Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аз уақыт мені жаңа көргендей қарап отырды да |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мен саған айтайын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сен тек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
не ойласаң да ішіңде болсын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жарай ма? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен үндемедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жарайды енді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тыңдай бер, — деді содан кейін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Светаның бір пәлеге ұшырағанын біліп отырмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Coнысын маған айтпай-ақ қойғанын тілеймін ішімнен, бірақ неге екенін білмеймін, «қой» деп және айта алмадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Менен гөрі оған қиын ғой, ендеше өзінің еркі білсін» деп ойладым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Кеше мен немістердің қолына түсіп қалдым, — деді Света |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Иә, қалайша? — дедім шошып кетіп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света маған жауап қайырған жоқ, қабағын шытынып, аз уақыт үнсіз отырды да, маған емес, басқа біреуге айтып отырғандай сөзін бастап кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Кеше деревняға жақындап барып, бой тасалап бақылап көріп едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көзіме еш нәрсе түсе қойған жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ұзағырақ бақылауға шыдамым жетпеді, шынымды айтсам, сол немістер бар болса да, көрінбесе екен деп тіледім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құр қол қайтқым келген жоқ, тіпті немістер болса да амалдап сытылып шығып кетермін деп ойладым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйтсе де бой тасалап, ең шеткі үйге жетіп есігін қағып ем ар жағынан бір неміс солдаты шыта келді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сасқанымнан шалқамнан құлай жаздадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол да мені көріп мені көріп таңырқап қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көзін адырайтып қарады да, «о-о, зер гут фрау» деп дауыстап жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан көзінде бір жымысқы күлкі ойнап, алды-артына, жан-жағына қарап сасып қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сөйткенше мен де есімді жия бастадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді қалай құтылудың амалын ойлап, дал боп тұрмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал, ол оңаша орын іздеп әлек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Адам, мұндайда тіпті әккі, зерек боп кетеді екен, оның кірпігінің қимылына дейін қапысыз бағып, бәрін түсініп тұрмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кенет ол жоғы табылғандай, әлденеге қуанып, рахаттана жымиып қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Байқап қалдым, көзі қораның түкпіріндегі үйген пішенге түсті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан кейін білегімнен шап беріп ұстай алды да, мені солай қарай сүйрей жөнелді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құтылатын болсам, ендігі құтылатын жағым тасада емес, көшеде екенін сезіп мен көшеге қарай тартынам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол орысша түсінбесе де мен әдейі сампылдап орысша сөйлеп басын қатырып, қолымнан келгенше алаң қылмақпын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біреу-міреу көрер, жәрдем етер дедім де |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Мен бұл деревнянікі емеспін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір құрбыма соға кетпек едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзім асығыспын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жолың болсын, жіберші», деп ол түк түсінбесе де сөзді төпей бердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйелдің сөзі кімнің болса да миын ашытып жібереді ғой, әлгі солдат мені босатып жібермесе де, тартыншақтап, шегінген маған ілесіп көшеге шығып кеткенін байқамай қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Солдатпен алысып келе жатып, бір жеңіл машинаның қасыма келіп тоқтай қалғанын да байқамай қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Солдат мені қоя беріп, бойын түзеп, тартылып тұра қалып: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Хайль Гитлер» деп машинаға сәлем берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Машинаның ішінде үш-төрт әскери адам отыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Іштерінде сұңғақ бойлы, биік қыр мұрынды, бас бітімі сұлу біреу бар екен, шамасы бастығы болу керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен неміс офицерлерінің шенін ажырата алмаймын ғой, бірақ бастық адам көрініп тұрады ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мынау тым тәкаппар екен, өзгелерінен шені ғана емес, қай жағынан да жоғарымын дегенді кескіні айтып тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол офицер мені бастан-аяқ бір шолып өтті, жоқ, шолып өтті деген әшейін сөз, тура көзімен мені шешіндіріп шықты, тіпті сасқанымнан екі қолыммен кеудемді қымтап баса қалыппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ көзін тез тайдырып әкетті, қасындағылары тіпті байқамай да қалды ғой деймін, қайтадан өзінің тәкаппар кескінін киіп алып, қасындағысына керенау ғана бір нәрсені күңк етті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Онысы солдатқа «әйелді алып жүр» деп әмір берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ашық қара машина ақырындап ілгері қарай жылжи берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы кездегі солдаттың сықпытын көрсең |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
(Света ащы бір мырс етті де, сөзін қайта жалғады) |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әуелі төбесінен жай түскендей көзі жыпылықтап, мелшиіп тұрып қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан есі кіріп, қабағын тарс түйіп, маған ашулы ызамен қарады да, «жүр тезірек! Бас аяғыңды!» деп ақырды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен қасақана жай жүрдім, қайда асығам |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Солдат автоматын кезеп ұстап алған, қабағы ашылмайды, біреуге кіжініп сөйлеп келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Meн болсам, бір оттан құтылып, өртке тап болдым ғой деймін, алдымда қандай пәле тұрғанын құдай білсін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шамасы кеңсе болу керек, солдат мені бір үлкен үйге айдап әкелді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаңағы қара машина да сонда тоқтаған екен, және бір-екі мотоцикл бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Калиткадан кіргенімізде, үш-төрт адамның қоршауында жаңағы немістің начальнигі есіктің алдында тұр екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Маған көзі түсіп кетіп, әуелгі сәтте бір таныс адамын көріп тілдескісі келгендей ишарат танытып, іркіліп қалды; бірақ жүзін бұрып әкетпей бетіме жылы шыраймен тіке қарап аз тұрды да, содан кейін көзін төмен қарай сырғытып басымнан бақайыма дейін бір шолып өтті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаңағы көзқарасы, тек бұл жолы тиянақтылау, жұмсақтау қарады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Иегімен нұсқап мені есікке қарай өткізіп жіберді, ішке кіріп баратып та сол көзқарасты жауырыныммен сездім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мені коридорға кірер ауыздағы кішкентай бөлмеге кіргізіп, есігін жауып қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бөлменің ішінде сия төгіліп, сызылып айғыздалып біткен бір шағын стол мен сықырлаған екі орындықтан басқа жиһаз жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жалғыз терезе қора жаққа шығады екен, терезенің әйнегі мен жақтауы да кір |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұрышқа таман, дені арғы бөлмеге кеткен голланд пешінің бір бүйірі қараяды, от жағып, күл шығаратын аузы осы бөлмеде |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Басыма төнген қатер мен жаман ой меңдетіп жібермесін деп, бөлменің бұрыш-бұрышын тінтіп отырмын: еден жуатын шүберек, шелек, сыпырғыш тұр бір бұрышта шүберек әлі кеппеген, су, шамасы, үйді осыларға даярлап жақында ғана жудырып шықса керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Терезе қораға қарайды екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
оң жақта көшеден кіретін қақпа |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қорада автоматын арқалап, сақшы жүр, есебін тауып қашып кетудің жолы жоқ сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Амалым құрып сықырлауық орындыққа отыра кеттім де, әлгі кірлі столға шынтағымды артып дем алдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кіріп-шығып жатқан адамдардың аяқ тырсылын естіп, алғашқыда елеңдеумен болып едім, бірақ мені ұмытып кеткендей, ешкім есігімді ашпады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Столдың үстіндегі шынтағыма басымды қойып, көзімді жұмып, тынығып отыр едім, ұйқы арсыз емес пе, көзім ілініп кетіпті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Есіктің сықырынан шошып оянсам бөлменің іші кеугім тартып қалған екен, қаpa көлеңкеде автомат асынған бір солдат кіріп келеді, жақындап келгенде байқадым, баяғы сол солдат |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Жүр» деп мені алып шықты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қораға, одан көшеге шықтық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қайда баратқанымызды да білмеймін, қақпайлап өзі әкеле жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ауыл адамдары үйді-үйіне ертерек тығылып алған-ау деймін, көшеде бірен — саран солдаттар болмаса, басқа жан жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Солдаттың қабағы әлі ашылатын емес, түнеріп алған, мені айдап әкеліп бір кішкентай моншаға кіргізіп жіберді де өзі ауызда күзетіп қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кішкентай моншаның ішінде керосин шам жанып тұр, қара көлеңке |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қарсы алдымнан егде тартқан, аласа бойлы әйел түрегелді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сен кімсің? — деді ол бетіме қарап, — орыспысың?» |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен не дерімді білмедім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан кейін әйел күйбеңдеп теріс айнала беріп: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Мына моншаны саған жақтырған екен ғой», — деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның дауысында кекесін бе, жиреніш пе, әйтеуір не де болса менің жүрегіме инедей қадалған бір нәрсе бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Иттердің көрмейсің бе, арам ісінің өзін қолын жуып алып істегісі келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жуып бермесең, орыстың қатынын менсінбейтін болған-ау, бұл хайуандар» |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзім де басыма түскен қорлық пен дәрменсіздіктен ызаға булығып келіп едім, мынау әйелдің жиіркеніші шарамнан асырып жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Қайт дейсің маған? Еркіммен келіппін бе?» деп еңіреп жылап та жібердім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тіпті өксігімді баса алмадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Не дейсің маған? Нe істей алам?» |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйел де байғұс көңілшек екен, маған қосылып ағыл-тегіл жылады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екеуміз ұзақ жыладық, бірақ істейтін шара таба алмадық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Солдат мені қайтадан айдап әкеліп, манағы қамаған босағадағы бөлмеге қайрылдырмай, әрідегі бір есікке кіргізді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзі тұңғыш рет қабағы ашылып, маған қарап жымысқы күлімсіреді де, есікті жауып шығып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бөлменің ішінде жан жоқ, екі шырақ қатар жанып тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұрын кеңсе болған бөлмеге аз да болса үйдің жылуын бергісі келгендей, ескі диванның үстіне шүберек жауыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ортадағы столдың үстінде не барын білмеймін, шамасы графин, бутылкалар бар-ау деймін, оның үстін де қобырайтып ақ шүберекпен бүркеп тастапты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен не қыларымды білмей дағдарып тұр едім — төр жақтағы есік ашылып, жеңіл халат киген, жалаң бас, сымбатты біреу шыға келді, мұның манағы машина үстіндегі офицер екенін таныдым |