Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Айналайын, мауқыңды бас |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қайтейін деп едің |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Анаң ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қанша, «әжемнің баласымын» десең де, шыққан жері құрғыр қиын ғой, — деп Қамқа әжем шашымнан, жотамнан сипайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қамқа әжемнің қолы да, сөзі де жұмсақ — жаныма жағып барады, тағы да ұялмай, қысылмай жылағым келді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біраз жылап алғасын бір түрлі тазарып шыққандай бойым жеңілдеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұмаш әлі ұйықтап жатыр, еш нәрсені сезер емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жұмашжан әлі кішкентай ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Еш нәрсені түсінбейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өсе келе біледі ғой бәрін, — деді Қамқа әжем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Аналарыңды жоқтатпаймын дегенмен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
бір бүйіріңде жатады ғой құрғыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қанша елпектегенмен туған шешедей қайдан болсын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қамда әжемнің осы сөздері құлағымда қалды, бірақ мен ол кезде бұл сөздердің мән-мағынасын ұққан жоқ едім, оның түсінігі есейе келе, кейінірек барып жетті маған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
9 |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Басында составымыз шағындау еді, жүре келе ұзарып барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шамасы келген станция осы поездің құйрығына бір нәрсесін іліп жібереді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алғаш аттанғанда вагонымыз соңына таман еді, енді ұзын поездің орта тұсына келіп қалыппыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Арт жақта да ала-құла, ашық — жабық вагондар, екі-үш жерде қарайып цистерналар да көрінеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Вагон іші де тарылып барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қатындар қанша бажылдағанмен үстімізге біраз адам мінді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Көңіл сыйса |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
» дегендей әйтеуір сыйып жатырмыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бізді қинағаны вагонның тарлығы мен поездің сыртқы жүрісі: және бір қиыны бізді үлкен станцияға кідіртпейді, қайдағы бір жалғыз үйлі разъезге әкеліп қаңтарып тастайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейінірек білдік, үлкен станцияларда поезд көп үйіріліп қалса жау самолеттері бомбалап кетуі кәдік екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әрине бәрі біздің қамымыз ғой, бірақ бас аман болғанмен хәліміз онша емес, азық жағы қинап келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал оның кесірінен екі-үш әйеліміз қалып та қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзіміз шыдармыз-ау, Света екеумізге салмағын артқан Ираида Ивановнаның екі баласы қиын боп келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір жақсы жері байғұстар мазасыз емес, монтиып отырады да қояды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйтсе де жаутаңдаған көздерінен танимын — қарындары ашып-ақ келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шурик жүктің тасасынан оған жұдырығын түйіп еді, кішкентай қыз қағу көрмеген ерке болса керек, оған тынған жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Meн көрдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бәрібір айтам, — деп, қолын шапаттап секіреді келіп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кішкентай, тәмпіш «тентек» мұрын, жүзі күлімдеп тұратын керемет сүйкімді қыз екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ана балалар кейіген сайын мәз болады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Балалардың ойыны үдеп барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бес-алты жастағы сыған тәріздес бұйра шаш, бадырақ көз қара бала пальтосын сыпырып, бір жеңін қарына іліп алып, өзі шамалас сары баланы қуып жүр; жете беріп пальтомен ұрмақ болады, анау дарытпайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әлгі «қуыршақ» қыз оған да мәз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ұр! Ұр! — деп екі қолын шапаттап айқай салады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейбір әйелдер балаларын жоғалтып, айқайлап жүгіріп жүр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ балалар уайым-қайғыны ұмытқан: күліп, айқайлап, жұрт сапырылысқан перронда асыр салады, буып — түйіп қойған жүктің үстіне шығып, төмен қарай секіреді, жұрттың осы дүрліге көшуінің өзі оларға қызық думан сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Томпаң-томпаң етіп, қызықтары басылар емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазақ баланы «періште» дейді, баланың аузынан жақсы сөз шықса, оны аузына «құдай салды» деп қуанады, сәбидің тілегі қабыл болатынына ешкім шек келтірмейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің өзім орта білім алсам да қазақша тәрбиелендім, құдайға сенбесем де, қазақтың көп ырымына сенемін, әсіресе бала туралы айтылғандарына күмәнім жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
7 |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз станциядан аттанар кезде ызы — қиқы шу болғанмен поезд жүрісін түзеп шығысқа қарай бет алған соң жұрт тез тынышталды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Вагон ішінің әлгінде ғана алқынған аптығы басылып, жұлынған түйме, жыртылған өңірге кінәлі белгісіз жандарға арналған қарғыстар айтылып, сонымен бірге буыншақ-түйіншектер де тәртіпке келтіріліп жатты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйел затының аузы мен қолы қатар қимылдайтын әдеті емес пе |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұрт орын теуіп жайғаса бастаған соң әңгіменің беті де өзгерді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қап, қайтейін, керемет әшекейлі фарфор табағым бар еді, қалып қойды, Бүгінде ондай фарфор жоқ, кәдімгі ескі шыны еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қайдағы жоқ фарфорды айтасың |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің үш жүз елу сомға алған радиоприемнигім қалып қойды ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ваня тревогамен кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жалғыз өзім қайсысына жармасарымды білмей |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мен сасқалақтап жүріп сандықтың түбінде жатқан ішігімді ұмытып кетіппін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Барлық қауіп-қатерден құтылып болдық па, білмеймін, жаңа ғана жай қайғысымен аласұрып поезға жармасқан әйелдерге мал қайғысы қайтып оралған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаңағы аласапыран әп-сәтте ұмыт болып, жұрт көңілінің тез ғана байыз тапқанына қарағанда, соғысты өз көзіммен көрген жоқпын, мүмкін осының бәрі бос дүрліккен жалған үрей болып жүрмесін деген де ой келе бастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света екеуміз ебін тауып қызыл вагонның ірге жағына өтіп алғанбыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Басында чемодан үстінде шоқиып отырып едік, поезд шайқай келе — жер кеңіп, түйіншегімізді жастанып, аяқ созып қисаятын халге жеттік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Биыл көктемде Қасымбек екеуміз елден бері қарай аттанарда вагон іші тығыз болып еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұрын ауылдан ұзап шығып көрмеген мен мақрұмға үлкен станция басындағы сапырылысқан ала-құла тобыр бір түрлі қызық, бірақ соншалықты жат көрінген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы күнге дейін мен көрмеген киімдер мен кескіндер, танымайтын адамға бадырайып қарауға қанша ұялсам да, көзімді еріксіз тарта берген |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзімнің үйреншікті ортамнан, орнықты, сабырлы тіршілігімнен шығып, аумалы-төкпелі, белгісіз беймаза дүниенің ішіне кіріп баратқанымды сезіп, бойымды үрей биледі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ендігі дүниеде сасқанда қарманатын талым, жалғыз арқа сүйерім Қасымбек қана екенін тұңғыш сонда сезгенмін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ поезд қозғалған кезде төңірегімнен бөлініп шыға келгендей болдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Вагон ішіндегі гуілдеген дауысты, құжынаған жұртты, тіпті қасымда терезеден бірге қарап келе тұрған Қасымбекті де ұмытып кетіппін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мүмкін балапанда ұясынан суырып алғанда, бойын осындай суық сезім билейтін шығар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қары кетіп болмаған ерте көктемдегі сұрғылт аспанның астында көрініп жатқан алашабыр адырлы даланы қимадым ба, әлде Қамқа әжемді, момын әкемді, Дариға жеңгемді — бүкіл ағайын — туған, ауыл-аймағымды қимадым ба білмеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Не де болса менің осы күнге дейінгі бар өмірім артта үзіліп қалып баратқандай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көшпелі елдің баласы қыстауының ғана маңы емес, жыл сайын көшіп қонатын жерінің әрбір жырасы мен қыратын, тобылғы өскен төбесі мен қараған өскен ойпатына дейін бұлжытпай таниды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ауыл жаңа қонысқа қонып жатқанда, жүгіріп былтырғы жазғы өмірдің ізін қуалап кетесің |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өткен жылғы кімнің үйінің қай жерге тігілгені, жер ошақтың бітеліп қалған шұқыры, балалар асық ойнайтын ауыл сыртындағы тақыр, түнде ақсүйек алып қашатын қыраттың баурайы — бәрі сайрап тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бәрі көзіңе оттай басылады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көші-қон үлкендерге әбігер болғанмен, балаларға мейрам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жүк түсіргені, үй тіккені, жер ошақ қазып қазан астына от жаққаны — бәрі қызық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Малды ауыл отырған қоныс тез тозады — бір айдың ішінде-ақ ауыл аумағының жусаны мен бозы қырқып алғандай тұқылданып, шаңы бұрқылдап шыға келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қойдың құмалағы мен жылқының тезегінің ащы исі, құжынаған қара шыбын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жоқ, жаңа қоныс балаларға ғана емес үлкендерге де мейрам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаңа қонысқа қонып жатқанда мен өзімді де бір түрлі тазарып шыққандай сезінетінмін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мұнда жылқының кісінегені, қойдың маңырағаны, ошақтан будақтаған кешкі түтін — бәрі жаңа, бәрі таза |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен жаңару, тазару мейрамын сеземін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көші-қонның да небір қызық, күлкілі оқиғалары болып жатады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Соның бірі әлі есімде |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біздің ауылда Сәлімбек деген кішкентай ғана кісі бар еді, жұрт оны сыртынан«қыртпыш» деп атайтын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бойының ұзындығы он бір-он екі жасар баламен деңгейлес, бірақ сол түріне қарамастан, шырт етпе, ұрыншақ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйелі Ақкүміс бойы күйеуінен екі есе биік те, көлденеңі екі есе кең, ірі кісі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сәлімбекті үй — ішінде мазасыз, қазан-ошаққа араласады деген өсек бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның есесіне Ақкүміс жер қозғалса қозғалмайтын сабырлы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір жылы, Жосалы көлінің танабындағы шалғынға қонып жатыр едік, жағалай тігіліп жатқан үйлерді қызықтап жүріп Сәлімбек үйінің қасына келіп қаппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ақкүміс жалғыз өзі керегелерін құрып жүр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сәкең оған бұрқан — талқан ашулы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Көшір дедім ғой сен қатынға |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тікпейсің үйді бұл жерге, — деп ақырды ол әйеліне |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ақкүміс оның сөзін елең қылмастан керегені бір-біріне шанди берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ай, сен керең боп қалдың ба? Көшір үйді бұл жерден |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көрмейсің бе мына қияқты? Аяқты пышақтай тіледі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кісіні жалаңаяқ жүргізбейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Керегені анау жерге тасы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ақкүмісте үн жоқ, өз шаруасымен бола берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзі шыдамсыз Сәкең әбден ызаланды |