Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Света кеткен жаққа ұзағырақ үңілемін, бұта-бұтаның түбін, ағаш-ағаштың арасын көзім талғанша тінтемін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Апыр-ай, қонып қалса да ертерек тұрып келмей ме екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әлде сол жаққа таман өзім барып қайтсам ба екем? Бағыты осы мына теріскей жақ болатын |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осыдан екі жүз қадамдай жүрсең орманның шеті көрінеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Одан әрегірек барсаң |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірер шақырымдай жердегі деревняға сайды қуалап тіке баруға да, немесе орман ішімен орағытып баруға да болады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұ жақтың бір рахаты әйтеуір тасасы көп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сол алғашқы жолда түнеп шыққан күннің ертеңіне кешке қарай үлкен станцияға жетіп жығылғанбыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тіпті станцияның қарасын көргенде поездан қалып қоятындай өкпемізді қолымызға ала ұмтылдық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алдымыз озып кетіп, артымыз шұбатылып қалып қоя береді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ұрысқақ Муся бажылдап айқайлап арттағыларды қуалайды, қалып қойғандарға жәрдем етуге ілгергілерді бөгейді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алевтина Павловна қан сорпасы шығып келе жатыр екен, шыдай алмай менде бір пәс Вовка командирді арқаластым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзі тым сыпайы адам ғой, беруін беріп қалса да, іле-шала: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Сіздің аяғыңыз ауыр ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сізге ауыр көтеруге болмайды екен ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ғафу етіңіз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өзім көтерейін, — деп бәйек болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осылай шаршап-шалдығып бір станцияға жетіп едік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
бейбіт кездегідей мұрты шағылмай бүп-бүтін тұрған станцияны және жолда тұрған бір-екі составты көріп, есек — дәме көңіл тағы да алып-ұшып, аптығып жетіп едік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
ол көңілімізде су сепкендей басылды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алдыңғы жақта тағы бір көпірді бұзып кетіпті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ең бір сөзуар әйелдердің де тілі байланып, салымыз суға кетіп, жарты сағаттай отырдық та, жаяу-жалпылап әрі қарай жүре бердік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алғашқы да ет қызуымен байқамаппыз, келесі күні ертеңгілік оянғанда қол-аяғымыз салдырап, қозғалтпай қалған екен, орнымыздан әзер көтерілдік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«жазған құлда шаршау бар ма», арқамызға батпандап жүк артқандай ауыр денелерімізді сүйретіп ілгері қарай жүре бердік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мүмкін өзің, жеке басың болсаң, әй дүние құрып кетсінші, деп бір күн жатып дем алар ма ең, бірақ көппен бірге болған соң |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көптің жеке адамға деген бір киесі бар қайдам, жұрт кетіп бара жатқан соң сен жаның шықса да қалмауға тырысасың |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әуелі маған осылардың бәрінің күші менен артық, іштеріндегі жалғыз осалы мен сияқты көрініп, «жұрттың шырқын бұзбайын, жалғыз қалмайын» деген бір ой еріксіз жетелей беріп еді, ал кейінірек байқасам, бұлардың көбінің-ақ хәлі менен артық емес тәрізді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ішіміздегі соқтауылдай, ірі шымыр денелі күлегеш Мусяның өзі қиралаңдап аяғын әзер басады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алевтина Павловнаның айтары жоқ, ақсары жүзі тотығып күреңітіп, көз төңірегі ойылып түскендей шүңірейіп, жұмсақ ұлпа ерні солып, кезеріп кеткен, бастығымыз Елизавета Сергеевна да шүңкейіп әрең келеді, біреуден жәрдем сұрағандай жалынышты кескінмен жан-жағына қарап қояды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір шаршамаса, шаршамайтын ұрысқақ Мусяны да көріп келем, ай мәз емес, бұрынғы қайқайып тұратын ұрысқақ ерні жуасып тісіне жабысып қалыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді бақсам мен сияқты бұларды да еріксіз жетелеп келе жатқан көпшілік екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сонда, бәрімізге бірдей үнсіз әмірін жүргізіп келе жатқан көпшілік кім? Бақсам, ол біздің өзіміз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ал, әрқайсымыздың өзімізге салса, дәл осылай титықтап, көзіміз қарауытқанша жүре алмас едік, тым құрыса жиірек аялдап, көбірек дем алар едік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сонда бәріміздің басымыз қосылғанда үстімізге аруақ көтеріле ме? Осы жәйтті әрі-бері ойлап, менің шаршаған ойым түбіне жете алмады, тек әйтеуір осы көппен бірге болғым келеді — сонда ойым да орнықтырақ, көңілім де тоғырақ болатынын білем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біздің арба сатып аламыз деген талабымыз оп-оңай орындала қоймады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Білмеймін, кілең әйел болғанға ма, шаруалар бізбен үлкен саудаға барғысы келмей тайқақтай береді; сөйтсек ақшаға да сенімсіз қарайды екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан қолда бар дүниесымағымызды жинап көріп едік, ол ат арбаның құнына маңайламады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қиналғанда ақыл тапқан Алевтина Павловна болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол құлағындағы алтын сырғасы мен қолындағы алтын сақинасын шешіп алып, содан кейін түйіншегін шешіп көк жібек көйлегін шығарды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйелдер оған үнсіз қарап тұр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алевтина Павловна көйлегін бүктеді де үстіне сырғасы мен жүзігін қойды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан соң көз айналасы тереңдеп, жағы суалыңқыраған әсем жүзін көтеріп бізге қарады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Менде бары осы, — деді ол ақырын ғана |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ал, ортамызда мәстек болса бір көлік болмаса біз ешқайда жете алмаймыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өздерің біліңдер, әйел қарманса әйтеуір бір нәрсе табады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйелдер аз уақыт не істерге білмей үнсіз қалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ұзатыларда қолыма Қамқа әжем салған алтын балдағым бар еді, оны кішкентай кезімде апамның қолынан көретінмін, екі бірдей анамның көзіндей көріп жүрген дүнием еді, қайтейін, қия алмай қанша қиналсам да дәтім шыдамады, шешіп алып Алевтина Павловнаның сақинасының қасына қойдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол жанарын көтеріп менің бетіме қарады, үндеген жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ адамның тұла бойын жылытып жіберетін бір көзқарас болады ғой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осыдан кейін басқа әйелдер де сақина, сырғаларын шығара бастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұлардың қай-қайсы да үлде мен бүлдеге оранып жүрген әйелдер емес, көбісі-ақ командирге тиіп иығы енді бүтінделген, өмірінде бір жылтырағы, қия алмай, қинала-қинала шығарады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұрттың соңын ала күлегеш Муся да бүткіл полк әйелдерінің көзінің жауып алған алтын жалатқан күміс білезігін шешті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қолы қалтырап ортаға қойды да, теріс айналып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қорс-қорс етіп мұрнын тартты да, ақыры шыдай алмай жылап жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ еш әйел, тіпті ұрысқақ Муся да, оған кейіген де, күлген де жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кілең әйел болсақ та саудадан онша ұтылған жоқпыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жылқы баласын мен де аздап танушы едім, ұрысқақ Муся тіпті жетік боп шықты, аттың аузын ашып тісіне дейін қарады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қамыт, ызбройын түгендеп, арбаның да о жер бұ жерін қарап тексеріп, оң аяғы арбаның доңғалақ күншігін майлайтын майына дейін таптырып алды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Немене, жаман арбаң мен жауыр мәстегіңе әкеңнің құнын алдың |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Байғұс қатындарға тұла бойындағы жалғыз жылтырағын жұлып беру оңай деп пе едің |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сасық қайысың мен қара майыңды аяйсың ба? Әкел! — деп апшысын қуырды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Арба тауып алған соң адам болып қалып едік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Арқалаған ол — пұл затымызды арбаға тиеп, бала-шағамызды да арбаға мінгізіп, кейде шаршаған кезде екі-үштен мініп, әйелдер де аяқ суытып алатын болған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мені аяғы ауыр деп арбаға көбірек мінгізеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді кәдімгідей жүрісті де өндіріп, күніне жиырма шақты шақырым жолдың басын қайырып тастайтын халге жеттік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тек Белорус ормандарының ішінде құмы түскір жиі кездесіп қалады, сол ғана көлікті қинап кетеді, Ондайда арбаны өзіміз итереміз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйелдер де алғашқыдай емес, жүріске үйреніп алды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Сұрай-сұрай Меке барады», орыстар «тіл Киевке апарады» дейді екен, біз де сол алдымыздағы үлкен қалаларды бағдарға алып сұрау салып келеміз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз сияқты қаша көшіп баратқандар да жиі ұшырасып қалады, ондайда қара болып бір жүреміз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Үлкен жолдар тиышсыз, жау самолеттері жиі-жиі шабуыл жасайтын көрінеді, кейде дұшпанның танкілері мен мотоцикл мінген әскерлері де өтіп кетеді дегенді айтады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз сол көбіне орман арасымен өтетін жіңішке жолмен келеміз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бәріміздің күніміз қараған жалғыз атымызды баладан бетер әлпештеп бағамыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Орыстың келіншектері оған «Вася» деп ат қойып алды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тоқтаған жерде сол «Васяның» алқымына бастарын сүйеп, мойнынан сипап еркелетіп тұрғаны |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көк шөпті жұлып әкеп: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мә, Вася, же, жей ғой, — деп аузына тосады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ой, ты хороший мой |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Какой ты красивый, — деп атты сипалап, асты-үстіне түсіп жатқан әйелдерге ұрысқақ Муся кейіп тастайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Хайуанның мазасын алмаңдар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Соншама мекіреніп немене |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Қайдағыны айтады екен-ау |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мекіренгені несі, — деп күлегеш Муся сылқ-сылқ күледі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Шынында да сылап-сипағаннан хайуан тоқ болмайды — атты түнде кезек-кезек күзетіп, арқандап жаямыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жолдағы бір колхоздың басқармасынан бір қапшық сұлы сұрап алып едік, мойнына ілетін дорбамыз болмаған соң әйелдер шөпті қос уыстап көсіп алып аттың аузына кезек-кезек тосады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ әйелдің уысы не жарытсын, күлегеш Муся ақыл тауып басынан қызылды-жасылды гүл өрнегі бар бәтес орамалын шешіп алып сұлыны соған салып аттың аузына тосты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Вася» ерні жыбырлап сұлыны жегіш-ақ екен, сұлы таусыла бергенде орамалды қоса асап жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Муся орамалын аттың аузынан әзер суырып алды, бірақ не пайда, орамалдың ортасы ырым-жырым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күлегеш Муся байғұс тағы да солқылдап жылап отыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұ да бір заман екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Онша арып-ашып жүдемей, көп әйел әзіл-қалжыңы, ептеген ұрыс-қағысы аралас тым жақсы келе жатыр едік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаяу жүріске де аяғымыз үйреніп жаттығып қалғанбыз, ойымыз тезірек барып, тыныштау бір қаладан поезға мініп кету |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Неміс те қашанғы шабуыл жасай берер дейсің, біздің әскер де оны тоқтатып кейін қарай қуатын кезі жақындап қалған шығар, деп ойлаймыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әр нәрсе басында қиын ғой, қазір енді кәдімгідей көшіміз түзеліп, жол азабына көндігіп алғанбыз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Аман-есен елге жетсек, мұның бәрі әншейін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Иә |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
О да бір заман екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаңылмасам, арба сатып алғаннан кейінгі үшінші күн болар |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Орман ішіндегі бір кішілеу хуторға түнеп ерте аттанып кеттік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ерте жатып, жақсы дем алып, құр атқа мінгендей тынығып қалған екенбіз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күн жаңа шығып келеді |