Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сейілхан ағам Шәкімді қасына алып, бізді шығарып салуға ере келді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алыс ауданнан бізді аямай солқылдатып, ит сілікпемізді шығарып жеткізген жүк машинасы шөгіңкіреп кеткен қоңыр-қызыл қақпалы кішілеу үйдің алдына келіп тоқтады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз машинадан жапырлап түсіп жатқанда үйден шүңкиген татар шалы шықты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ашағыз, қызым, ашағыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сіз тіптен де ашамадығыз, — деп, содан кейін менімен бірге қайғырып қойды, — Хатын-қызға бигрәк та жырақ шул Белоруссия диген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Анда, мұсылманлар да иоқтыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ойлап-ойлап, түсіне алмай дал болам: Сейілхан ағамның соншама алдағанына бұлар ренжімеді ме екен, әлде ренжісе де |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Туыстық қана емес, адамдарды жақындастыратын басқа да нәрсе бар шығар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Солай аралары жақындасып кеткесін Сейілхан ағамның сайқымазақ қуақылықтан басталып ұлғайып кеткен қиянатын кеше салды ма екен, әйтеуір жалғасып кеткен осы жандардың арасы үзілмепті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үзілмепті деймін-ау, тіпті суымаған да сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Хайбри әйелімен екеуі бізді поезға мінгізіп салды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Енді үйді көрдің, танисың, қайтқанда біздің үйге түс» деп әйелі маған қайта-қайта тапсырады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді мінекей, қайтып келем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осыдан елге аман-есен жетсем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алғаш ашатын таныс есігім сол Хайбри абзидың есігі болмақ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ар жағы ел-жұрт, кең дүние |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
8 |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мінер алдында бізді көп азапқа салып, бірақ мінгізіп алғасын жап-жақсы зырғып кеткен поезд бір-екі станциядан өтпей жатып-ақ жүрісінен жаңылды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әуелі бір полустанокте екі сағаттан астам кідірдік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мұндайдағы бір жаман нәрсе поездің қанша тұратынын білмейсің де, вагоннан аттап шыға алмайсың |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әлсін-әлсін есіктен сығалап «қашан жүреді екен?» деп көрші вагондағылардан сұрайсың, олар сенен сұрайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осындайда оны-мұны тұспал, жорамал айтушылар да көбейеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қарсы келе жатқан әскери эшелонды күтіп тұрмыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Майданға күш керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алдыңғы кезек майданға баратқандардікі ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Алдымыздағы станцияны бомбалап кетіпті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жолды түзей алмай жатқан көрінеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жауды тойтарыпты дейді ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сосын несіне асықсын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Елден шыққаныма төрт айдан асты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан бері үйірінен адасып қалған құлындай жалқымын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Рас, қасымда Қасымбек болды, сүйенішім, қармаған жалғыз талым сол, бірақ ол жан-жағымды түгелдей қоршай алмады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жолың болғырлар «айт, айт» деп қинамайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шын қинаса, менен де айтатын бір нәрселер табылар еді, бірақ оған тілім жетпейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қысылып, аз сөйлегенімнен болар, менің орысшам сол мектептегіден онша артылып кете қойған жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Еркін сөйлеу былай тұрсын, әлі тілімді сындыра алмай келем — орыстың сөзін әр әрпін баттитып, сірестіріп айтам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз тоқтағалы екі сағаттан асып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Басында әйелдер «әне жүреді, міне жүреді» деп, елеңдеп, есіктен мойындарын созса да жерге түсуге именді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Поезд ойда жоқта жүріп кетсе қарғып мінуің оңай емес, есігінде басқыш сатысы да жоқ, тек аспалы үзеңгісі ғана бар қызыл вагон |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ уақыт ұзаған сайын мойын созушылар көбейді де, ақыры алдыңғы тұрғандары қарғып жерге түсе бастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірте-бірте вагон босап қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құдай оңдағанда тұрған жеріміз жалғыз үйлі полустанок екен, біздің орнымызды басып алатын бөгде адамдар көзге түспеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қалың орман арасындағы далаңқайға орналасқан төрт-бес үйлі полустанок тып-тыныш, өзге дүниеден, басталған соғыстан аулақ, оңаша |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мұндай жерде соғыстың басталғанын ұмытып та кетесің |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Адам баласы қызық қой, әуелгі сәттерде ұзап шығып түзге отыруға қорқып, жақын арадан бұта іздеген жұрт бірте-бірте составтан алыстай берді де, әрі — беріден соң тіпті еркін қыдыратынды шығарды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сөйтіп біздің әйелдер ұзаңқырап кеткен кезде паровоз оқыс гудок берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бәріміз жапа-тармағай вагонға қарай жүгірдік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құдай оңдап мен алыстап кете қоймағанмын, алдымен келіп міндім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қалғандары мініп болар-болмастан доңғалақтың тормоздары пышылдап, состав орнынан қозғала берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мұндайда әйелдер қандай берекесіз: шыңғырып, бақырып азан-қазан боп жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Таңсәріде соғыс басталған суық хабарды естіп, содан сәске түске дейін қасқыр тиген қойдай дүрліккен қатын-қалаш поездің жүрісі түзеле келе сабаларына түсейін деген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үрей мен әбігер де бірден пышақ кескендей тыйылмай, толқыған судай ақырындап барып басылды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйелдердің ес жиғаннан кейінгі бірінші еске алғаны — қарбаласта ұмыт қалған, іліп алып кетуге келмеген дүние-мүліктері болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екінші ауызға алғандары күйеулері |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әрине, ол, дүние-мүлікті күйеулерінен артық көргендіктерінен емес, әйелдіктерінен — ұрғашы туғанның о бастан жаратылысы солай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің басында әдемі болыскей самаурыным |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бар еді, қара шәйнектің шәйін мейірім қанып іше алмаған соң, Қасымбек сатып әперген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алас-қапас жанталаста онымен ісім де болмапты, енді қазір кәдімгідей ішім удай ашып келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұрт сияқты түйіншегімді арқама таңып алғанда — оны да бір қолыммен іле кетеді екем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Елге жеткенде Қамқа әжем рахаттанып бір шайға қанар еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Командирлер семьясы үлкен бір ауыл боп тұрғанда — белгілі бір қалыбымыз, әрқайсымыздың өзімізге лайық, өзіміз деймін-ау, күйеулеріміздің қызмет сатысына лайық орын дәрежеміз бар-тын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мұны әскер тілінде, «субординация» дейді, субординациямыз манағы жан ұшырған сасқалаң кезде тас-талқан боп бұзылып еді, енді тынышталған соң өзінен-өзі қалыбына келе жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Балалар да ермек тапқан |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өрмелеп, буған-түйген жүктің үстіне шығып, еденде бос орын болмағандықтан шешелерінің үстіне қарғиды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Баяғыдай өзінен үлкен-кіші балаларға бірдей бас болып жүрген «Вовка командир» — штаб бастығының баласы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Я командил, я командил, слушай, — деп айқай салады ол |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның жіңішке сәби даусы вагон дүрсілінен әзер естіледі, бірақ сонда да балалардың да, аналардың да құлағына тегіс жеткен сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әр жерден бір бала жүк арасынан қыбырлап, домалап құлап тұрып жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Олардың шешелері де балаларымен бірге ойынға еліккендей |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Саша, командирің шақырады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Андрюша, командиріңнің бұйрығын орында, — деп бәйек болады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал, балалары жоқ кейбір келіншектер: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Өзі тегін емес, түбі генерал болады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Е, майор Масловтың өзі ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Вовка командир, қаттырақ команда бер, — деп қолпаштап жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алевтина Павловна баласына «қой, Вова» деп ұрысқан болады, бірақ ұрысы зәрсіз, тек әншейін көз қылу |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйтпесе, баласының өзге балалардан сынық сүйем болса да артықшылығына, басқа келіншектердің қошаметіне деген іштей мақтанышын жүзі айтып тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қошемет деген құрғыр, қаршадай бала тұрсын үлкеннің өзін есіртіп жібермей ме, Вова да жұрт қолпаштаған сайын, әдетінше еліре түседі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Стлойся! Шагом алш! Смилно! Шагом алш! — ден айқайлайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екі түйіншектің арасынан қозғаларға жер таппай тұрған екі-үш жасар бір баланы жұдырығымен түйіп қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Неге тұрсың? Шагом алш! |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ана бала көзі жыпылықтап екі жағына кезек қарады да, жылап қоя берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қой, Вова, — деп Алевтина Павловна баласына кейіген болады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Командир өз жауынгерін ұрмайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сен командирсің ғой, Вова |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қызыләскерді ұруға болмайды, Вовочка, — деп өзге әйелдер де ақыл айтып жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Олардың жалынышты шыққан дауыстарына қарағанда Вова емес, өздері бір нәрсені бүлдіріп алған тәрізді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Түнде бір разъезде таң атқанша тұрдық; одан сәске түске дейін және қозғалмадық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Арт жақтағы майданнан, алдыңғы жақтағы елден еш хабарымыз жоқ, қобалжумен болдық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бар естігеніміз түс мезгілінде Молотов сөз сөйлепті, Германиямен соғыс шындап басталса керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз дүрлігіп көтерілгелі тәуліктен асып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұрттың алып шыққан азық-түлігі шамалы екен, барлығын кеше түсте-ақ тауысып алған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үлкендер төзеді ғой, алдымен балалар жағы қинай бастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз тоқтаған полустанокте дүкен, буфет деген жоқ екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жарты шақырымдай жерде шағын село тұр, қатындар сол селоға жаутаңдап қарай-қарай көздері талды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Барайын десе поездан қалып қоям деп қорқады, ал поезд болса жүрмей тұрып алды, таң атқалы он барып келуге болатын еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ақыры шыдай алмай үш әйел «тәуекел» деп селоға кетті, соның бірі Ираида Ивановна |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кенжесін көтеріп, үлкен ұлын ертті де, ортаншы баласын «қозғалмаңдар» деп вагон ішіне отырғызып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қырсыққа бастағанда солай болады ғой, түн ортасынан сиыр сәскеге дейін қозғалмай тұрған поезд, қатындар селоға кіріп кетісімен-ақ гудок беріп, тормоздары пышылдап қозғала берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бәріміз жапа-тармағай ұмтылып вагонға мініп алдық |