Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұ жақтың шөбі қандай, сарғаю дегенді білмейді ғой, орман арасындағы алаңдарда көкпеңбек болып жайқалып тұрғаны |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әлі кеуіп болмаған түнгі шық осы көк кілемнің үстіне шашып жіберген сансыз моншақтай жылтырайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйелдер де тыңайып сергек оянған, көңілді келе жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Осы «Васяға» сұлы берілді ме, бүгін? — деп сұрайды Маруш |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жай сұрақ емес, бір астары бар сияқты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жоқ, берілген жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Күлегеш Муся жем беруші еді ғой, — дейді Валя дейтін келіншек іліп алып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жолдастар, осы біреуге бұралқы ат тағуды қойсаңдаршы, — дейді Елизавета Сергеевна өзінің ағалығын танытып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жәй Муся деңдер |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Болмаса Мария Петровна деңдер |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ах, Мария Петровна, — дейді арбаның үстінде баласын емізіп келе жатқан Наташа |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Мен арбаны тоқтатайын, Васяға жем беріп аласың ба, қайтесің? |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Несімен жем береді? Орамалын жегізіп қойды ғой, — дейді Маруш |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Орамал қайғысы ұмыт болса керек, күлегеш Муся сылқ — сылқ күледі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Етегі бүтін емес пе, енді етегімен берсін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Кәне тоқтатайын — болмайды Наташа |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жұртпен бірге күлегеш Муся да сықылықтап күледі келіп |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Әй, қатындар-ау, жаяу жүріп келе жатып күле бермеңдер, тез болдырып қаласыңдар, — дейді Маруш езу тартып |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алғашқы бір екі күнде біз тоқ шауып қызыл май қылып алқындырып алған ат сияқты шаршап-шалдығып, тез болдырып қалғанда сыр бермеген осы Маруш болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қаншырдай қатып алған бір сылым артық еті жоқ сұңғақ денесі, қара торы қағілез жүзі сол ширақ, сергек қалпынан ауған емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біз шаршап-шалдығып талып жеткен жерге құр атқа мінгендей тың келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мінезі де сол орнықты қалпынан ауған емес, әсіресе, бір нәрсе айтар алдында сәл ғана тепсініп, шығатын мысқылмен езу тартатын кескіні бар-ау титтей өзгерген жоқ — баяғы сол «Шығыс Мадоннасы» |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ішіміздегі жалғыз болдырмайтын сенсің ғой, — дейді Алевтина Павловна Марушқа күле қарап |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бір сылым артық майың жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ оған бола кердеңдей берме, бізде сенімен теңеліп келеміз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Артығымыздың бәрін сылып бердік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Иә, майдан арылып келеміз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Енді күйеулеріміз кездессе ғой, қу сүйегімізді құшақтайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Еркек деген қу сүйекті кеміретін ит емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді бізге қарамас та |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Әйелдер осылай қалжың айтып қарқылдасып күліп келе жатқанда, бетін арбаның артына беріп баласын ұйықтатып отырған Наташа: |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қыздар-ау, ана келе жатқандар кім? Кілең мотоцикл мінген біреулер ғой, — деді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бәріміз ошарылып кейінгі жаққа қарадық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сонау үш-төрт шақырым жердегі орман көмкерген қыраттан бері қарай жеті-сегіз мотоцикл ызғытып келеді екен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Түрлері әскери адамдар сияқты болғанмен біздің көзімізге тосын, жат көрініп, бәріміздің көкірегімізге үрей жүгірді; өз көзіміз мотоцикл мінген қызыл әскерді көрген жоқпыз-ды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Біздің әскерлер ме екен? — деді Валя қобалжыған сенімсіз дауыспен |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жоқ, мынау біздің әскер емес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тезірек орманға тығылайық |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Арбаны айдаңдар! — деді Алевтина Павловна |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Орманға тезірек жетейік! |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Не де болса сақтық керек |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Құдай оңдап жол да орманға тақап қалған екен, жүз қадамдай-ақ жер қалыпты, атты тұс-тұстан сабалап орманға қарай жүгірдік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді сол жүз қадам жер жеткізсейші, артымызға қарай-қарай жүгіреміз |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мотоцикл деген жел аяқ қойсын ба, басқа жолға бұрылмастан, тура желкемізден төте салып жақындап келеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өліп-талып орман ішіне де іліктік |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бірақ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Жолдан бұрылып қашыңдар! Бұта-бұтаны паналаңдар! — ден айқай салады Алевтина Павловна |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Ay, арбаны қайтеміз? Балаларды қайтеміз? — деді ұрысқақ Муся |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы кезде мына дүрлігістен зәре-құты қашқан балалар жылай бастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бәрібір арба құтыла алмайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Балаларға тимес |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сендер қашыңдар! Қашыңдар! — деп айқай салды Алевтина Павловна |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Өкпелерін қолына алып жүгірісіп келе жатқан әйелдер тым-тырақай орманның ішіне қойып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Етегім далақтап мен де жүгіріп келем, жүгірмегенде қайтейін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Алевтина Павловна, сақ бол! Балаларға көз қара бол, — деп айқайлайды біреуі қалың ағаштың ішіне кіріп баратып, кім екенін айыра да алмай қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қайда, қалай қарай қашып баратқанымды да біле алмай тұла бойымды жаман бір жымысқы үрей билеп, ес-түсімді білмей ышқына-ышқына жүгірем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Тер жуып, удай ашып баратқан көзім де еш нәрсені анықтап көрмейді, тек әйтеуір бетімді бір нәрсе осып-осып кетеді, соны ғана сезем |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бір кезде біреу аяғыма тұзақ салып, қатты тартып қалғандай құлап баратқанымды білдім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Дымқыл жердің жасыл көк шөптің исі келеді мұрныма |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ішім ауырады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Көзім ашиды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жеңіммен көзімді сүртіп, бауырымды көтеріп еңбектеп тұра беріп едім, арт жақтан шаңқылдаған дауыстар естілді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Еркек дауысы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ентіккен жүрегім лүпілдеп алқымыма келіп тірелгендей еңбектеп көтеріле берген күйі буын-буыным қалтырап бір жамбасыма құлай кеттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді шаңқылдаған еркек даусына шырылдаған әйел дауыстары араласты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алевтина Павловнаның дауысын танып қалдым, оның даусының мұндай ащы екенін бұрын білмеппін-ау |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мына біреу шырылдаған Наташаның даусы |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Қалтыраған буынымды әзер билеп, тізерлеп бойымды көтеріп, бұтаның саңылауынан дауыс шыққан жаққа көз тастадым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Сонша өлім-өшкендегі жүгіргенім жетпіс-сексен қадамдай-ақ жер екен, бәрін анық көріп тұрмын, жасыл форма киген жеті-сегіз неміс солдаты арбаны қоршап алыпты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Наташа арбаның үстінде, бір солдат оған жерге түс дей ме, әйтеуір бір нәрсе деп шынтағынан тартады, енді біреуі қолындағы баласына жармасады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Наташа баласын бауырына тас қылып қысып алған, құлындағы даусы құраққа жетіп шыр-шыр етеді, арбаға жабысып қалғандай түсетін түрі жоқ |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді бір солдат әйелдермен ісі жоқ, бір нәрсе іздегендей арбаны ақтарып жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алевтина Павловна да Вовкасын көтеріп, бауырына қысып алған екен, оған да келіп бір солдат жармасты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бауырындағы баласын жұлып алмақ боп алысып жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Вовка, жаным, қорықпа! Ешкімге бермеймін, — деп, даусы тарғылданып Алевтина Павловна жан ұшыра айқайлайды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Екі солдат Валяның бір жасар ұлын шыңғыртып қолынан тартып алды, біреуі бақырып жылаған баланы көтеріп, қолымен тербеп, «бай, бай» деп жұбатпақ болады, екіншісі қос тағандап жер тіреп, ышқына тартынған Валяны әрегірек әкеткісі келіп ырс-ырс етеді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы азан-қазан айқастан оқшауырақ бір солдат ауыз гармонын ойнап тамашалап тұрған, ол Валяның баласын жұбата алмай әлек болып тұрған солдатты көріп мазақтағаны болар, қарқылдап күліп, бір нәрсе деп сөйледі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Содан кейін Валяны алып кете алмай ырсылдаған солдатқа да бір нәрсе айтып күлді де, қос тағандап сіресіп тұрған Валяны арт жағынан теуіп жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Арбаның тасасынан Алевтина Павловнаның төбесін көріп қалдым, байғұс шырылдап әлі алысып жүр, әзір Вовасы қолында шығар деймін |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Наташаны ақыры арбадан сүйреп түсірді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Осы кезде қырық-елу қадамдай жақынырақ жатқан бір әйел орнынан тұра арбаға қарай жүгірді, Шабалаңдап сөйлеп барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ұрысқақ Муся |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
— Бұл не масқара! Қаран қалғыр кілең, адамсыңдар ма, хайуансыңдар ма? Баладан, жас баладан неге ұялмайсыңдар? Өңшең ұятсыз! Көргенсіздер! |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жаңағы Валяны теуіп жіберетін неміс қайтадан ауыз гармонын ойнай бастап еді, ұрысқақ Мусяны көріп неге мәз болғанын құдай білсін, гармонын аузынан жұлып алып, қарқылдап тұрып күлді де, бауырындағы автоматын сыңар қолымен көтеріп, Мусяға қарай дыр еткізіп бір дүркін атып жіберді |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Муся біреу кеудесінен қойып жібергендей, шалқалақтап барып, кенет алға ұмтылғандай ілгері қарай етпетінен құлады; бір-екі рет дөңбекшіп, аударылып түскендей болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ана солдат қарқылдап күле түсті де, кенет қадалып қалғандай оқыс тыйылып, теріс айналып кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
«Мамалап» жүгіріп бара жатқан Люсяны көріп қалдым |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Менің көзім қарауытып кеткендей болды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Басқа солдаттар да қарқылдап күледі |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Біздің әйелдердің шарылдаған даусына мотоциклдің тырылдаған қатқыл гүрілі жалғасты |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Енді бір байқап қалғаным арт жақтан тағы бір топ мотоциклшілер ағызып кеп, ошарыла тоқтады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Соңғы топ жеткенде мына солдаттар аяқ астынан сасқалақтап, біздің әйелдерді қоя беріп асығыс бойларын түзей бастады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Соңғы келгендердің ішінен біреуі, шамасы командир болар, бұрынғыларға ақыра өктем сөйлеп бір нәрсе айтып жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Алдыңғылары айыпты кескінмен мотоциклдеріне ырғып мініп тез жүріп кетті |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Ол топ ұзай бергенде соңғылары да қозғалды |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Арбаның қасындағы әйелдер құтылғанын не құтылмағанын білмей, әрқайсы тұрған-тұрған жерлерінде сілейіп қимылсыз қалған |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Бұта-бұтаның тасасынан шыққан әйелдер арбаға қарай жүгіріп барады |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Мен де солай қарай барайын деп түрегеліп бұтаның тасасынан шығып едім, бір-екі қадам аттағаннан кейін буынымнан әл кетіп арбаның қасына әрең жеттім |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Жүгіріп бұрын жеткен әйелдер арбада қалған байғұстарды құшақтап, манадан бері тас қылып қысып тастаған үрей құрсауы үзіліп кеткендей еңіреп жылап жатыр |
Шырағың сөнбесін
|
Тахауи Ахтанов |
|
Естерінен тандырған қорқыныштан, көрген қорлық пен азаптан жылайды |