Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қара қоңыр шашын бір жағына қисайта, жылтыратып тарап қойған, денесі қағылез, бойы әжептәуір ұзын екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Манағы тәкаппар кескінімен маған қысқа ғана көз тастап өтті де, тез ғана өңін жылытып ала қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қайырлы кеш, фрейлен, — деп басып сәл иіп езу тартты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күні бойғы қорқыныш пен қорлықтан титықтап қалсам керек, бір ауыз жылы сөзге еріп кетіп: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қайырлы кеш, офицер мырза, — деп немісше жауап қайырғанымды білмей де қаппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— О, фрейлен немісше біледі екен ғой, — деді ол жүзі жадырап маған қабағын көтере қарап |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тіпті аз білем, — дедім сасып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қайтеміз ендеше Сіздің білген жеріңізге дейін ғана сөйлесерміз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дұшпаныңның не де болса мылтығын кезеп, ашық келгені жақсы екен, манадан бері талай дүниені ойлағанмын, жасыратыны жоқ, бұлардың аман жібермейтінін де білдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйел залымның сезбейтіні бар ма, манағы машина үстіндегі алғашқы көзқарасынан-ақ бұл офицердің пиғылын танып қалғанмын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шарасыздан қандай қорлыққа да мойынсұнып, не де болса жиіркенішпен қарсы алуға іштей қамданып-ақ едім, алдымда алысар жау емес, әйел затына қызмет етіп, тал жібектей майысып сызылған кавалер тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мені алып келіп диванға отырғызды да: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Егер флейлен рұқсат етсе, кешкі астың уақыты болды, ас алсақ қайтеді», — деп сыпайы қимылмен столдағы жапқышты сыпырып алды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екі күннен бері нәр татпаған, байғұс басым, ішке кіргеннен-ақ, астың исі мұрныма келіп, жүрегім сазып тұр еді, столдың үстінде сіресіп тұрған тағамды көргенде көзім жайнап, тамсанып қойғанымды да білмей қалыппын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ана жырынды офицер менің хәлімді сезсе де, сезбегенсіп: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Сізге қандай шарап құяйын» деп сұрады да, мен үндемей қалған соң, «Сізге француз коньягін құяйын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Парижден алып шыққанмын» деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзің білесің ғой, коньяк дегенді атын естігенім болмаса, мен ішіп көрмегенмін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шарап сияқты қызыл болғанға ішіп жіберсем, бірден аш өзегіме түсіп кетті ғой деймін, үйдің іші дөңгеленіп, айналып жүре берді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света тоқтап қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Манадан бері әлденеге ашынғандай, бар әңгімесін түгін қалдырмай ежіктеп айтып келді де, осы арада іркіліп қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жанарын төмен салып, бұйығып қана үнсіз отыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ар жағының не болғанын ішім сезеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Светаның бойына еркектер көз салса-ақ көздері кілегейленіп шыға келетін бір пәле бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Оның басқа жұртқа назар салып, сиқырлық жасағанын көрген емеспін, бірақ жаратылыстан нәзіктігінен бе, әлде әйел жанының бусанып тұрған бір лебі ме, әйтеуір еркекті өзіне еріксіз тартып алады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сонысы сор болып ана неміс те тап бола кеткенін қарасайшы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзін қинап ар жағын айтпай-ақ қойса деп тіледім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Үлкен пәлеге ұшырадым ғой — деді Света басын көтерместен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Немене, зорлады ма сені? — деп қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сұрамайтын-ақ нәрсем еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аузымнан шығып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света салбырап отырған басын көтерместен қиғаш бұрылып маған қарады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көзқарасы бір түрлі: «Ал түкір бетіме» деп тұрған сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Менің өзім қаншық болып шықтым, — деді ақырын ғана |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Не дейсің? — деп қалдым таңырқап |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тағы да өкіндім, қиналған жерін қазбалай беріп нем бар еді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света басын көтерместен қайта сөйлеп кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сірә, ішіндегісін түгел ақтарып, өзін-өзі шабақтап алмай тоқтайтын түрі жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сол офицері құрғыр еркектік шыдамсыздық жасап, маған қаттырақ қол салса |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
онда қарсыласар едім, айқайлап алысар едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
адам бір ашынып, өшігіп алса неге болса да төзеді ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мына құрғыр титтей де дөрекілік жасамады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Орынсыз жерге қол да жүгіртпеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің ойымды қағаздан оқып отырғандай — бір қия баспады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тіпті сыпайы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сыпайы болғанда орынсыз ебелектеп, не ыбылжып тұрған жоқ, кәдімгі табиғи қалпы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Біз бе? Біз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— деп сары бала не айтарын білмей қипалақтап, сосын әкесінің қабағын көріп, қоя қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жә, сендердің ақылдарыңа сыятын нәрсе емес ол, — деп үй иесі екі баланы тойтарып тастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан кейін әйеліне әмір етті, — Шоланға қонақтарға төсек сал |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Исі аңқыған жас шөптің үстінде жатырмыз, ортамызда Шурик пыс-пыс етеді, Света да ұйықтай қоймаған тәрізді, бірақ екеуміз бір — бірімізге тіл қатпаймыз, ішім сезеді, оның хәлі де менің хәлімдей болар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көкіректе бір зіл бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан соң |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан соң |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
жирену ме, жек көру ме? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйтеуір тереңнен туындап келе жатқан жанға жайсыз бір сезім бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір-бірімізге айта алмай |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
айтқымыз келмей жатқанымыз да сол болар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Арғы беттен соғыс келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз сияқты қатын-қалаш, бала-шағасын елге қайтарып, қолына қару ұстаған, әскер қатарындағы ер азамат соғысқа кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жолшыбай көргеніміз де сол — соғысқа аттанып бара жатқандар, жау қолына түсіп қалмайық деп кейін шегінуге қам қылғандар — өзгеден бұрын өзі мініп кеткісі келіп вагонға таласып, қанша керілдесіп, қырқысып жатса да олар бір жақтың адамдары, арғы беттен жау келсе иін тіресін бірге қарсы тұратынына өз басым шәк келтірмеймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен үшін, жалғыз мен үшін ғана емес шығар, дүние қазір қақ айрылып екіге бөлініп, ана жақтан келе жатқан қатыгез, қаныпезер дұшпандар, мына жақта біз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қазір мынау қараңғы шоланның ішінде қапсағай ірі денелі, үлкен үшкір мұрынды, шүңірек көз шаруа елестейді көз алдыма |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көктен күткені жерден табылған қуанышын жасыра алмай, биік қабағының астынан бояуы сұйық көкшіл көзі табалай, мысқылдай жылтырайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Арғы бет», «бергі бет» деп жүргенімде, арғы беттен күткен жауымның бірі осы болғаны ма? «Бергі бетте де» жау болғаны ма? Бала кезімнен аңқаулау едім, біраз нәрсенің бақайшағын шағып, байыбына бармаппын да, біраз нәрсені аңғармаппын-ау |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қас пен досты мен таңдап алғаным жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің дұшпаным арғы беттен өзі келді, дұрысырақ айтқанда келе жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің ғана дұшпаным ба? Бәріміздің дұшпанымыз ғой енді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қасымбек солармен соғысып жатса, мен солардан қашып баратсам, менің де дұшпаным болмай қайтеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал, мына үй иесі? Елін шауып келе жатқан дұшпанды азат етушідей асыға күтіп отыр, оның дұшпан көріп отырғаны біздің жақтың адамдары |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Демек, дос пен қасты бұл өзі таңдап алған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қора жайлы, шаруасы бүтін, Совет өкіметінің қолы батқан адамға ұқсамайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әлде қолдағы малының баянсыздығын сезіп, «ертең алады-ау» деген күдігі ме екен, мұны арғы бетке бір-ақ ырғытқан |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бай-кулактарды кәмпескелеп аластағанда мен тым жастау болдым да, еш нәрсенің байыбына бара алмағанмын, және біздің ауылда үлкен бай болмады да, ондай істі көзіммен де көрген жоқпын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кейін мектепте тап тартысы жайлы сабақ өткенде де, мұғалім түсіндірген, кітапта жазылған қағиданы сартылдатып айтып беріп емтихан тапсырғанмен, соның ар жағында тұрған дәйекті өмір, арпалысып тартысқан тірі адамдар көз алдыма елестей қоймайтын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Иә, иә, мына кісіні өзінің туған елінен бөліп тастаған нәрсе |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
не де болса күйгелек ыза, азға ренжіген шырт етпе ашудан әріде, тіпті өзінің табиғатында жатқан астары қалың өшпенділік сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ана көзқарасы ма? — Ол бітісетін адамның көзқарасы емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тағы да көз алдыма үй иесі елестеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Стол басында тарамыс ірі денесін кішірейткісі келгендей құнысып отыр; екен тағы мылтық ататын солдаттардың дәл солай бүкжиіңкіреп алатынын көріп едім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қырпуы алынбаған мол мұрты астыңғы ернін көміп, биік қабағының астында нысанаға дәл қадалғандай мысқылды суық жарқыл бар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Неге екенін қайдам, тұла бойым мұздап кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үй иесінің осы бір кескіні ауық-ауық көз алдыма келе береді, көзімді тарс жұмып алған сайын анық елестейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Арқа жағымды мұздатқан бір жаман сезім тұла бойыма шым-шымдап жайылып, демімді ішіме тартып, төргі бөлме жақтан естілген әр тысырға құлақ түрем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шоланнан сыртқа шығатын есікте қылаңытқан кішкене ғана саңылау бар, ал оң жақтағы төргі бөлмеге апаратын есік көрінбейді; о жақ түпсіз қараңғы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы қара тұңғиық арамызды қақ бөліп тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Денем тітіркеніп демімді ішіме тартып тағы да тың тыңдадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тысыр еткен дыбыс жоқ, тым-тырыс |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света да іштен тынып жатыр-ау деймін, пысылдап-ұйықтағаны естілмейді, тек Шурик қана ақырын пыш-пыш етеді, бірақ ұйықтаған баланың түрі емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қыбыр етпей жатыр еді, кенет аударылып түсті де, ақырын ғана сыбырлап сұрады: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ол біздің жақтікі емес пе? Он не за нас? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
14 |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
От маздап жанып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бөгде жұрттың назарын аударатын бықсыған түтін жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көңілімді орнықтырған сол ма, әлде маужырап бойыма тарап келе жатқан рахат жылу ма, әйтеуір қайғы-қатерді ойламай балқып отыра бергім келді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Таңның да реңі кіріп, қызыл шырайланып, ағаш аралары селдіреп орман іші кеңіп қалған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алаңсыз көңілмен мына ертеңгі саф таза рахатты бойыңа сіңіріп отыра берсең, шіркін қандай жақсы, тек қолтық астым солқылдап мазамды алып барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жүрегімнің сазғанын сәлден кейін барып түсіндім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Орнымнан тұрып, алдымен орман ішін айнала шолып шықтым, әзірге қыбыр еткен қара көрінбейді |