Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Сүзеген ешкіні» ойнайық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кәне, сен баста, — деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ой, жақсы болды, жақсы болды, — деп Боря қуанып қолын шапаттады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан соң екі саусағын шошайтып, мүйізше кезеп: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Идет коза рогатая |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— деп бастап ала жөнелді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екеуі мәз болып, шықылықтап күліп, бір-бірін кезек қытықтап, әрі-беріден соң алыса бастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы кезде арт жақтан жеткен бір поезд жанап өте берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әуелі мен де оны елемеп едім: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ой бабоньки, мына поезд арттан қуып жетті ғой, мұнда Ираида Ивановна болуы мүмкін ғой, — деп есік алдында тұрған бір әйел дауыстап жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шешесінің атын естіп екі бала «мама, мама» деп айқайлап есікке қарай ұмтылды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света екеуміз до есіктің жақтауына жармастық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қызыл вагон тіркеген ұзын состав өтіп барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жүк тиеген поезд болғанымен ашық платформаға, қызыл вагондарға сығылысып мінген адам да аз емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екі үлкен вагонға сиыр тиеген, оған жалғас үш-төрт жолаушы вагоны кетіп барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Вагон ішіндегілердің кейбіреулері терезеден қарап тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірте-бірте поездің жүрісі үдей берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір терезенің ар жағынан бала көтерген әйелдің бет-жүзі көрініп қалды, Ираида Ивановнаға ұқсай ма |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Анау Ираида Ивановна емес пе? — деп дауыстап қалды бір әйел |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Таныды ма, әлде әйелдің сөзіне елікті ме, екі бала: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мама, мама |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— деп шырылдады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ ол вагон жалт етіп өте шықты да сәлден кейін составтың құйрығы да бұлаң етіп алдымыз ашылып қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алдамшы үміт жер соқтырып кеткендей, жаңа ғана топырлап айқай салған әйелдер, су сепкендей басылып сұлық тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы төбеге ұрғандай тыныштықта тек Боряның ғана «мама |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
мамам қайда?» деп жыламсырай қыңқылдаған даусы естіледі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қыңқылдама! Тыныш отыр, — деп Шурик ағалық істеп, інісіне кәдімгідей жекіріп тастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Боря ағасына жаутаңдап қарады да, қоя қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы екі сәби аналарынан ажырасқалы тәулікке жуықтады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аналарына қайтып қосыла ма, жоқ па, ол арасы маған неғайбыл |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сағат сайын жағдай қиындап бара жатқан сияқты, жол бойғы дүрлігіс те күшейіп барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Немістер біздің майданды жарып өтіпті деген қауесет расқа айналған түрі бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үлкендер сезген қауіпті балалар сезе қоймайды ғой, көңілдері келгенде өзге дүниені ұмытып, мәз-мәйрам болып ойнап та кетеді, әйтсе де көптің тұнжыраңқы көңіл күйі бұларға да шалығын тигізетін сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екі бала да ауық-ауық шешелері есіне түсіп, әсіресе естияры Шурик үндемей, телміріп отырып қалады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Шурик, неғып отырсың? Бері кел, ертек айтайын мен сендерге, — деп Света шақырған кезде, бір сәт еш нәрсе түсінбегендей бажырая қарайды да, содан селт етіп: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ертек пе? Қандай ертек айтасың, Света апай? — ден, басындағы ойын сілкіп тастап, тез сейіледі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал, Боряның бір жас кішілігі тіпті айқын көрініп тұр — оның ішке бүгетін еш нәрсесі жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шешесі есіне түскенде «мама |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
мамам қайдан келеді? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мамама барғым келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
» деп қыңқылдай бастайды, бірақ бір нәрсеге алаң қылып, алдарқатып жіберсең уайымын тез ұмытады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз қанша қамқорсынғанмен бұл балалар Света екеумізге бауыр басып кете қойған жоқ, айтқаныңды істеп, тіліңді алмай артыққа жақындамайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ұйықтар алдында аяп кетіп Боряны бауырыма басып жатып едім, пысылдап жылап жатты да, ағасының бүйіріне барып тығылды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бip үйдегі балалар тай-құлындай тебісіп, асыр салып ойнап жүрген қуанышты шағында бір-бірінің қадірін білмейді, төбелесіп те, татуласып та жатады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қадірін білмейді емес-ау, әншейін алаңсыз көңіл еш нәрсені ойлатпайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қайғы үлкендерден гөрі, сәби балаларды қаттырақ табыстырып жіберетінін мен өз басымнан кештім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Анам қайтыс болғаннан кейін біздің үйдің іші үңірейіп қалғандай болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үйдің іші деймін-ау, бүкіл ауыл құлазып тұрды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үйге кірем, сыртқа шығам, өзімді қоярға жер таппаймын, ауыл сыртына да шығып кетем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйтеуір қайда барсам да бір нәрсе жетпейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Не жетпейтінін де білмеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейін есейіңкірей келе күшігінен айрылған итті көргенім бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
(Ауылда ит көбейіп кеткен соң, ауыл адамдары жаңа туған күшіктерін қапқа салып, аузын байлап суға тастаған) |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол ит өзін қоярға жер таппады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күшіктерінің жатқан орнын иіскелейді, бір ауық өзен жаққа барады, бір ауық қырға шығып ішегін бұралтып ұлиды кеп, сосын қайтып келіп ескі жұртын тіміскілеп қыңсылайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің сол кездегі хәлім дәл осыған айнымай ұқсайтын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің де ішімде ит ұлып жатты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қамқа әжем шақырып алып бетімнен сүйеді, баурына басып, маңдайымнан сипап біраз отырады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің хәлімді біраз түсінгені ғой, әйтпесе ол кісі баланы көп еркелетпейтін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аз уақыт алдарқатқанмен Қамқа әжемнің ықыласы да көңілімдегі ойсырап тұрған қуысты толтыра алмайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әрине, кішкене бала өне бойы қайғыра бермейді, мәз болып ойнап та кетесің |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алғашқы кезде бала қасіретінің мақтанатыны да болады екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ауыл адамдарының, әсіресе әйелдердің саған деген ықылас-пейілі өзгеріп кетеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әншейінде сені баласынып көзге ілмейтін әйелдер, енді сен келе жатқанда сыпсыңдап соғып отырған не бір қызық әңгімесінен пышақ кескендей тыйылып, жаңа ғана жылтырап тұрған жүздерін қасірет реңі шалып: «е, Нәзира айналайын, келе ғой, кел», — деп ерекше елпілдеп, бұрын сен байқамаған жақын пейілін танытып, — кебеже түбіне тығып жүрген тәттісі мен дәмдісін аузыңа тосады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қайғылы бала қатарынан бөлініп, бұрын көптің бірі болса, енді көптің көз тіккен, қабағын баққан қарасына айналады екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның қасіретінің лебі төңірегін шарпып жүреді — ол келе жатқанда балалардың айқай-шуы, күлкісі тыйыла қалады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осылай ащының арасында аузыда бір тиіп қалған тәттідей сәбидің қайғылы көңіліне мақтаныш енеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ күні бойы өзіңді қайғыңмен бірге қампитып жүрген бұл мақтаныш баянды емес, кешке қарай, жатар орынға келгенде, тағы да құлазып қаласың |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қамқа әжемнің құшағы да үңірейіп тұрған сияқты, азынаған бойыңды жылытпайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол кездегі менің ішім жылып, ең жақын тартқан адамым — інім Жұмаш |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
О да, осы Боря сияқты, бес жаста болатын, еш нәрсенің байыбына бара алмайды, бірақ сәби жүрегі басына түскен бақытсыздықты сезеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ағасын жоқтайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сонда өзге адамнан гөрі маған келіп тығыла беретін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір үйде тетелес өскен бала — жиі-жиі төбелесіп те қаласың |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол менің ызама тиетін, ойыншығымды бүлдіретін, шүберек қиындысынан безендіріп киіндіріп қойған қуыршағымды бұзып тастайтын, тиіп кетсең бақырып, апама барып арыз айтатын, мен де есемді жібермей оңаша жерде жақсылап шымшып, кейде сабап алатынмын, апам қайтыс болған күннен бастап екеуміз төбелеспейтін болдық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Татулықты кімнің бастағанын білмеймін, әйтеуір Жұмаш бұрынғыдай менің ызама тимейтін болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді оған ойыншықты өзім бергім келіп тұрады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қолыма іліккен асық, топайды, әдемі таяқ, шыбықты Жұмашқа әкеліп бергенді жақсы көрем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұмаш та менің қуыршақтарымды тарпа бас салып алып қашатын мінезінен тыйылып, алғысы келсе жаутаңдап бетіме қарап өзімнен сұрайтын болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұмаш өзі қатарлы ер балалармен ойнауын сиретіп, маған үйірсектеп, асық атудың орнына қуыршақ ойнайтынды шығарды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен де Жұмаштың қасымда болғанын жақсы көрем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ер бала мен қыз баланың ойыны жарасып бірге ойнауы қиын ғой, әр бала өзінің табиғатына тартады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал, біз ағайынды екеуміз тіптен жұп жазбайтын болып алдық — біріміз жоқ болсақ біріміз елегізіп іздеумен боламыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әрине, бірге туғанның аты бірге туған ғой, бірақ қаршадай екі баланы осынша жақындастырып кеткен, сәби басына ерте түскен қасірет болар, сірә |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
10 |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ақыры біз де үлкен станцияға келіп тоқтадық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аумағына қарағанда қала болуы да мүмкін, аты-жөнін біле алмадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейінірек тіркелген біздің вагон маңдайында аты жазулы вокзалға едәуір-ақ жетпей тоқтады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйелдер есіктен мойындарын созып: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бұл қай станция? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бұл қандай қала? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қай жерге келдік екен? — деп бір-бірінен сұрайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің білуге құштарлығым да шамалы, атын айтқанға бұл жақтың қай қаласын біліп жатырмын, әйтеуір елге жақындай берсек болды-дағы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Станция шынында да үлкен екен, тарам-тарам темір жолдың саны жеті-сегізге барады-ау деймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірнеше составтар тұр, көбі қызыл вагондар, араларында кілең көк вагон тіркеген бір жолаушы поезы көзіме оттай басылды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екі-үш вагонды тұмсығымен итеріп маневр жасайтын паровоз кетіп барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Түтіні будақтап пыс-пыс етіп біздің жанымыздан өте беріп, құлақ — шекемізді жарып айқайлап кеп жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осындайда бәріміздің вагонның есігіне топырлайтын жаман әдетіміз бар, жұртпен бірге мен де ұмтылам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қапелімде, өз жағдайымды ұмытып кетіп, опық жейтін әдетім, қазір де қатындар жан-жағымнан сығымдап, бүйірімді қысып барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тершіген жұмсақ ыстық денелердің арасынан ұмтылып шыққым келіп кейін шегіне бердім |