Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біреуінің қолтығының қолаңсасы қолқамды атып барады, жүрегім айнып басым айналып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дүниеде осы иісшілдігім-ақ жаман |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сығылысқан әйелдердің ортасынан сытылып шығып «уһ» деп қара күңгірт вагонның бұрышына отыра кеттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Босқа топырламай жерге түссеңдерші, түге |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жарық дүниені көрейік, — деді бір әйел |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бәсе, неғып тұрмыз қатындар-ау, түссеңдерші, — деп қостады біреуі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйелдер жапырлап жерге түсе бастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қарғып балалар да түсе бастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Вагонның босағасында Елизавета Сергеевна шырылдайды: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Тәртіп сақтаңдар, әйел жолдастар, тәртіп сақтаңдар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қайдағы тәртіп? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Тәртіп деп қапырық вагонның ішінде тұншығып өлеміз бе? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Біздің поездің қанша тұратынын білмейміз, — деді Елизавета Сергеевна бұрын мен естімеген бір жалынышты үнмен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ираида Ивановна сияқты қалып қойып жүрсеңіздер кім жауап береді? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ендеше барып білу керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Иә, дұрыс айтылған сөз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жүріңдер барып білейік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірнеше әйел Елизавета Сергеевнаның жарлығын күтпестен вокзалға қарай аяңдады, өзгелері де алақтап, кеткісі келіп кете алмай тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жолдастар-ау, сендер ауылдың қатыны емес, командир әйелдерісіңдер ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Неге беталды кетесіңдер |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұлай етуге бола ма? — деп шырылдайды Елизавета Сергеевна |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұл өзі үлкен орманның шетіне жақын, әзірге жау аяқ баспаған мекен болатын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы арада бір жайлы үйге орнығын екі ай жаттым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күнін анық білмесем де, шамасына қарағанда босанатын уақытым да таяп қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді сол бұрын басымнан кешпеген ауыр сағатты қорқынышпен күтіп жүргенде мынадай халге душар болдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дұшпанның айбаты жылы орнымнан қуып шығып, кемпірдің қызыл қасқа сиыры Зойканың сарайына әкеліп тықты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ендігі күнім не болмақ? Олар бірер күн тұрып кететін болса, аяқ астынан толғағы түскірім келіп қалмаса, шыдармын-ау |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Егер ұзақ тұрып қалса |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өз аяғыммен басқа жаққа қашып кете алмаймын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ылғи бұға беретінім «түрің бөлек» деп түбімді тексере ме деп қорқамын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Түрімнің бөлектігі, немістерді білмеймін, тіпті орыстардың өзінің арасында күдік туғызатын, енді оның үстіне тығылып жатқан жерімнен табылсам, жығылғанға жұдырық деп, күдіктің үстіне күдік жамап алмаймын ба |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Немістер келіп қалғанда Дуня апай да, мен де зәреміз кетіп сарайға қарай жүгірдік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазір ойлап қарасам, бәлкім, осы ісіміз асығыс, ағаттық болды ма екен? Мүмкін, немістер мән беріп, елей қоймас иа еді? Шамасы, өзіне сенімсіз нашар адамның далбасасы болса керек, бір істі істеп алып, артынан «апыр-ай, басқаша істесем жақсы болар еді ғой» деп опық жейтін айнымалы мінез тауыппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Егер жасырынбай, сол үйде тұра бергенде, Дуня апайдың қай нағашысы едім демекпін? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қайтейін, ойы құрғыр он саққа жүгіреді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қайсысын қармасам да көңілге жұбаныш әкелер бірі жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның үстіне сырттағы немістердің шаңқылдап сөйлеген дауыстары, қадамдарының тықыры да, тура мені іздеп жүргендей үрейімді шабақтап, зәремді алады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Немістер бұл дүниеде менің бар-жоғымды білмейтініне, үстірт болса да бір қарап кеткен сарайын енді қайтып келіп тінтпейтініне қанша сенейін десем де, көңілі құрғыр қобалжи береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір-екі ай тыныш жерде бұғып жатып, қауіп-қатерді жатырқап қалғанмын ба |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйтпесе бұдан да қорқынышты сағаттарым болып еді ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оңым мен солымды танымайтын, енесінің емшегінен адасқан соқыр күшік сияқты қараңғыны қармап қалған, дәрменсіз сағаттарым қайда? Оған қарағанда қазіргі хәлім қанша қатерлі болса да шүкірлік емес пе? Сонау орманның ішінде жападан-жалғыз қалған сағаттарым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әрине қазір де жалғызбын, бірақ ондағы жалғыздықтың жөні басқа болатын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Айға жуық полктың көп әйелдерімен бірге қашып келе жатқанда жағдай қанша ауыр болса да жалғыздықты сезінбеп едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көптің бірі болдым да, қазақ айтпақшы, «көппен көрген ұлы той» деп жүре бердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Не де болса көппен көргеннің жеңілдігі болады екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Одан Светамен тағы да айға жуық бірге жүрдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымда серігім болды, серік емес-ау, басшым болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жетекке ерген тайыншадай соңынан еріп, тағдырымды соның мойнына артып жетелеген жағына жүре бердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді аяқ астынан Светадан айрылып, қалың орманның ішінде жалғыз қалғанда |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сондағы бір ғажабы — алдымен өзімнің мүшкіл хәлімді ойламаппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Светаның айтқан хикаясы, ақыл ойымды билеп, оның аяқ астынан душар болған қасіреті тұла бойымды жайлап алды да, содан арыла алмай әлек болып отыра беріппін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біреудің қасіретін ішіме түсіріп алып, жарыса ойлап, жарыса қиналып арамтер болатын жаман мінезім бар екен — бейне бір Света қасіретін маған тастап, «мә, мынаны талғажау ете тұр» деп, өзі кетіп қалған сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен сонымен алаң болып отырып, етегінен ұстаған жалғыз жолбасшымның кетіп қалғаны, ендігі мүшкіл хәлімді біраз уақытқа дейін тіпті ойламаппын да |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзімше, оның халін әбден-ақ түсінген сияқтымын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол өзінің бар масқарасы мен іш құсасын, түгін қалдырмай, алдыма ақтара салды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ түсінгенмен оны не ақтауға, не даттауға керек пе, ол арасына ақылым жетпейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Бақытсыздық» деген нәрсе жамандық пен жақсылыққа бөлінбейтін, адамға төтеннен келген алапат па екен, әлде заты әйелдің осалдығы ма, білмеймін, әйтеуір менің өз басым Светаны айыптай алмадым, бар тапқаным тек қинала бердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол деревняда түнеген үйінің жанында, жақын адамының, азаматының ажалын тосып, түнеріп тұрған топтың көз алдынан жеpгe кірердей боп қызарып өтіп бара жатқан Светаның кескіні көзіме елестеп, жүрегімді шабақтап |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Және Светаның жұқа өңінің қызарғаны қандай, қып-қызыл қап ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бейне қалың топтың, ызғарлы сұқ көздерінің алдынан лас тәніңді жалаңаштап айдап баратқандай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құрсын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы елес көз алдыма келгенде — сол өтіп баратқан Света емес, менің өзім сияқты қиналам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жиіркене айыптай қараған әрбір сұқ көзді көргендей болам да, қарап отырып жердің астына кіріп кеткім келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Мен жалғыз қалдым ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Meн жападан-жалғыз қалдым» |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бала кезімдегідей еңкілдеп жылағым келді, бірақ көзімнен жас шықпады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мүмкін, іштей егіліп, көз жасым сыртқа шықпай ағыл-тегіл кеудеме құйылып жатты ма, әйтеуір, осындай жібім тарқап босаңсыған халде біраз отырыппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қорыққанда қарекет қылудың орнына, көзінің жасына сыйынатын кәдімгі жас баланың халінде болдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Тіпті енді қайттым, не тіршілік жасаймын?» дегенді ойлауға да шамам жетпеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тек бір көкірегімді кеулеп, қампиып өсіп келе жатқан үрей, қорқыныш бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мынау жасыл орман, жайнаған төңірек те емес, ну мекиен шөлде, керуенімнен адасып, жалғыз қалғандай жайым бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қайда барарымды, қалай қарай жүрерімді білмеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жалғыз қармаған талым Света уысымнан шығып кетті, енді «ойбай» салып, қанша талпынсам да оған қолым жетпейді, Орманнан шықсам мені тарпа бас салып ұстап алатындай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
оқыс үрей ауық-ауық кеудемді осып өтеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Орманнан шығуды айтам-ау, әрі-беріден соң осы орманның іші де маған нанасыз, үрейлі болып бара жатты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бүйірімді тепкілеп жатқан СОЛ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жан иесі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кешеден бері бар-жоғын ұмыттырып, тыныш жатырм, оянып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол өзімен бірге менің меңіреу болып қалған көңілімді де оятып жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жападан-жалғыз қалдым десем екеу екенбіз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымда серігім бардай көңіліме бір тәтті сезім кіріп еді, бірақ тәттіге у тамызғандай ілесе уайымы құрғыры да келе жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мұның маған қандай серіктігі болмақ? Көз қара дейін десем көре де алмаймын, аяғыңды ауырлатқан азабынан басқа |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір ғажабы менің халімдегі адамға уайымның өзі ем, манадан бергі мәңгіртіп жіберген үмітсіз жалғыздық төзімі серпіліп, көкірегімде тыпыршыған талпыныс оянып, бір жағынан шым-шымдап ішім де жылып келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сонау бала кезімдегі бір елес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Одан бері он жылдан асты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әлсіз шырақ сөніп, анам қараңғы түнекте қалардай қорыққанымда, «оның шырағы сенсің ғой» деген Қамқа әжемнің даусы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің құрсағымда да бір шырақ жылтырап жанып келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оны өшіріп алсам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көкірегімді үрей биледі, бірақ бұл үрей басқа, ол маған қайрат, жігер әкеле жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ойым әбден сараланып болмаса да алды-артымды болжауға жағдайым келіп қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құрсағымда титімдей жан иесі барда мелшиіп қарап отыра алмаймын, қайткенде де қарекет жасап, бір қараға жетуім керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір қараға жетуім керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ сол қара қайда? Светаның кеткен бағыты анау, ол бір нәрсені білетін шығар, сол бағытпен мен де қаңғалақтап кете берем де |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол бір қараға жеткізер |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екі айға жуық тентірегенде менің ұстаған құбылам шығыс |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оны күндіз күнге қарап, түнде аспандағы жұлдызға қарап та ажыратуды үйрендім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қанша бұлталақтап, ирек-ирек жол салсақ та бағдарымыз осы шығыс болатын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
О жақта жау барын, және жаудың бар күші де, қырғын соғыс та сол жақта екенін білсек те, ұрық шашарда ешбір бөгетке қарамай, өзеннің өріне жүзетін балықтар сияқты біз де солай қарай жылжып келе жатқанбыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің ендігі ойым да алдым от болса да солай қарай жылжи беру |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Сенің түрің бөлек, бірден көзге түсесің» деп Света мені ылғи тасаға жасырып, деревняға өзі кететін, содан үркек болып жаман үйреніп қалыппын |