Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Станцияның сыртқы далалық бетіне қарай қашқан көп адамның біразы үстін қағып жаңа тұрып жатыр, тіпті әлі де тұрмай жатқандары бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бәрі де өртеніп жатқан станцияға қарайды, біреулері солай қарай кетіп барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көбісі-ақ не қыларын білмей дағдарып тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен жан-жағыма алақтап Светаны іздеп едім, көзіме түсе қоймады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Арлы-берлі жүгіріп іздеп те көрдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үшті-күйлі жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қайда кетіп қалғанын құдай білсін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді Боря ғана емес, менің өзім де жетімсіреп қалғандай мазам кете бастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұрт мидай араласып кетіпті, тіпті біздің әйелдердің бірі көзіме түссеші |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Боряны жетектеп, дедектеп жүріп ұрысқақ Мусяға ұшыраса кеттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Соған да кәдімгідей қуанып қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ ол да Светаны, тіпті біздің әйелдерден ешкімді көрмеген боп шықты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алты-жеті жасар бала ерткен бір сары шашты әйелді көзім алыстап шалды; үстіндегі киімі де Светаға үк,сайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Не де болса анықтайын деп Боряны жетелеп солай қарай аяңдадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы кезде тағы да: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Воздух! Воздух! — деген үрейлі айқайлар гүрілдеген самолет даусымен қатар естілді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Самолет даусы шыққан арт жағыма жалт қарасам, сонау алыс орманның үстінен бауырын аз-ақ көтеріп бізге қарай алты-жеті самолет келе жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қонғысы келгендей тура жерге қарай шүйіліп келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Есім шығып, жаңағы Светаға қарай Боряны жетелей жүгірдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы кезде патырлап оқ жауа бастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қайдан, кімнің атқанын да байқай алмадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазан қайнағандай топырақ бұрқ-бұрқ етеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жат! Жатыңдар! — деген айқай еміс құлағыма келіп, сол дауысқа еріксіз бағынып құлай кеттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы кезде «Шура! Шурик!» — деп айқайлап Боря тура жүгірді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қолымнан қалай шығып кеткенін білмеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үстіңнен арба айдап өткендей сатырлатып, гүрілімен кісіні жерге жаншып бір самолет өте шықты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның артынан патырлатын оқ боратып тағы біреуі төніп келді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Meн есімді жиғанша Боря он бес-жиырма қадамдай жүгіріп барып, екпінімен ұшып түсті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оқ тигенін, не сүрініп кеткенін біле алмадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ құлағын түріп ұнатпадым да соңынан қуа жүгірдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көтеріліп жүгіре бергенде көзім түсіп кетті: жаңа ғана арт жақтан оқ боратып жайпап өткен самолеттер, енді қайтып оралып алдыңғы жақтан келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сүйір тұмсықтарынан бұрқ-бұрқ түтін шығады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тағы да батырлатып оқ жаудырып келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Есімнен адастым ба, білмеймін, мен енді әлгіндегідей шошымай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
жүгіріп келе жатып самолеттердің сұсты жүзіне тіке қарап, тұмсықтарынан бұрқылдаған түтінін, біреуінің тіпті қара свастикасын анық көрдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өкпемді қолыма алып Боряның қасына жетіп құладым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жақындай беріп-ақ баланың сұлық жатысын ұнатпап едім, енді басымды көтеріп бетіне қарап жүрегім зу ете қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Боряның аузы қан |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өңі сұп-сұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кірпігі аздан қимылдағандай болды ма, көзінде нұр жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Баланың басын көтере беріп, кеудесінің астында жерде ұйып қалған қанын көріп зәрем ұшып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шамасы «Света! Света!» деп шыңғырып айқайлап жібердім-ау деймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір кезде «Боря! Боря!» деп айқайлап, жүгіріп келіп інісінің үстіне құлай берген Шурикті көрдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жүгіріп келген күйі ентігін баса алмай Света да жүрелеп отыра кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Боря! Боренька! Вставай, Боренька! |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Я пришел, вставай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Боренька! — деп алты жасар Шурик бәйек болып бір ауық інісінің қолынан ұстайды, бір ауық иығынан сипалайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жанарында үрей бар, бірақ сонда да еш нәрсеге сенгісі келмей безек қағады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Боренька, тебе больно? Очень больно, да? Боренька? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сәби жүрегі бір жаманатты сезгендей, көзі шарасынан шығып барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Інісінің өмірі біздің қолымызда тұрғандай, Света екеумізге керемет бір жалынышпен жаутаңдап кезек — кезек қарайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Тетеньки, почему он молчит? Ему пуля попала, да? — деп үрейлене жыпылықтап біздің бетімізге қарады да, шыңғырып жылап жіберді, — Его убили |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мама! Мама! Бореньку убили! |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Боренька! |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
11 |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сөйтіп соғыстың дәмін біз де таттық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұрын қай жағымыздан келіп қалары белгісіз, алыстан жасқап, айбарымен қорқытып келе жатыр еді, енді келіп тас төбемізден түсті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алғашқы әсер тіпті жаман болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бүкіл дала қасапханадай қан сасып, дымқыл тартып бусанып тұрғандай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ауаның өзіне ажалдың салқыны кіргендей шыңылтырланып бара ма, қалай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Еңкілдеп, ышқынып жылаған дауыстар естіледі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Далада сұлап жатқан адамдар көп, біреулер күйбеңдеп жаралыларға көмек беріп жатыр, станция жаққа қарай кетіп баратқандар да бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен еш нәрсені түсінуден қалып барам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы күнге дейінгі, дәл осы станцияға келгенге дейінгі өмірің үзіліп артта қалған сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алдымда не бар? Қазір қандай халдемін? Оны дұрыстап ажырата алмаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көмескі сезетінім — өмір артта қалды, алдымда ажал бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен сол аралықта тұрмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Светаның бетінде де нұр жоқ, бір түрлі қан-сөлсіз сұрғылт тартып кетіпті, жанарында да сәуле өшіп, бір салқын, қуқыл жарқыл қалған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ап-анық көріп, денеммен сезгендей болдым — оның бойын да ажалдың салқыны шалған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алып бара жатқан үрей жоқ, өн бойыңа тараған бір суық бар, барша дүние бояуы мен жылуынан айрылып құлазыған көңіліңді одан бетер жүдете түседі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мынау июнь айында маужыраған жасыл далаға, алыстап қарауытқан көгілдір орманға қаңтардың ызғары тарап барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Төңірегіме, сиқы қашқан сұрдай дүниеге қарағым да келмейді, оны көзім көргенмен көкірегім ұғып тұрған жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бәрі мәнсіз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мынау көгерген дала да, анау алыс қарауытқан орман да |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
О, жасаған, манағы мұржадан бейбіт селдір түтін, жылы түтін көк аспанға баяу көтеріліп барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кәдімгі от басының, ошақтың түтіні |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы түтінді көргесін бойыма бір жылу кіргендей болды: дүниеде әлі де тіршілік бар екен ғой, түтін түтетіп отырған кәдімгідей бейбіт ошақтың басы бар екен ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аз-аздап есімді ашып, зеңгіп қалған басымды көтердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Төңіректегі болып жатқан дүниені түсінетіндей халге жеттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жау самолеті тағы оралып соға ма, оны анық білген адам жоқ, тіпті ондай қауіпті ойлап жатқан жан да жоқ сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Станция басының абыр-сабыр, аласапыраны қайта басталған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ темір жолға жақындағаннан-ақ зәрең ұшады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл ара астан-кестен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Манағы сіресіп тұрған бес-алты составтың быт-шыты шыққан |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алғаш қарағаныңда белгісіз бір бұзады дәу келіп, асыр салып, бүкіл поездарды баланың ойыншығындай қиратып, бүлдіріп шашып кеткен сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейбір составтар кәдімгідей опырылып-опырылып қалған, қайсыбір вагондар құлап жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кей жерлерде темір жол танабын отау үйдің орнындай ойып-ойып, қопарып кеткен де, рельстерді үзіп, сым темірдей бұралтып майыстырып тастаған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Станцияға жақындағаннан-ақ көңірсіген өрттің исі мен шаң-тозаң кеңсірігіңді ашытып, көзіңді қариды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейбір вагондар лапылдап жанып жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ар жақта да, склад па, білмеймін бір өртенген үлкен үйдің қызыл-қошқыл жалыны жұлқынып көкке шапшиды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы жалын мен түтіннің арасында арлы-берлі аласұрған халық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Еркек, ұрғашы, бала-шаға мидай араласып, не қыларын, қайда барарын өздері де білмей қасқыр тиген қойдай дүрлігіп жүр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қайдан тап болғаны белгісіз бір әскерлер арғы бетте өрт сөндіріп жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мына аласапыран мәнсіз дүрлігісте жөн-жосығын біліп сабырмен қимылдап жатқан солар ғана |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Иә, дүркіреп жүрген тобырдың арасында өрт сөндірген адамның өзі әлдеқайда сабырлы көрінеді екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света екеуміз ары жүгіріп, бері жүгіріп өз вагонымызды іздеп таба алмадық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір-біріне ұқсас вагондар көп, кейбірі қираған, қайсыбірі жанып жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен сасқанымнан: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Вокзалдың бастығынан барып сұрайық, — деппін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света үндеген жоқ, бетіме бажырайып қарады да қойды |