу жүріске жаратылмаған ғой, әрі — беріден соң әйелдер туфлилерін шешіп алып, жалаң аяқ кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сусылдаған құм жалаң аяққа жайсыз емес-ау, бірақ үйренбеген табанға бататын нәрселер көп, байқаусызда аяқтарына тікен кіріп кетіп, әйел байғұстар баж-баж етеді, менің елден алып келген етігім абырой болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз өртенген станциядан көппен бірге лықсып шықтық та, сол екпінімізбен тарта бердік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жөн сілтеп жол көрсетер басшымыз да, белгілеп алған бағыт-бағдарымыз да жоқ, әйтеуір көппен бірге маңдайымызды шығысқа беріп, кілең әйел ағып-тамып, шұбатылып кетіп барамыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үш-төрт шақырым жүргеннен кейін-ақ, алғымыздан бұрын, чемодан көтеріп, зат ұстаған қарымыз талып, болдырып тоқтадық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ойда жоқта мынадай оқиға оңай болсын ба, әшейіндегі сөзшең әйелдердің екпіні су сепкендей басылып, бәрінің де қабағы салыңқы үнсіз отыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазақ «тас төбесінен жай түскендей» деуші еді, ал біздің тура тас төбемізден жай түсіп, осындай халге душар етті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күн шаңқай түске көтеріліп қалғанмен біздің даладағыдай ыстық жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз жол жиегінде қайыңның көлеңкесінде отырмыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көбі төмен қарап жер шұқиды, біразы қисайып жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қыздар-ау, осы біздің бастығымыз қайда? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біліп жатырмын:Маруштың даусы, менікі сияқты оның даусы да орыс үнінен бөлекше естіледі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қайдағы бастық? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Елизавета Сергеевна бар емес пе |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйелдер советінің председателі сол ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Оны қайтейін деп едің? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қайткені несі? Бастық бастықтығын істесін бізге |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Басқарусыз бола ма екен, — бұл енді ұрысқақ Мусяның даусы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл жолы оның дауысында баяғы әмірлі еркелік жоқ, дәрменсіздік қана бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан болар, анау әйелдер кетіп қалды, қалғандары да онша құлақ асып тұрған сияқты емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді мен де жерге түстім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света екеуміз жоғалып кетпесін деп екі баланы қолынан ұстап тұрмыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Төрт жасар «Вовка командирін» көтеріп, жұрттың соңын ала Алевтина Павловна да сыртқа шықты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бес-алты әйел вокзалға қарай кетіп қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қалғанымыз не қыларға білмей іркіліп тұрмыз, тегі біз де ыдырап кететін сияқтымыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Соғыстан бұрын аштан өлетін болдық қой, — деді Алевтина Павловна күйінішті дауыспен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Баласы жоқ әйелдер барып дүкеннен тамақтан өтетін бір нәрсе алып келсін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кәне кім барады? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйелдер Алевтина Павловнаны қостап «мен барам», «мен барам» деп шуылдасып жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ендеше қазір сендерге ақша жинап береміз, — деді Алевтина Павловна сумкасын ақтарып жатып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Елизавета Сергеевна байғұс жұрт жаппай қолпаштап жүргенде ғана әруақты екен, қазір ешкім елемеген соң, шүңкиіп бір шетте қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алевтина Павловна бес-алты әйелді сақадай сайлап бөліп алып жұмсап жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Осыдан құр қол келіп көзге көрінуші болмаңдар, — деп әмір етті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алевтина Павловнаның тырсиып шертіп тұратын шымыр денесі босаңқырап қалғандай көрінді маған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әдемі жүзінің нұры қашып, көз айналасына көлеңке түсіпті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Вовка — командир шешесінің етегіне тығылып үнсіз тұр, баяғы есірген еркелігі бір жақта қалған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кешеден бері осы бала асыр салып еркелеу тұрсын, ойыннан да қалды — тіпті назары төмен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Станция басының абыр-сабыры бізді таңдандырған жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жол бойы мұндай аласапыран, алас-қапасқа көзіміз үйренетіндей болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қара май басқан шпалдар мен рельстерге сүрініп, вагондардың буферлерінен қарғып, босып жүрген неше түрлі халық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қызмет атқарып, тәртіп беріп, ic тындырып жүргендерінен бас сауғалап, қайтсе де кету үшін жан ұшырып жүргендері анағұрлым көп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осыны көріп, жаманат хабар расқа шықты-ау» деп тұла бойың мұздап қоя береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мұнда топ-топ болып ұйымдасып келгендерден гөрі не де болса өз талайынан көрмек боп жапа-тармағай жүрген «жекелер» көп тәрізді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол «жекелердің» біразы біздің вагонға келіп еді, бажылдап кіргізбедік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Олар саяқ жүрген жалғыз-жарым болғандықтан күшке сала алмады, ал жалынып-жалпайғанға біз жібімейтін болып алғанбыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Он бес қаралы адам үйірін бұзбай біздің составты жағалап келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әр вагонның алдында бір тоқтап — ашық болса, ішіне мойындарын сұғып көріп, кейде вагон есігінің алдында кежілдесіп тұрып алады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол топ енді бізге жақындады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бастап келе жатқан бір-екі адам киім киісі мен келбетіне қарағанда әжептәуір бастық болар, сол екеудің жанында не әскердікі, не милицияныкі екенін ажырату қиын қоқырайған қызыл фуражка киген біреу келе жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұтында галифе шалбар, бірақ аяғында етік емес ботинка, үстінде жеңі қысқа, иығы тыртиған тар бешпент |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жай адамға да, әскер мен милицияға да ұқсамайды, кім екенін құдай білсін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бәрінің қолдарында чемодан, бума-бума заттар, арқаларына да түйіншектерін артып алған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл топтың жартысынан көбі әйел екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейбіреулері, шамасы, буып-түйген заттарының ішіне сыйғыза алмаған болу керек, қыс пальтоларын үстіне киіп алып, ағыл-тегіл терлеп келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Meн осылардың түр-түсін қызықтап қалыппын да еш нәрсе ойламаппын, қауіпті алдымен сезген Елизавета Сергеевна болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қыздар-ау, — деп баж ете қалды ол |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сасқанынан «жолдас командир әйелдері» деуді де ұмытып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қыздар-ау, тез орындарыңа сақ болыңдар, келіп қалды, — деді Елизавета Сергеевна сасып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйелдер топырлап вагонға мініп болмай жатып әлгі топ біздің қасымызға келді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қызыл фуражка кигені әккі неме екен, мініп жатқан әйелдермен араласа вагонға бас сұғып көрді де: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— О, мұнда орын жетеді екен, — деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Онда сіздермен көрші болсақ қайтеді? — деді іштерінде жас ортасынан асқан инабатты кісі сыпайы ғана |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біздің әйелдер баж-баж ете қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Өзіміз сыймай келе жатырмыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ине шаншарға жер жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Дегенмен, жолдастар, ойланайық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жағдай қиын ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қысылып-қымтырылып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біздің әйелдер бұрынғыдан бетер шырылдап ала жөнелді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Станислав Янович, бұлай шаруа бітпейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Айтқан сөзге түсіне ме бұлар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кәне басып кіреміз, — деп қызыл фуражка вагонның есігіне қарай ұмтылды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаңағы шулаған шулаған ба, біздің әйелдер енді бүкіл станцияны басына көтере шарылдап, азан-қазан болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Вагон ішіндегілер қызыл фуражканы жиырма шақты жұдырықпен түйгіштеп, жердегілер етегінен тартып, ақыры айдап шықты, қызыл фуражка домалап жерге түсті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жеңіс біздікі болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бұл ерекше вагон |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Адамдарымыздың жартысынан көбі вокзалда жүр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазір келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бұл командирлер семьясына берілген арнаулы вагон, — деп әйелдер тұс-тұстан жамырай сөйлеп жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл сөздер бір жағынан ет қызуымен айтылып жатса, екінші жағынан мына келгендердің бетін қайтарып, жаңағы жеңісті шегелей түсудің қамы еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ біздің мұнымыз алғашқы жеңіс қана боп шықты, тіпті жеңіс екені де неғайбыл |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аналардың ішінде таудай бір ірі әйел теңкиіп бірден көзге түскен — шашын келте қырыққан, жалаң бас, желкесіне тарақ түйреген, етшең ірі жүзді, май мұрындау келген қайқы тұмсық, үлкен иегінің оң жағында бір буда қыл өскен бармақтай қара сүйелі бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шілде мезгілі болса да қалың пальто киген, — арқасына тағын алған үлкен бір бума түйіншегі бар, қолында тақтайдан шегелеген үлкен чемодан, — ағыл-тегіл терлеп үнсіз тұр еді, — қызыл фуражка домалап кеткен соң, енді сол қозғалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Арнаулы вагон |